In Zuid-Afrika zijn vorige week meerdere mannen gedood bij aanvallen op mensen uit andere Afrikaanse landen. Ook zijn er protesten waarbij betogers eisen dat de eigen bevolking voorrang krijgt. In verschillende Afrikaanse landen groeit de ongerustheid over het geweld tegen hun burgers. Nigeria heeft intussen aangekondigd bereid te zijn landgenoten die vrijwillig willen terugkeren, te repatriëren.
Anti-migrantenprotesten en verschillende mensen uit andere Afrikaanse landen vermoord: wat broeit er in Zuid-Afrika?
Salma Ajmida
Gepubliceerd:
Honderden demonstranten kwamen afgelopen week op straat in Johannesburg, om te protesteren tegen ongedocumenteerde migranten. Volgens het lokale medium IOL droegen sommige betogers zwepen en viseerden ze vermeende buitenlanders. In sommige gevallen werden winkeliers zelfs gedwongen hun zaak te sluiten.
"We willen dat alle winkels in de stad in handen zijn van Zuid-Afrikaanse burgers", verklaarde Jacinta Ngobese Zuma, een van de organisatoren uit de March & March-beweging.
Het geweld bleef niet beperkt tot onrustige demonstraties. Volgens het lokale persagentschap Agence de Presse Africaine (APA) werden 5 Ethiopiërs gedood bij xenofobe aanvallen.
Drie van hen werden doodgeschoten terwijl ze ontbeten in een McDonald's-hamburgerrestaurant. Twee andere mannen kwamen diezelfde week om het leven in de stad. Op bewakingsbeelden is te zien hoe ze werden neergeschoten.
Ook 2 Nigerianen verloren het leven. Op sociale media circuleerde dat de mannen werden vermoord tijdens de protesten, maar de Nigeriaanse minister van Buitenlandse Zaken bevestigt dat ze in aparte gevallen zijn vermoord.
De ene man werd doodgeslagen door militair personeel, de andere man werd doodgeslagen door politieagenten. Beide gevallen worden nu onderzocht door Nigeria.
Wie zit achter de protesten?
Al jaren leeft de sociale onvrede in Zuid-Afrika. De werkloosheid is er hardnekkig hoog: ongeveer 30 procent van de bevolking zit zonder werk. Veel Zuid-Afrikanen schrijven hun moeilijke situatie toe aan de aanwezigheid van buitenlandse migranten, die vaak bereid zijn om onder het wettelijke minimumloon te werken.
Die frustratie loopt op bij Operation Dudula en March & March, 2 organisaties die nu de protesten leiden.
March & March, opgericht in 2024, profileert zichzelf als een burgerbeweging en pleit voor strengere immigratiewetten en voorrang voor Zuid-Afrikanen op de arbeidsmarkt en bij publieke dienstverlening.
Deze eisen hebben ze voorgelegd aan de premier van de Gauteng-provincie, Panyaza Lesufi. Zolang er geen gehoor aan wordt gegeven, kondigt de organisatie aan de protesten voort te zetten.
Operation Dudula ontstond in 2021 in Soweto, een arm township dat bekendstaat om de opstand tijdens de en als woonplaats van Nelson Mandela. Vandaag is de wijk ook een brandpunt van spanningen tussen inwoners en migranten.
De beweging verzet zich expliciet tegen migratie uit andere Afrikaanse landen, vooral in het licht van de aanhoudende werkloosheid. De naam 'Dudula' betekent letterlijk 'verjagen'. Bij eerdere acties van de groep kwam al een Zimbabwaanse man om het leven.
Bezorgdheid bij Afrikaanse landen
Nigeria heeft beslist repatriëringsvluchten aan te bieden voor Nigeriaanse burgers die aan het geweld willen ontsnappen.
Tot nu toe hebben 130 mensen zich ingeschreven. Het ministerie van Buitenlandse Zaken meldde ook via X dat het met de hoge commissaris van Zuid-Afrika de recente xenofobe aanvallen en protesten zal bespreken.
Ghana, dat eveneens te maken kreeg met xenofobe aanvallen op zijn burgers, ging ook in gesprek met Zuid-Afrika.
De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa sprak zich tijdens zijn Vrijheidsdag-toespraak uit tegen de agressie tegen buitenlanders.
Op 27 april werden de bevrijding van de apartheid en de eerste democratische verkiezingen gevierd. Hij herinnerde burgers eraan dat andere Afrikaanse landen Zuid-Afrika hebben ondersteund tijdens de strijd tegen de apartheid.
Minister van Politie Firoz Cachalia veroordeelde de daden ook en benadrukte dat niemand het recht heeft de wet in eigen handen te nemen. Toch zijn voor deze week opnieuw protesten aangekondigd, waarbij gevreesd wordt voor nieuw geweld tegen migranten.
Waarom is de werkloosheidsgraad zo hoog?
Werkloosheid is al decennialang een structureel probleem in Zuid-Afrika. De werkloosheidsgraad in het land is een van de hoogste ter wereld.
De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) publiceerde dit jaar een economische studie waarin de arbeidsmarkt werd onderzocht en aanbevelingen werden gedaan aan het land.
Ongelijkheid op de arbeidsmarkt: Jongeren tussen 15 en 24 jaar maken bijna een kwart van de beroepsbevolking uit, maar geraken moeilijker aan de slag; zo'n 60 procent van deze groep is werkloos. Daarnaast is de kloof tussen zwarte en witte Zuid-Afrikanen nog steeds zichtbaar. De werkloosheidsgraad bij zwarte Zuid-Afrikanen ligt bijna 30 procent hoger.
Geschiedenis van apartheid: De ruimtelijke planning rond grote steden is nog gestructureerd zoals tijdens de apartheid, waardoor zwarte Zuid-Afrikanen die in arme buurten wonen vaak verder van het stadscentrum wonen. Tussen deze wijken en de stadscentra ontbreken goede verbindingen met het openbaar vervoer, waardoor het voor hen structureel moeilijker is om hun werk te bereiken. Volgens de OESO spenderen laagverdieners zo'n 40 procent van hun loon aan transport om vanuit deze wijken te gaan werken.
Trage economische groei: De economie groeide de afgelopen 10 jaar gemiddeld slechts 0,7 procent, onvoldoende om de bevolkingsgroei bij te houden. De economie wordt getroffen door corruptie en overheidsschuld. Zo loopt de staatsschuld op tot 77 procent van het . De groei wordt verder beperkt door een gebrek aan infrastructuur. Het land kampt met frequente stroomonderbrekingen en er zijn te weinig investeringen in spoor- en haveninfrastructuur.
