Een nieuwe premier, een nieuw Hongarije? Péter Magyar staat voor heel wat uitdagingen 

De sfeer in Boedapest op verkiezingsavond was uitbundig. Toen duidelijk werd dat Péter Magyar met zijn partij een monsterscore zou behalen, en er na 16 jaar een einde zou komen aan het bewind van Viktor Orbán, was de feestvierende menigte meteen overtuigd: “Alles wordt nu anders”, klonk het bij veel aanwezigen.

Péter Magyar kon zo overtuigend winnen, omdat hij aan zijn kiezers een nieuw Hongarije beloofde. Maar nu de eerste euforie is gaan liggen, kan het werk pas echt beginnen. En de verwachtingen zijn hooggespannen.

Stap 1 lijkt voor Magyar om miljarden aan bevroren Europees geld vrij te krijgen. Nog geen week na de verkiezingen is een Europese delegatie naar Boedapest afgereisd om daarover gesprekken op te starten met het team van de toekomstige premier. 

De inzet is dan ook hoog: onder Orbán werd door problemen met de rechtsstaat zo’n 17 miljard euro geblokkeerd door de EU. Geld dat Magyar nodig heeft om de Hongaarse economie, die al een paar jaar op apegapen ligt, weer op gang te trekken.

Daar komt bij dat 10 miljard van dat bevroren geld nog uit het Covid-herstelfonds van de EU moet komen. De deadline om dat op te nemen is eind augustus. 

Om toegang te krijgen tot het geld moet de regering van Magyar Hongarije hervormen: zo moeten er bijvoorbeeld maatregelen komen tegen de corruptie in het land, en moet de rechtspraak weer onafhankelijk worden.

Zelfs met een tweederdemeerderheid in het parlement, die de partij van Magyar heeft, is het een stevige opdracht om de voorwaarden voor de EU op tijd te vervullen. 

De toekomstige premier kwam daarom ook zelf al naar Brussel, om met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen te overleggen over een mogelijke weg rond die strakke deadline. Al is het niet duidelijk of de EU daar toegevingen zal willen doen, bracht de Britse krant Financial Times naar buiten.

De EU wil duidelijk ook de Orbán-bladzijde omslaan, en de regering van Magyar geen stokken in de wielen steken. Maar het lijkt er wel niet op dat er geld zal vrijgegeven worden louter op basis van beloftes. 

Dat gebeurde wel met Polen, na de verkiezingsoverwinning van Donald Tusk in 2023. Tusk beloofde grote hervormingen na een jarenlange uitholling van de rechtsstaat, maar veel plannen werden niet uitgevoerd door onenigheid binnen zijn regeringscoalitie, en een president uit een ander politiek kamp.

Magyars partij regeert alleen en de president in Hongarije heeft niet zo veel macht, maar de tijd heeft hij alleszins niet aan zijn kant.

Ook los van de vereisten van de EU, verwachten de Hongaren dat Magyar meteen in actie schiet om zijn beloftes waar te maken.

Bijvoorbeeld wat betreft corruptie, een speerpunt van zijn campagne. Een kleine groep vrienden en familie rond Orbán kon zich de laatste 16 jaar enorm verrijken, vooral door oneerlijke concurrentie bij openbare aanbestedingen. Magyar beloofde om gestolen geld terug te halen, en de verantwoordelijken te berechten.

Hij wil onder andere een nieuw anti-corruptieorgaan oprichten, en Hongarije laten aansluiten bij het Europees Openbaar Ministerie, dat specifiek misbruik van Europees geld kan onderzoeken. 

Het is nog niet duidelijk hoeveel macht dat nieuw anti-corrruptieorgaan zal hebben, en hoe het zal werken, maar de aankondiging ervan heeft er meteen voor gezorgd dat de grond onder de voeten van veel Orbángetrouwen te heet werd.

Een heel aantal begon met het versluizen van geld en bezittingen naar het buitenland, of maakt plannen om te verhuizen. 

Deze week heeft een van die figuren, de eigenaar van een mediabedrijf dat talloze campagnes heeft uitgewerkt voor Orbáns regering, ook gezegd dat hij zijn bedrijf wil overhandigen aan de staat. De politie is een onderzoek gestart naar mogelijk misbruik van overheidsgeld.

“Magyar is duidelijk niet bang om door te zetten met zijn anticorruptie-agenda", zegt Andrea Virág, strategisch directeur bij denktank Republikon Instituut. “Ik denk dus dat we de komende tijd meer van deze oligarchen gaan zien die proberen op een goed blaadje te komen bij Magyar, waarschijnlijk zonder veel succes.”

Ook wat de staatsmedia betreft, heeft Magyar meteen duidelijk gemaakt wat zijn plannen zijn. Daags na de verkiezingen werd hij voor het eerst in 2 jaar tijd uitgenodigd in de televisie- en radiostudio’s van de openbare omroep. Daar kondigde hij aan dat hij de “leugenfabriek” zou stilleggen.

De openbare media waren onder Orbán uitgegroeid tot een propagandatool van de regering. Magyar zegt dat de uitzendingen zullen worden onderbroken, tot er onafhankelijke berichtgeving kan verzekerd worden. 

Wat dat betekent voor alle mensen die er werken, voor of achter de schermen, zal nog moeten blijken. 

Alleszins is de toon over Péter Magyar op de openbare media sinds de verkiezingen erg veranderd : voor de verkiezingen werd Magyars naam meestal in een adem genoemd met het woord “Oekraïne”, omdat Orbán hem in zijn campagne als een handlanger van de Oekraïense president Zelensky wilde afschilderen. De week na de verkiezingen werd hij daarentegen genoemd als “toekomstig premier”.

De grote lijnen – Europees geld en de band met de EU, de strijd tegen corruptie en het herstel van de rechtsstaat- zijn dus duidelijk, en waren dat eigenlijk ook al voor de verkiezingen.

Maar het nieuwe bestuur zal onder leiding van Magyar de komende maanden en jaren meer moeten doen dan enkel grote lijnen uitzetten. 

De ministers en parlementsleden zijn bijna allemaal mensen die geen enkele ervaring hebben in de politiek. Daar komt nog bij dat Tisza een partij is die veel mensen met uiteenlopende standpunten heeft verenigd onder een overkoepelend thema: weg met Orbán.

“Dat was ook de hele identiteit van het politieke project van Péter Magyar, om te breken met het verleden”, zegt Andrea Virág.

“Maar nu moet er beleid gevoerd worden. Wat met onderwijs, gezondheidszorg, LGBT-rechten bijvoorbeeld? Er moeten prioriteiten gekozen worden en over details worden afgesproken. Zulke inhoudelijke debatten voeren, zijn onze politici verleerd, en bij uitbreiding de hele Hongaarse maatschappij. Het enige waar we ooit over gediscussieerd hebben, is of we voor of tegen Orbán zijn. Ik denk dat we onderschatten hoeveel we als land opnieuw zullen moeten leren over hoe aan democratie te doen.”