Vakbondsvrouw Miranda Ulens mikpunt van haatreacties: "Vooral vrouwen worden geviseerd, vaak over uiterlijk of seksueel getint"

"Vuile rode slet", "staat wel redelijk zwaar, dat wijf" en "nee walvis". Het is slechts een greep uit de haatreacties die Miranda Ulens, algemeen secretaris van het Vlaams ABVV, kreeg na haar 1 mei-video. 

Het was niet de eerste keer dat de vakbondsvrouw geconfronteerd werd met bagger. En ze is ook lang niet het eerste publieke figuur. "De afgelopen dagen hebben verschillende vrouwen me opgebeld met hun verhaal. Het gaat dus niet alleen over mij, maar er is zeker een tendens", zegt Ulens in De Afspraak. 

"Mensen die hun stem laten horen, maar die ook vrouw zijn, worden geviseerd", stelt ze nog. 

Dat beaamt ook Catherine Van de Heyning, professor Fundamentele Rechten aan de universiteit van Antwerpen. "Vooral vrouwen en meisjes worden slachtoffer van online haat. Maar er zijn ook bepaalde kenmerken waardoor je meer kans hebt om slachtoffer te worden."

Een daarvan is bekend zijn. "Mensen die bepaalde uitspraken doen, zoals journalisten, politici, vakbondsmensen of onderzoekers lopen meer risico", gaat de professor verder. Ook zangeressen en actrices zijn vaker een doelwit. "Zij worden vogelvrij verklaard, ze worden gezien als een publiek object."

Worden mannen dan nooit slachtoffer? Jawel, maar vrouwen veel vaker. "Er is bijvoorbeeld een onderzoek gebeurd bij parlementsleden waaruit blijkt dat vrouwen 27 keer meer haat krijgen."

Daarnaast krijgen vrouwen ook een andere soort reacties. "Het is meer op uiterlijk gericht bij vrouwen, maar ook meer geseksualiseerd. Dus bij vrouwen zijn er veel meer bedreigingen met seksuele connotaties."

De gevolgen zijn groot. Vrouwen passen hun gedrag aan, bijvoorbeeld. "4 op de 10 vrouwelijke journalisten zeggen dat ze zichzelf censureren. Een effect is ook dat ze zich gaan toeleggen op andere thema's. Het risico daarbij is dat er over bepaalde thema's, vrouwenrechten of klimaat, minder bericht wordt."

Ook presentatrice Fatma Taspinar herkent die tendens. "Vrouwen die hier aan de tafel van De Afspraak hebben gezeten, ontvangen ook vaak bagger, waardoor ze niet meer opnieuw aan onze tafel willen komen zitten."

Zelf werd Taspinar ook al slachtoffer van online haatreacties en racisme, en ook professor Van de Heyning kreeg al (seksuele) bedreigingen.

Ulens trekt zich niet terug, benadrukt ze. Sterker nog: ze wil het debat opengooien. Daarom schreef ze onder meer een column in Nieuwsblad.

"Vakbondskritiek kan en mag. Kritiek op ideeën is legitiem. Een stevig debat over begroting, over vermogensbelasting, over de rol van vakbonden: let’s go. Daar leef ik voor. Maar dit is geen kritiek. Dit is iets anders", schreef ze onder meer.

Het probleem van online bagger en trollen lijkt de spuigaten uit te lopen. Kunnen we er iets tegen beginnen?

"Het is vooral belangrijk om elkaar te ondersteunen, want slachtoffers voelen zich vaak erg alleen", stelt Van de Heyning. "Toen ik zelf verkrachtingsfantasieën ontving, nam een collega mijn mailbox over zodat ik niet alle bagger moest lezen. Ook is het belangrijk om je uit te spreken tegen de trollen."

Er wordt ook naar technische oplossingen gekeken. "Een AI-tool waarbij je een waarschuwing krijgt voordat je een haatreactie plaatst zou kunnen helpen. Zo'n tool zou op basis van artificiële intelligentie kunnen scannen of er harde taal wordt gebruikt en ja vragen: ben je zeker dat je dit wil posten?"

In Griekenland wordt er ook geëxperimenteerd met oplossingen: daar wil de overheid de anonimiteit op sociale media opheffen. Van de Heyning ziet daar gevaren in. "We hebben gemerkt hoe snel een democratie kan keren, zoals in Hongarije. In zo'n situatie is het wél noodzakelijk om je anoniem te kunnen uitspreken."