De stad Amsterdam heeft openbare reclame met fossiele brandstoffen of vlees verboden. Het verbod is ingegeven door het idee dat fossiele brandstoffen en vlees slecht zijn voor het klimaat, door de grote CO2-uitstoot. "Ook in ons land bestaat de vraag naar zo'n reclameverbod, maar er is weinig animo voor bij steden en gemeenten", zegt de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten.
Amsterdam voert reclameverbod in op fossiele brandstoffen en vlees: is daar bij ons animo voor?
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Amsterdam verbiedt voortaan openbare reclame voor fossiele brandstoffen en vlees, zoals advertenties voor vliegreizen, cruises, fastfoodvlees en benzine- of dieselauto's. Het verbod is ingegeven door de klimaatcrisis en de grote CO2-uitstoot van die sectoren.
In België is er geen enkel stad of gemeente met zo'n reclameverbod. Gemeenten zijn juridisch niet bevoegd om de inhoud van reclameborden te reguleren, enkel de plaats en de vorm ervan.
Klimaatactiviste Anuna De Wever pleit in ons land voor een verbod: "Een reclameverbod kan helpen om een normverschuiving mogelijk te maken, waardoor de vraag afneemt en het draagvlak groeit voor een ander klimaatbeleid."
Wie door Amsterdam wandelt, zal voortaan dus geen publieke reclameborden meer zien met fastfoodvlees, vliegreizen, cruises, tankstations en auto's op benzine of diesel. Wél mogen ondernemers bij hun eigen winkel blijven adverteren, bijvoorbeeld met een bord of poster in de etalage.
Het idee achter het reclameverbod? De klimaatcrisis. Fossiele brandstoffen en de productie van vlees zorgen voor een grote CO2-uitstoot, die een grote impact heeft op de klimaatverandering. En daarvoor reclame maken, kan niet volgens Amsterdamse wethouders.
"Als je een voortrekkersrol wilt spelen in het klimaatbeleid en je verhuurt je muren aan precies het tegenovergestelde, wat ben je dan aan het doen?", stelt het Amsterdamse raadslid Anneke Veenhoff van GroenLinks.
Amsterdam is niet de eerste stad die een reclameverbod instelt op fossiele brandstoffen. Haarlem deed het al in 2022, daarna volgden verschillende andere steden in Nederland. Ook Edinburgh, Stockholm en Firenze hebben al zo'n verbod. En Frankrijk heeft zelfs een landelijk verbod, dat weliswaar nog niet van kracht is.
Idee bestaat ook bij ons, "maar veel animo is er niet voor"
In ons land is er vandaag geen enkele gemeente of stad met een reclameverbod op fossiele brandstoffen, laat staan op vlees. Maar de vraag naar zo'n reclameverbod bestaat wel, vooral dan in groenlinkse hoek.
Zo diende Ecolo-Groen in 2022 al wetsvoorstellen en resoluties in de Kamer in om reclame met fossiele brandstoffen te verbieden. De voorstellen en resoluties haalden het niet, maar het was wel voor het eerst in ons land dat er een debat ontstond rond reclame met fossiele brandstoffen.
Er is vandaag geen enkele gemeente of stad mee bezig
Nathalie Debast van de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten (VVSG)
Een van de stemmen in dat debat is Vlaanderens bekendste klimaatactivist: Anuna De Wever. Zij zette ook samen met schrijver en cultuurhistoricus David Van Reybrouck haar schouders onder een motie in de Brusselse gemeente Sint-Gillis. Die roept op tot een verbod op fossiele reclame, waaronder ook vlees.
"Het doel is eenvoudig: de publieke ruimte niet langer gebruiken om gedrag te stimuleren dat haaks staat op klimaatdoelstellingen en gezondheidsdoelstellingen", zegt Anuna De Wever.
"Maar in het algemeen is er weinig animo in Vlaanderen voor een dergelijk reclameverbod", duidt Nathalie Debast van de Vlaamse Vereniging voor Steden en Gemeenten (VVSG). "Er is verder geen enkele gemeente of stad mee bezig."
Gemeenten hebben niets te zeggen over wat op reclameborden staat
Volgens Debast komt dat omdat gemeenten in ons land hierover geen beslissing kunnen nemen. "Gemeenten zijn niet bevoegd om te bepalen wat er op publieke en private reclameborden staat", zegt ze. "Een hogere overheid kan dat wel."
"Gemeenten kunnen beslissen over de plaats en de vorm van reclameborden, maar niet over de inhoud. Dat valt onder de vrijheid van meningsuiting", zegt Debast, ze verwijst naar een arrest van de Raad van State uit 2016. "De gemeente Schaarbeek probeerde toen een reclameverbod op alcohol in te voeren, maar dat werd door de Raad van State vernietigd."
Anuna De Wever: "Juridisch wel mogelijk"
En daarom kijken ze in Sint-Gillis met hun motie naar de Brusselse Gewestregering. De motie die oproept tot een verbod op fossiele reclame werd door de gemeenteraad vorig jaar aangenomen, en vraagt het Gewest om actie te ondernemen.
"Enerzijds is er brede consensus: we moeten het gebruik van fossiele brandstoffen drastisch verminderen, zelfs uitfaseren en onze voedselconsumptie verduurzamen. Anderzijds blijft reclame voor precies die producten overal aanwezig", zegt Anuna De Wever.
Dat veel mensen nog vlees eten en vliegreizen maken, betekent niet dat het logisch is om dat ook actief te blijven promoten
Klimaatactiviste Anuna De Wever
"Een reclameverbod kan helpen om een normverschuiving mogelijk te maken, waardoor de vraag afneemt en het draagvlak groeit voor een ander klimaatbeleid", meent De Wever. "Dat veel mensen nog vlees eten en vliegreizen maken, betekent niet dat het logisch is om dat ook actief te blijven promoten."
De Wever is ervan overtuigd dat een reclameverbod op fossiele brandstoffen en vlees juridisch wel mogelijk is. "Er bestaan al precedenten waarbij reclame wordt beperkt omwille van volksgezondheid of maatschappelijke impact, zoals bij tabak."
"We kunnen zo'n verbod baseren op vergelijkbare principes: bescherming van gezondheid, milieu en consumenten tegen misleidende communicatie. In dat kader is het geen discriminatie, maar een proportionele maatregel in functie van het algemeen belang."
