BRUSK in Brugge opent met stadsfeest, een wijde blik op de middeleeuwen en AI-kunst 

Feest in Brugge, want de nieuwe kunsthal BRUSK kan eindelijk bezoekers ontvangen. Het is een fors nieuw gebouw van beton, staal en glas, donkergroen van kleur. Pal in het centrum, ingebed in de museumbuurt van Groeninge en Gruuthuse. Niet overheersend, dit is geen gebouw dat je van ver ziet oprijzen. Je nadert het via een smal pad.

Architecten Robbrecht en Daem en Olivier Salens hebben de 2 enorme exporuimtes (20 bij 40 en 40 bij 40 meter) op de 1e verdieping ondergebracht. De begane grond is licht, open en altijd vrij toegankelijk. In de traphal Scala heeft de Franse kunstenares Laure Prouvost recent monumentale fresco’s gecreëerd.

“Dit is een oude droom die werkelijkheid wordt”, zegt burgemeester Dirk De fauw. Waarom was deze kunsthal nodig? Met Groeninge, Gruuthuse of Oud Sint-Jan is er toch geen gebrek aan musea in Brugge? "Die musea hebben vaste collecties en weinig ruimte voor tentoonstellingen. Als er dan toch expo’s worden georganiseerd, dan moeten de oude kunst of de Vlaamse primitieven tijdelijk worden opgeborgen." Verre van ideaal. BRUSK moet soelaas brengen.

De nieuwe kunsthal heeft een kleine 40 miljoen euro gekost, zegt burgemeester De fauw; 60 procent daarvan komt van de Vlaamse Gemeenschap, de rest van de stad Brugge. Minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) maakt nu nog extra middelen vrij.

“We hebben 27,5 miljoen betaald voor BRUSK en nu investeren we nog eens 10 miljoen in de heraanleg van de buitensite, om de verbinding maken met het klassieke Groeningemuseum”, zegt Gennez. Het geld zal onder meer worden gebruikt om Groeninge grondig te renoveren. Dat museum gaat enkele jaren dicht; de blikvangers zullen in die periode te zien zijn in het aanpalende BRUSK.

De nieuwe kunsthal opent met 2 tentoonstellingen tegelijk; je wandelt na de middeleeuwen zomaar het tijdperk van de artificiële intelligentie binnen. 'Breedbeeld' is een prestigieuze historische expo die het beeld van Brugge wat bijstelt. “Je perspectief bepaalt hoe je de dingen ziet”, hoor je Peter Frankopan zeggen bij het binnenkomen.

Frankopan is professor wereldgeschiedenis aan de universiteit van Oxford, auteur van historische bestsellers én curator van deze tentoonstelling. Hij nodigt de bezoeker persoonlijk uit om de zaken eens anders te bekijken: “Prikkelend maar niet agressief. We gaan de mensen niet vertellen dat ze verkeerd zijn, maar wel nieuwe vensters openzetten”, vertelt Frankopan aan VRT NWS.

'Breedbeeld' toont de internationale vertakkingen van en met Brugge in de middeleeuwen, van 900 tot 1550. Niet chronologisch, maar thematisch. We kijken mee richting Noordzee, Middellandse Zee, het nabije Oosten, de wereld van het christendom, de verre expedities. "We hanteren een ander standpunt", verduidelijkt curator Sibylla Goegebuer. “Hoe kijkt de wereld naar Brugge? We tonen al die connecties tussen mensen, objecten en ideeën in de middeleeuwen." 

"Brugge was nooit de grootste stad in Europa, de hoofdstad van een rijk of de thuisstad van een keizerlijk hof. Toch waren maar weinig steden zo verweven met de wijde wereld", zegt Frankopan. Hij vuurt meteen een aantal voorbeelden af: "Brugge bewaart al eeuwen de mantel van Sint-Brigitta, de patroonheilige van Ierland (een relikwie in de Sint-Salvatorkathedraal, red.); Brugge was ook sterk verbonden met de Engelse kroon. Er waren mannen uit Vlaanderen die keizer werden in Constantinopel."

Water speelde een enorm grote rol. Brugge was een wereldhaven. "Van hieruit vertrokken predikers naar de Baltische Staten, via Venetië – het Brugge van het zuiden - werd de oostelijke Middellandse Zee verkend, en ook verder weg, de Atlantische oceaan. De Azoren worden niet voor niets de ‘Vlaemse Eylanden’ genoemd" want die werden mede gekoloniseerd door mensen van bij ons.

In de tentoonstelling ligt een kaart waarop die 'Vlaamse Azoren' te zien zijn. Er zijn veel cartografische schatten te zien uit buitenlandse bibliotheken. Zoals de Tabula Rogeriana,  een wereldatlas van de Siciliaanse vorst Roger, getekend door de Arabische geograaf al-Idrissi in de 12e eeuw.  

'Breedbeeld' verzamelt zo'n 250 objecten: handschriften, gebruiksvoorwerpen, archeologische vondsten, gravures, wandtapijten, schilderijen. Uit Turijn komt het meesterwerk ‘Passie van Christus’ van Hans Memling, met de skyline van Jeruzalem. Er zijn ook 2 wonderlijke staatsieportretten van Ottomaanse sultans te zien, uit musea in Wenen en Londen.

Verschillende voorwerpen verwijzen naar Anselm Adornes, de Brugse zakenman die op pelgrimstocht trok naar het Heilig Land. Dat dat indruk maakte, zie je nog altijd aan zijn Jeruzalemkapel in Brugge. BRUSK toont onder meer een zilveren kruis en een ragfijne reliekhouder. Adornes was het prototype van de kosmopolitische middeleeuwer, een man van de wereld.

Ook heel kleine voorwerpen vertellen een boeiend verhaal. Curator Sibylla Goegebuer wijst een haarspeld aan. “Deels uit hout met een dierlijk motief in een kopje. De vormentaal geeft aan dat dit hier niet gemaakt is. Er zit een steentje in uit het verre oosten, uit India, en het heeft een vroege datering, rond 500-600. Dat betekent dat Brugge toen al een zekere betekenis had om dit soort dingen te laten circuleren."

Brugse jongeren hebben zich door deze schatten laten inspireren; hun 8 kortfilms zijn te zien in een bijzondere installatie in de expo.

De 2e expo is getiteld ‘Latent city’ en maakt zichtbaar wat als het ware ondergronds leeft in Brugge. De Turks-Amerikaanse kunstenaar Refik Anadol, die al eerder in het MoMA in New York werkte, verzamelt data. Historische gegevens, maar ook actuele informatie over de stad waar hij werkt. 

Op die data laat Anadol allerlei AI-toepassingen los. Het resultaat is een immersieve, overweldigende video-installatie, overlopend van kleur. Af en toe herken je iets, de wieken van een Brugse molen bijvoorbeeld.