De jury van de Biënnale van Venetië stapt op, een week voor de opening van het belangrijkste en grootste kunstenfestival ter wereld. Het team van 5 kwam in een storm van protest terecht omdat het kunstenaars uit Rusland en Israël wou uitsluiten van de prijzen.
Jury van Biënnale van Venetië stapt op, na ophef over uitsluiting kunstenaars uit Rusland en Israël
Moonray Grunewald
Gepubliceerd:
Vorige week kondigde de jury aan dat ze "zich zal onthouden van het in overweging nemen van landen waarvan de leiders momenteel door het worden beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid".
Kortom: bepaalde kunstenaars kunnen de prestigieuze Gouden Leeuw dus niet winnen. De jury noemde geen landen bij naam, maar doelt daarmee duidelijk op Rusland en Israël.
Het Internationaal Strafhof heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen de Russische president Vladimir Poetin, voor vermeende oorlogsmisdaden tegen kinderen in Oekraïne, en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, voor vermeende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid tijdens de oorlog in Gaza.
Voor die boude beslissing kwam de jury in een storm van kritiek terecht, vooral dan door de uitsluiting van de Israëlische kunstenaars die na een jaar van afwezigheid net hun terugkeer maken op het oudste en grootste kunstenfestival ter wereld.
Bezwijkt jury onder de druk?
Israël opende vorig jaar zijn paviljoen op de Biënnale voor architectuur niet. Officieel door "renovaties", maar de Israëlische deelname lag ook zwaar onder vuur door de oorlog in Gaza. In 2024 nam Israël wel deel, maar besloot de kunstenares het paviljoen niet te openen voor het grote publiek, omdat er geen akkoord kwam over een staakt-het-vuren en de vrijlating van de gijzelaars in de Gazastrook.
De Israëlische buitenlandminister heeft deze week scherpe kritiek geuit op de vijfkoppige jury die Israël uitsloot van de prijzen. Zo beschuldigde hij de jury ervan de tentoonstelling van dit jaar "te politiseren". