David Attenborough wordt 100: wie is wereldberoemde presentator naar wie tientallen dieren zijn vernoemd? 

David Attenborough is nog geen éminence grise maar een jongetje van 7 wanneer hij door de heuvels van Charnwood Forest dwaalt, in het Engelse graafschap Leicestershire. Daar verzamelt hij fossielen, zo vertelt hij jaren later in de tv-documentaire 'Attenborough's journey'. 

"De rotsen en kalkstenen zaten vol magische dingen. Als je op een steen sloeg, barstte die open, en dan zat er een fantastische spiraalschelp in. Prachtig, buitengewoon. 150 miljoen jaar lang had niemand dat gezien, maar jij nu wel."

Het is precies die verwondering voor de wereld om hem heen die hem de volgende decennia vooruit zal blijven jagen, en van hem misschien wel de meest gevierde documentairemaker ooit maakt.

Nochtans had het ook anders kunnen lopen.

In 1954 presenteert Attenborough weliswaar zijn eerste natuurdocumentaire op locatie voor de Britse openbare omroep BBC: 'Zoo quest'. Dat televisieprogramma is nog in zwart-wit gefilmd - een heel verschil met de technologische hoogstandjes waar zijn producties vandaag voor bekend staan.

Dan al is zijn ongedwongen omgang met dieren een van z'n handelsmerken.

Maar Attenborough beperkt zich niet tot presenteerwerk. Hij denkt ook mee achter de schermen van de openbare omroep. 11 jaar later is hij al opgeklommen tot de hoogste rangen van de BBC.

Hij wordt eerst netmanager van het kwakkelende televisienet BBC2, en geeft het een heel eigen profiel met veel oog voor wetenschap en cultuur. Hij bestelt er onder andere de grensverleggende sketchreeks 'Monty Python's flying circus'. En hij introduceert er de kleurentelevisie met een documentairereeks over westerse kunst ('Civilisation') en... snooker.

Attenborough doet het er zo goed dat hij in 1969 wordt aangesteld als programmadirecteur voor de beide BBC-televisiezenders. Maar wanneer hij nog eens 4 jaar later genoemd wordt als mogelijke directeur van de BBC, de hoogst mogelijke functie, besluit hij het bureauleven vaarwel te zeggen en zich weer helemaal toe te leggen op zijn documentairewerk.

Daarop trekt Attenborough de wereld rond met zijn team van de Natural History Unit van BBC.

In 1976 waagt hij zich aan zijn meest ambitieuze onderneming tot dan toe, de reeks 'Life on earth'. 3 jaar lang werkt hij eraan. Hij maakt een coup mee op de Comoren-eilanden, reist door Irak dat op voet van oorlog staat met Iran en wordt beschoten in Rwanda.

Ondertussen slaagt hij er samen met zijn filmploeg in om als eerste ooit leeuwen te filmen terwijl ze op gnoes jagen. En hij maakt kennis met de jonge gorilla Pablo, een ontmoeting die centraal staat in de nieuwe Netflix-docu 'A gorilla story'.

'Life on earth' wordt een doorslaand succes. Op het moment van uitzenden kluistert de reeks 15 miljoen Britten aan de buis. Wereldwijd bereikt hij zelfs een kijkerspubliek van een half miljard. De natuurreeks, de grootst opgezette tot dan toe, wordt vanaf dan het absolute voorbeeld voor documentairemakers wereldwijd.

De volgende decennia laat Attenborough een onophoudelijke stroom van hoogkwalitatieve natuurdocumentaires los op de wereld. 'The living planet' (1984), 'The trials of life' (1990), 'Planet Earth' (2006), 'Frozen planet' (2011), 'Ocean' (2025)... Het is maar een greep uit zijn indrukwekkende oeuvre.

Attenborough en zijn medewerkers brengen de kijker naar plekken waar die nog nooit is geweest, en doen dat telkens met de nieuwste technologieën. Indrukwekkende close-ups, timelapses en luchtbeelden worden zijn handelsmerk. Niet toevallig is de documentairemaker de enige Brit die de prestigieuze BAFTA-televisieprijzen heeft gewonnen in zwart-wit, kleur, HD, 3D én 4K.

