Waarom is het Verenigd Koninkrijk zo aantrekkelijk voor transmigranten?

“Ik ben hier nu al 8 jaar”, zegt Salbanaa, als ik hem na lange tijd nog eens contacteer. Hij is één van de transmigranten die ik in Noord-Frankrijk ontmoette en die ik volgde tot hij slaagde in zijn oversteek. Salbanaa droomde ervan om verder te studeren en in de gezondheidssector te werken.

Vandaag werkt hij in de bouw. “Ik heb twee zonen, 2 en 5 jaar. Ze zijn hier geboren”, vertelt hij me. Salbanaa vroeg asiel bij aankomst in het VK, kreeg het vluchtelingenstatuut en heeft intussen de Britse nationaliteit. Zijn vrouw kwam via gezinshereniging. Toen hij lang geleden uit Ethiopië wegvluchtte, waren ze nog maar net getrouwd.

De groep transmigranten is divers. De mensen komen uit Azië, het Midden-Oosten en Afrika. Sommigen zijn in hun thuisland vertrokken met als doel om in het VK te geraken.

Anderen proberen al jaren een nieuw leven op te bouwen in de EU en zien het VK als de laatste kans. Het zijn mensen die bescherming kregen in een EU-land met weinig mogelijkheden, zoals Griekenland. Anderen kregen een negatief antwoord op een asielverzoek.

"Zoals de Afghaanse jongen die drie jaar in Antwerpen in een woonzorgcentrum had gewerkt", herinnert Bruno Libbrecht zich. "Hij kreeg een negatief antwoord en begreep niet waarom, want hij kon niet terug. Tegen alle advies in ging hij niet in beroep, maar vertrok hij in zo'n rubberboot naar het VK. Heel pijnlijk."

Heel wat migranten hebben een familielid in het VK. Een tante of een neef die er woont en werkt. Als ze daar geraken, zal die persoon hen helpen een nieuw leven op te bouwen.

Ze weten vaak dat er in de grote industriesteden zoals Birmingham, Sheffield en Londen grotere migratiegemeenschappen samenleven. Afghanen, Pakistanen, mensen uit Iran of Oost-Afrikaanse landen komen op die manier snel in verbinding met mensen die elkaar helpen.

“Integratie wordt hier ook anders bekeken”, vertelt broeder Johannes vanuit Londen. “In de EU leunt integratie aan bij assimilatie. Maar hier in de grote steden is integratie werk hebben. Dan heb je het gevoel dat je er mag zijn.”

“Sommigen hebben het gevoel dat ze minderwaardig zijn na ervaringen met racisme en discriminatie. Ze horen en hopen dat ze in het VK minder zullen opvallen als kleurling”, vult Bruno Libbrecht van Allemaal Mensen aan.

“Arsenal. De voetbalploeg”, lacht Salbanaa als ik hem vraag wat hij wist van het VK voor hij er ging wonen. Voetbal is de meest populaire sport in Oost-Afrikaanse landen. En ze volgen er de competitie van de Britse Premier League.

“Dat is vaak het eerste wat ze gaan bezoeken: die Britse voetbalploeg waarvoor ze al jaren supporteren”, stelt broeder Johannes vast. “En onderschat ook de liefde voor cricket niet van bijvoorbeeld Afghanen, Jamaicanen en Indiërs. Die sport is daar door de Britten geïntroduceerd.”

Nog belangrijker wellicht is de Engelse taal. De meeste transmigranten die ik sprak, kennen niet meer dan een paar woorden. Toch voelt de taal vertrouwd aan, door films, reclame en sociale media. Het gevoel leeft dat Engels makkelijk te leren is. Makkelijker toch dan Grieks, Duits of Frans.

"Werk vinden. Dat is wat ik het vaakst hoor", zegt Saar Depuydt. "Of eerst verder studeren en dan werken", vult Johannes Maertens aan. "Werk, studeren en vrijheid", bevestigt Bruno Libbrecht. "Dat is de droom die al die mensen hebben." Mensensmokkelaars spelen daarop in en beloven soms al van in het land van oorsprong dat ze alles zullen vinden in het VK.

In realiteit is het niet zo simpel. Wie een beschermingsstatuut krijgt, kan werk zoeken. De kans vinden om nog te studeren, is heel uitzonderlijk. "Ik ken wel jongens die aan de kost komen met fooddelivery en tussendoor op eigen kosten nog proberen een Brits diploma te halen", zegt Maertens.

Maar de meesten vinden een job als schoonmaker, starten in de horeca, in de bouw- en transportsector, doen magazijnwerk of beginnen zelf een zaak. 

Maar er zijn ook transmigranten die een negatief antwoord krijgen. Zij maken geen kans op de legale arbeidsmarkt. "Sommigen zijn weergekeerd naar hun thuisland, anderen schamen zich en leven in armoede, dan verwatert het contact. Een paar zijn uit het leven gestapt", vertelt Dorothy Saudemont.

“Dat was mijn grote vrees,” vertelt Salbanaa me vanuit Londen. “Ik had geen plan b.” Hij en velen met hem dachten bij de oversteek niet aan de optie zwartwerk.

"Ik ontmoette ook verschillende mensen die in Afghanistan gewerkt hadden voor de Engelsen of Amerikanen", vertelt Saar Depuydt. "Ze gingen naar het VK omdat ze daar een connectie mee hebben."

Zo was er een Afghaanse piloot die gewerkt had voor het Britse leger in Afghanistan. Toen de Taliban in 2021 de macht overnamen, raakte hij niet tijdig op een evacuatievlucht. Hij ging op eigen kracht op de vlucht voor de vervolging die dreigde.

De vluchtreis die hij ondernam was illegaal. Ook de bootreis van Frankrijk tot het VK. Maar hij kwam net aan toen het VK probeerde om bootvluchtelingen te deporteren naar Rwanda. Hij argumenteerde dat hij enkel op illegale manier in het VK kon geraken. De zaak zorgde voor ruime verontwaardiging bij het publiek en in het parlement en kreeg heel wat aandacht in de Britse pers .