Herdenking 250 jaar Bokkenrijders krijgt slotfeest in Wellen: "Vroeger een scheldnaam, nu zijn inwoners er trots op"

De Bokkenrijders waren tussen 1774 en 1776 actief in Limburg. Wellen wordt vaak gezien als één van de belangrijkste verzamelplekken van de Bokkenrijders in Zuid-Limburg. Volgens de legende - die in het leven werd geroepen door de Kerk - waren bokkenrijders mensen die een pact sloten met de duivel en 's nachts op bokken door de lucht vlogen. Achter die legende, schuilt een grond van waarheid.

De "bokkenrijders" waren arme inwoners die in opstand kwamen tegen de rijke adel. Die adel dwong hen om de opbrengst van hun landbouwgronden af te staan. Daarom stalen de bokkenrijders voedsel en geld bij de adel. 

"Het verhaal van de Bokkenrijders in Wellen is in 2024 herdacht met een groot openluchtspektakel op het dorpsplein", vertelt initiatiefnemer Johnny Put. "Maar daar is nooit echt een slot aan gekomen. Mensen bleven daarnaar vragen. Daarom komt dat slotfeest er nu."

Volgens Put wordt het geen nieuw spektakel, maar wel een herwerkte filmvertoning. "Je kan het verhaal maar één keer vertellen, want dat verandert uiteraard niet", vertelt Put. "We hebben anderhalf jaar aan de film gewerkt en breien daar nu een proloog en epiloog aan, verteld door Herbert Flack."

De Bokkenrijders legden ook brandbrieven bij rijke boeren. Daarin eisten ze geld en ze dreigden met brandstichting, als er niet betaald werd. "Zo'n brand is er in Wellen nooit echt geweest,"zegt Put, "op één uitzondering na, en dat was Hoeve Corfs."

Het verhaal van de brand in Wellen begon op 4 november 1773 bij de hoeve van Jan Corfs. Hij had enkele dagen eerder een brandbrief gekregen, met de eis om 400 gulden te betalen. Dat kwam toen overeen met ongeveer 4 jaarlonen.

"Om hem onder druk te zetten, staken de afpersers - de bokkenrijders dus - een hooimijt in brand. Het vuur sloeg over naar het strodak van de hoeve, die volledig afbrandde", legt Put verder uit. Hoeve Corfs is de enige hoeve die in Wellen effectief is afgebrand door toedoen van de Bokkenrijders.

Jan Corfs bouwde de hoeve later opnieuw op met geld en materialen die hij nog kon redden. Vandaag is Hoeve Corfs gerestaureerd en doet ze dienst als vakantiewoning en vergaderlocatie. Op de hooizolder zijn nog altijd zwartgeblakerde balken te zien die verwijzen naar de brand van 1773. 

Na de brandbrieven en diefstallen volgden processen en veroordelingen. Tussen 1774 en 1776 werden tientallen vermoedelijke Bokkenrijders uit Haspengouw veroordeeld. Een groot deel van hen kwam uit Wellen. 27 mensen werden geëxecuteerd in de Bonderkuil, op de grens van Wellen, Kortessem en Alken.

Volgens Put moeten die bekentenissen met voorzichtigheid bekeken worden. "Bij sommige Bokkenrijders zijn bekentenissen op een gruwelijke manier afgedwongen. Als je zoveel pijn hebt, beken je natuurlijk alles."

Vandaag leeft het verhaal van de Bokkenrijders nog altijd in Wellen. Er is een Bokkenrijderswandeling, een Bistro De Bokkenrijder, een Wellense Bokkenrijdersvereniging en zelfs een BokkenrijdersRun. Maar lang was de naam vooral iets waarvoor Wellense families zich schaamden.

"Nog altijd 1 op de 5 families stamt af van een bokkenrijder", vertelt Put. "Omdat de naam niet altijd een positieve connotatie had, hebben sommigen hun naam veranderd. Europarlementariër Hilde Vautmans stamt bijvoorbeeld af van de familie Voortmans. Dat is enkele generaties geleden veranderd."

"In feite waren de bokkenrijders de Robin Hoods van hun tijd. Er waren er zeker bij die slechte dingen hebben gedaan, maar dat waren arme mensen die het niet meer zagen zitten en die in opstand kwamen", klinkt het nog bij Put.

De film over de bokkenrijders wordt opnieuw vertoond op zaterdag 29 en zondag 30 augustus 2026. Deze keer met een pro- en epiloog die is ingesproken door Herbert Flack. Tickets en info via www.wellen.be .