Belgisch paviljoen geopend, maar Biënnale van Venetië gaat gebukt onder protesten tegen Rusland en Israël 

Dit had een mooie, zonnige dag moeten worden in Venetië. Maar tijdens de officiële opening van het Belgisch paviljoen viel de regen met bakken uit de lucht, terwijl je op de achtergrond protestacties kon horen.

Rusland is voor het eerst sinds de invasie van Oekraïne in 2022 opnieuw aanwezig met een groepstentoonstelling, tot grote onvrede van kunstenaars en politici uit Europa.

Door een actie van Pussy Riot en de Oekraïense protestgroep Femen moest het Russisch paviljoen woensdagvoormiddag even sluiten. Er werden rookbommen gegooid en slogans tegen Poetin gescandeerd. Politie beschermde de ingang van het paviljoen, terwijl een helikopter boven de tuin cirkelde.

Ook op politiek vlak heeft de beslissing om Rusland terug toe te laten op de Biënnale gevolgen. De Europese Commissie dreigt met het intrekken van subsidies voor de komende editie. De jury van de Biënnale nam vorige week zelfs collectief ontslag.

Door die externe druk zal het paviljoen vanaf zaterdag gesloten blijven. Het grote publiek krijgt de Russische kunst dus niet te zien.

Het paviljoen van Israël wordt op dit moment gerenoveerd, maar het land is wel vertegenwoordigd op een andere locatie. Kunstenaar Belu-Simion Fainaru toont zijn werk in een ruimte in de Arsenale, met als titel "The Rose of Nothingness". 

Dat Israël welkom blijft ondanks de oorlog in Gaza, stuit heel wat deelnemende kunstenaars tegen de borst. Een petitie van ANGA, de 'Art Not Genocide Alliance', werd al ondertekend door 236 kunstenaars en curatoren die hun werk nu tonen in Venetië. Vrijdag wordt protest verwacht, er staat een betoging gepland vlakbij de Biënnaletuin. 

Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez begrijpt en ondersteunt dat protest: "Kunst is altijd politiek, maar als kunst propaganda wordt voor regimes die genocide plegen of die Europa en onze waarden aanvallen, dan moet daar protest tegen zijn. Ik denk dat het correct is dat wij als Vlaamse regering artiesten die daartegen protesteren echt steunen."

Ook Iran zou aanwezig zijn, maar heeft zich op het laatste nippertje teruggetrokken uit de Biënnale, zonder een verklaring te geven.

Kunstenaar Miet Warlop vertegenwoordigt ons land dit jaar in het Belgisch paviljoen. Zij spreekt zich duidelijk uit tegen de aanwezigheid van Rusland en Israël tijdens deze 61e Biënnale.

Omdat de jury van de Biënnale zich terugtrok, worden de belangrijke prijzen zoals de Gouden Leeuw dit jaar door het publiek gekozen. Dat maakt de kans reëel dat in november Rusland of Israël een Gouden Leeuw wint.

Mogelijk volgt nog extra protest om een signaal te geven aan de organisatie van de Biënnale van Venetië.

Tegelijk maakt dat de opening van het Belgisch paviljoen niet minder feestelijk of belangrijk. Voor het eerst in de 131-jarige geschiedenis van de Biënnale brengt België een performancekunstenaar naar Venetië. Ook Nederland, Oostenrijk en Qatar zetten in op performance.

Volgens Miet Warlop is dat een teken van deze tijd: "Ervaring heeft vandaag een grotere impact dan kennis. Je ziet een verschuiving. Schilderijen kan je ook online vinden, dus als je dan buitenkomt is het misschien fijn om echt iets mee te maken."

Curator Koyo Kouoh overleed bijna 1 jaar geleden, enkele weken voor ze de plannen voor 'haar' Biënnale uit de doeken zou doen. Ze was de eerste Afrikaanse curator die het thema en de centrale tentoonstelling van de Biënnale mocht bepalen. Haar team zette het werk verder. 

Aan het centrale paviljoen valt meteen de Belgische inbreng op: Otobong Nkanga (die in Antwerpen woont en werkt) mocht de tentoonstelling openen én sluiten. Haar werk is te zien aan de zuilen van het paviljoen en in de binnentuin. Buiten staat ook een sculptuur van Sammy Baloji.

Zowat elke bezoeker van de Biënnale van Venetië zal hun werk passeren de komende maanden, zodat de kunst opnieuw centraal kan staan tijdens deze turbulente Biënnale.