Die grenzeloze ambitie, maar ook de gigantische BBC-budgetten die hij ter beschikking heeft, drijven zijn collega's al eens tot wanhoop. Want Attenborough wordt de standaard, zowel voor de kijkers als voor de makers, ook in landen waar dat veel minder realistisch is.

Dat merkt ook de Belgische documentairemaker Pim Niesten ('Onze natuur'). "In het veld liggen de verwachtingen naar budget en timing bij bepaalde mensen vaak heel hoog", vertelt hij in 2025 in Terzake. "Dan moet je zeggen: ja maar, wij zijn niet de BBC."

Attenborough wordt gevierd als een charismatisch wetenschapscommunicator die zijn publiek met de neus op de natuur drukt. Maar hij krijgt ook kritiek. Milieu-activisten verwijten hem soms dat hij niet kritisch genoeg is, dat hij te veel mooie verhaaltjes vertelt en te weinig aandacht heeft voor de vernietigende impact die de mens heeft op de natuur.

Attenborough worstelt daar ook zelf mee, geeft hij in 2018 toe in een interview met de krant The Observer. "Moet je elke keer dat er een bedreigd dier opduikt, zeggen dat het in gevaar is? Hoe vaak kan je dat doen voor je mensen afstoot?" 

Toch kiest de presentator er de voorbije 20 jaar steeds vaker voor om wél te waarschuwen. Hij heeft de wereld immers voor zijn ogen zien veranderen, en de voetafdruk van de mens zien vergroten. De overbevolking wordt een van zijn stokpaardjes. Ook daarom pleit hij voor vrouwenrechten: "Waar vrouwen geletterd zijn en politieke kracht krijgen, dalen de geboortecijfers", vertelt hij in 2013 aan de krant The Guardian.

Voor de uitwassen van het kapitalisme heeft hij geen goed woord over. "Alleen gekken en economen denken dat onbegrensde groei mogelijk is op een begrensde planeet", klinkt het in hetzelfde interview. 

Maar de grootste bedreiging, dat vindt Attenborough de klimaatverandering. Op de VN-klimaatconferentie in 2021 geeft hij een indrukwekkende toespraak.

"Als we samen sterk genoeg zijn om de planeet uit evenwicht te brengen, dan zijn we vast ook sterk genoeg om hem te redden", zo drukt hij er de wereldleiders op het hart. "In de loop van mijn leven heb ik het verschrikkelijk achteruit zien gaan. In de loop van jullie leven kunnen en moeten jullie prachtig herstel meemaken."

Attenborough heeft de voorbije eeuw ontelbare geesten geroerd. Dat blijkt uit de 51 televisieprijzen die hem te beurt zijn gevallen. Hij is ook 2 keer geridderd, een keer in 1985 en een tweede keer in 2022.

Wetenschappers hebben dan weer een hele lijst pas ontdekte diersoorten naar hem vernoemd: onder andere een schimmel, kruiden, een orchidee, bomen, een vlinder, kevers, een spin, een garnaal, een slak, kikkers, hagedissen, een vleermuis, vogels, bijen en wespen.

En een parasiet die enkel op diepzeevissen leeft. En een gigantische vleesetende plant. En zelfs een heel geslacht van waterreptielen uit de tijd van de dinosauriërs. De lijst loopt door.

Die planten en dieren hebben welluidende Latijnse namen als Cichlidogyrus attenboroughi, Nepenthes attenboroughii en attenborosaurus.

In 2018 werd er zelfs een Brits onderzoeksschip de RSS Sir David Attenborough gedoopt, na een internetpoll. Al stemden de Britten eerst Boaty McBoatface naar de overwinning. Na rijp beraad kreeg een onbemand duikbootje uiteindelijk die naam.

Zo, maar ook in zijn tientallen onnavolgbare natuurdocumentaires, leeft Attenboroughs werk verder, een krachttoer die we nu al precies een eeuw op televisie kunnen volgen. Niemand doet het hem na.