10 jaar geleden maakte VRT haar eerste podcast: "Het medium laat toe wat radio nooit kon"

Het idee voor 'Iemand' ontstaat aan de koffiemachine. Justitiejournalist Philip Heymans is vertrouwd met Amerikaanse podcasts als 'This American life' en vertelt erover aan Ward Bogaert, reportagemaker bij Radio 1. 

De drijfveer is niet alleen ambitie, maar ook wat frustratie: op radio moet alles steeds korter, sneller en urgenter worden. De maximumlengte van een reportage is 4 minuten. De rest belandt in de prullenmand.

"We komen zo vaak in contact met boeiende mensen met geweldige verhalen", zegt Bogaert. "Helaas, daar moeten we dan altijd 90 procent van weggooien. Podcast bieden een uitweg: geen zendtijd, geen tijdslot, geen eindredacteur die vraagt om het korter te maken. Ik zag het als een manier om een verloren gegaan genre nieuw leven in te blazen. De pionierstijd, mensen die rond een radiotoestel in de living zaten naar verhalen te luisteren, dat wou ik terugbrengen in een moderne vorm."

Bovendien hebben podcasts een gigantisch voordeel tegenover de klassieke radioreportage. "Het medium laat iets toe wat radio nooit kon: je kan pauzeren als er aan de deur wordt gebeld. Je kan weer beginnen wanneer jij het wil."

Alleen heeft VRT op dat moment geen duidelijke podcaststrategie. "Laten we even eerlijk zijn, VRT is redelijk laat op de podcastkar gesprongen", zegt Heymans. "Het medium bestond al veel langer. In Vlaanderen was er Xander De Rycke met 'Mosselen om half twee'. Maar op het vlak van verhalende podcasts was er nog niks."

Het vraagt wat overtuigingskracht en ook wat overuren, maar op 5 mei 2016 is het zover. Dan worden zowel 'Iemand' als 'Mastertrack' gelanceerd. Voor een ludieke promovideo trekt Ward naar radiocoryfee Lutgart Simoens om uit te leggen wat een podcast is. "Memorabel", aldus Bogaert. "We hebben dat gesprek zelfs gefilmd, iets wat radiomakers toen amper deden."

De eerste afleveringen van 'Iemand' zijn nog altijd te vinden op VRT MAX. Bogaert luistert er nu, 10 jaar later, met een kritisch oor naar terug.

"De jachtigheid van het radiowerk zat er toen nog heel hard in. Ik knipte alle stiltes weg, ik joeg het verhaal voort, terwijl ik net op zoek was naar vertraging." De 1e aflevering van 'Iemand' duurde 23 minuten, de meest recente 48: "We hebben een hele weg afgelegd."

Maar het werkt nog steeds. Nu Vlaanderen het medium echt heeft omarmd, blijken de oude afleveringen van 'Iemand' nog altijd een nieuw publiek te vinden, zonder promotie.

Heymans: "Van luisteraars horen we nog vaak dat ze nog nooit naar een podcast hadden geluisterd, maar met 'Iemand' zijn begonnen. Onze reeks is zo onbedoeld een instappodcast voor een heel genre geworden."

Elke maand verschijnt een nieuwe aflevering, soms gemaakt door jong talent dat via de podcast zijn 1e stappen zet. Wat begon als een koffieautomaat-idee van 2 radiomakers die te veel te vertellen hadden, is het 10 jaar later een van de meest gewaardeerde reeksen in het Vlaamse podcastlandschap.

Bogaert en Heymans blijven podcasts maken. Naast 'Iemand' zijn ze verantwoordelijk voor 'Drie dagen ': een podcast over Elvire, een vrouw die euthanasie wil. In 2021 worden ze daarvoor door de Stichting Verhalende Journalistiek erkend met de titel van Meesterverteller. De Stichting onderscheidt hen voor hun vernieuwende manier van journalistieke storytelling. 

In de podcast 'Waar is zuster Gabrielle? ' onderzocht Heymans de verdwijning van de gelijknamige kloosterzuster uit het Sint-Vincentiusklooster in Dendermonde. De reeks werd al meer dan 2 miljoen keer beluisterd. Heymans is ook te horen in de VRT NWS-podcast 'Onder ons: crimi '.

Bogaert werkt als reporter voor 'De wereld van Sofie' op Radio 1. Daarnaast maakt hij de wielerpodcast 'Radio Bahamontes '.

Tien jaar later zijn podcasts geen niche meer. Het is een medium dat mensen actief opzoeken en dat makers serieus nemen. Ook bij de publieke omroep. De VRT-podcasts begonnen vaak als éénmansprojecten: de maker deed de opname, de montage, de eindredactie én knutselde ergens nog een visual bijeen.

"We komen van een periode waarin iedereen alles zelf deed", zegt Catherine Lekime, podcastverantwoordelijke bij VRT.

"Maar intussen zijn dat breder uitgebouwde producties geworden, met een eindredacteur, een producer, een aparte monteur. Die lat is enorm gestegen, de kwaliteit ook. Vandaag zijn er heel wat kwalitatieve podcasts in Vlaanderen, en ik denk dat wij daar voor stukje de motor in geweest zijn. Productiehuizen die vooral televisieproducties maken, beginnen zelfs te investeren in audio. Het is nu een volwaardig, volwassen medium geworden."