1 op de 3 jongeren ziet zichzelf niet bevriend zijn met een trans persoon. Dat blijkt uit de Foto van Vlaanderen, een groot maatschappelijk onderzoek in opdracht van VRT. De weerstand tegen genderdiversiteit is opvallend groter bij jonge mannen. Ook over de gelijkheid tussen mannen en vrouwen denken ze traditioneler dan oudere generaties.
1 op de 3 jongeren wil geen trans persoon als vriend, vooral jonge mannen denken traditioneler
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Wat is de Foto van Vlaanderen?
De Foto van Vlaanderen is een onderzoek dat de VRT al sinds 2009 uitvoert. Het geeft een zicht op wat de Vlaming bezighoudt, met focus op maatschappelijke thema's.
Het gaat om een online bevraging, waarvan het veldwerk in handen was van het onafhankelijke onderzoeksbureau Profacts. Er werd gewerkt met een representatieve steekproef (geslacht, leeftijd, opleiding, provincie) van 2.261 Vlamingen vanaf 12 jaar.
Hoewel de meeste Vlamingen zeggen dat ze openstaan voor diversiteit, laten de cijfers over gender en seksualiteit een gemengd beeld zien. Vooral bij de jongere generatie mannen maken meer traditionele denkbeelden opgang, iets wat ook andere onderzoeken recent hebben aangetoond.
Een van de meest opvallende resultaten uit het onderzoek gaat over vriendschap. 1 op de 3 jongeren tussen de 18 en 24 jaar zegt liever geen trans persoon als vriend of vriendin te willen. Bij de 45-plus-groep is dat 14 procent.
Jongeren zijn ook strenger als het gaat over medische ingrepen: 1 op de 3 jongeren vindt dat er een verbod op geslachtsoperaties moet komen. Ouderen hebben daar veel minder problemen mee. Er is een duidelijk verschil tussen mannen (30 procent) en vrouwen (19 procent).
Als het over werk gaat, lijkt er meer acceptatie: 7 op de 10 Vlamingen vinden een trans man als collega prima. Maar ook daar hebben vooral jongeren en mannen het moeilijker mee dan de rest.
Hierbij is aan respondenten een stelling voorgelegd over hoe ze zouden reageren als ze te weten zouden komen dat een collega een trans man is. Voor deze vraag kunnen we dus niet vergelijken met trans vrouwen of non-binaire personen.
Op straat en op school
Jaarlijkse Pride-optochten voor de lgbtqia+-gemeenschap vallen niet bij iedereen in goede aarde. 1 op de 5 Vlamingen vindt het "niet oké", en bij de jongeren is dat zelfs 1 op de 3.
Een kleine meerderheid van de Vlamingen (57 procent) vindt dat scholen les moeten geven over verschillende vormen van seksuele voorkeur. Heel wat jongeren die zelf nog op de schoolbanken zitten, staan hier niet om te springen: 28 procent van de tieners vindt het niet nodig. Enkel bij mensen boven de 45 jaar is er een duidelijke meerderheid die deze lessen wel een goed idee vindt.
Het onderzoek maakt de vergelijking met dezelfde vraag over vriendschap met iemand die niet hetero is. Hoewel de weerstand ook daar iets hoger ligt bij jonge mannen, is de aanvaarding over het algemeen wel groter dan bij trans personen.
De cijfers tonen een tendens waarbij jonge mannen terugkeren naar traditionele ideeën over mannen en vrouwen. Ze vinden vaker dan gemiddeld dat de man de kostwinner moet zijn in een gezin. Ze vinden ook vaker dat een man in een relatie meer te zeggen moet hebben dan een vrouw, of zelfs dat een man zijn vrouw mag slaan.
Socioloog Cecil Meeusen (KU Leuven) noemt dit een "verontrustend patroon". De verschillen tussen jonge mannen en vrouwen, die er altijd geweest zijn, worden groter, zegt ze. "Gen Z-mannen (geboren tussen 1997 en 2012, red.) zijn een stuk conservatiever dan de babyboomers."
