Vanaf 18 voelen we ons ongelukkiger: jonge mensen worstelen met eenzaamheid en prestatiedruk

7,1 op een schaal van 0 tot 10. Dat is de gemiddelde geluksscore die de Vlaming zichzelf geeft in ons onderzoek de Foto van Vlaanderen. 

Als we wat dieper inzoomen, vallen enkele duidelijke verschillen op. Zo zijn de jongste én oudste Vlamingen het gelukkigst. Bij de 12- tot 17-jarigen is de gemiddelde score 7,6, bij de 65-plussers is dat 7,5. Vanaf 18 is er een duidelijke knik naar beneden. Een tendens die ook in eerdere onderzoeken naar boven kwam. 

Alleenstaanden, met of zonder kinderen, scoren merkelijk lager dan samenwonenden: 6,5 versus 7,4. Van de samenwonenden geven diegenen zonder kinderen zich een iets hogere score dan diegenen met kinderen.

Over het algemeen scoren mannen wat hoger op de geluksschaal dan vrouwen. Bij de 18- tot 24-jarigen is dat verschil nog meer uitgesproken. Het zijn vooral jonge vrouwen die zichzelf een lagere geluksscore geven.

Laten we dan eens kijken naar de redenen die mensen opgeven waarom ze zich niet goed voelen in de samenleving.

Jongeren en vrouwen geven vaker aan zich minderwaardig te voelen, zo valt op. De jongere generatie (18 tot 24) scoort ook het hoogst op eenzaamheid en prestatiedruk.

Niet verwonderlijk dan dat zij ook diegenen zijn die zich de laagste score geven op mentale gezondheid: 6,5 op 10. Bij de 65-plussers is dat veel hoger: 8 op 10. Als het gaat over fysieke gezondheid zijn de verschillen veel kleiner.

De woelige geopolitieke situatie laat zich voelen: angst voor oorlog staat hoog in de lijst, net als zorgen over gezondheid. Beide wegen vooral op het welbevinden van ouderen.

Wie ongelukkig is, zoekt de oorzaak vooral bij zichzelf. Dat zien we vooral bij kortgeschoolden.​ In mindere mate worden ook discriminatie en uitsluiting aangegeven.

Van de bevraagden geeft overigens maar 28 procent expliciet aan dat ze zich wél goed voelen. Meer dan twee derde doet dat dus niet. 

Uit eerdere onderzoeken blijkt dat 3 factoren over alle doelgroepen heen een grote rol spelen in het geluksgevoel: gezin en familie, voldoende geld en een goede gezondheid.

Moeilijk rondkomen en/of een slechte gezondheid kunnen sterk wegen op het geluksgevoel. Geld maakt niet noodzakelijk gelukkig, maar financiële problemen dragen wel bij aan lagere geluksscores.

Het hoeft niet te verbazen dat ouderen vaker naar hun gezondheid wijzen, maar anderzijds hebben zij ook andere verwachtingen, waardoor een mindere gezondheid niet noodzakelijk even zwaar weegt op het geluk.​

De deelnemers in het onderzoek hebben een weinig hoopvolle blik op de toekomst. 47 procent noemt die "eng", slecht 6 procent "geruststellend". Vrouwen kijken merkelijk angstiger naar de toekomst.

Vanwaar komt nu die duidelijke knik naar beneden vanaf 18 jaar? Het heeft wellicht vooral te maken met een andere levensfase die ingaat, zegt onderzoeker Sara Claes (UGent), die een doctoraat behaalde over geluk en meewerkt aan het nationaal geluksonderzoek.

"Je voelt de druk van ouder worden. Je moet je leven zelf vormgeven. Dat kan mooi zijn, maar het komt ook met ongemak. Groei is altijd een beetje pijnlijk", zegt ze. "65-plussers scoren hoger op gemoedsrust. Die innerlijke rust is een belangrijke hefboom voor geluk en kan verklaren waarom net die groep beter scoort."

Het is mogelijk dat ook de nasleep van de covidpandemie een rol speelt, zegt Claes, al is het altijd moeilijk om één oorzaak eruit te pikken.

"De tieners van toen zijn nu de 18- tot 24-jarigen. We hebben gezien dat de covidpandemie een grote impact heeft gehad op jongeren. Als je je als adolescent slecht hebt gevoeld tijdens de covidpandemie, kan dat doorwerken als volwassene."

Volgens Claes is geluk een samenspel tussen individuele en omgevingsfactoren. Uiteraard heb je niet alles in de hand, maar er zijn zeker zaken die je bewust kan doen.

Enkele voorbeelden die ze aanhaalt: aandacht hebben voor je sociale relaties, focussen op je competenties (en niet op wat je niet goed kan), genoeg slapen en bewegen en bereikbare doelen stellen voor jezelf.