Op zich hoeft dat geen probleem te zijn, zegt Meeusen. "Maar dat wordt het wel als het zich vertaalt in het terugdraaien van rechten voor vrouwen en lgbtqia+-personen." Ze waarschuwt ook dat een groeiende polarisatie tussen mannen en vrouwen "ontwrichtend" kan zijn voor de samenleving.
Heel wat jonge mannen hebben al langer het gevoel dat ze bedreigd worden in hun positie, stelt de onderzoekster. Ze noemt dit een 'gender backlash', een tegenreactie tegen de veranderende genderrollen en gendergelijkheid.
Welke rol speelt herkomst? Het onderzoek daarover is beperkt, maar Cecil Meeusen ziet wel dat jongeren met een niet-Belgische origine conservatiever scoren wat gender betreft. "Dat valt te verwachten bij jongeren die meer religieus zijn opgevoed of met sterkere traditionele rolpatronen."
"Maar je kan het niet verengen tot religie of origine. Wanneer we rekening houden met sociaaleconomische status, opleidingsniveau van de ouders, enzovoort, vlakken die verschillen af. Het is zeker niet zo dat die groep van jonge, conservatieve mannen hoofdzakelijk bestaat uit jongens van niet-Belgische origine."
Rol van sociale media
Sociale media spelen een grote rol, zegt Meeusen. Algoritmes sturen jonge mannen een bepaalde kant op. "Als ze bijvoorbeeld content opzoeken over fitness of gaming, dan krijgen ze via het algoritme binnen het kwartier vrouwonvriendelijke inhoud te zien."
Influencers uit de zogenoemde 'manosfeer' spelen in op frustraties door cursussen en podcasts over 'echte mannelijkheid' aan te bieden.
Dat is volgens de expert niet alleen slecht voor vrouwen, maar ook voor de mannen zelf. "Ook mannen kunnen gevangen raken in een strikt rollenpatroon: er wordt verwacht dat ze sterk zijn, geen emoties tonen en kostwinner van het gezin zijn", aldus Meeusen.
Wat is de manosfeer?
De manosfeer is een online gemeenschap waarbij influencers, zoals Andrew Tate, hypermannelijkheid promoten op een manier die vaak vrouwonvriendelijk en haatdragend is. Daarbij worden jongens en jonge mannen aangemoedigd om hun frustraties en boosheid te richten op vrouwen.
"Mannen zijn superieur, vrouwen inferieur" is de leuze die in de manosfeer heerst. "Je moet sterk en rijk zijn om voor een vrouw te zorgen", is het beeld dat jongens meekrijgen online. Hen wordt bijvoorbeeld aangeleerd hoe ze een vrouw afhankelijk van hen maken.
Wellicht het meest polariserende thema uit het onderzoek is taalgebruik. De vraag of we woorden als ‘die’ of ‘hen’ moeten gebruiken voor non-binaire personen, verdeelt de respondenten precies in 2 groepen. Er is evenveel steun als weerstand voor deze nieuwe voornaamwoorden.
Zelfs mensen die zeggen dat ze genderdiversiteit accepteren, vinden het lastig om hun eigen taal aan te passen.
Lessen op school
Om het begrip te vergroten, denkt Meeusen dat we al vroeg met kinderen moeten praten over deze onderwerpen. De onderzoekster benadrukt dat scholen een belangrijke taak hebben, ook al is het een lastig thema.
"Scholen moeten over relationele en seksuele vorming lesgeven. Het is bewezen dat dat helpt, ook als het gaat over grensoverschrijdend gedrag. Maar we zien dat leerkrachten aangeven dat ze dat minder graag doen, omdat ze vanuit de leerlingen zelf merken dat het een heel polariserend onderwerp is."
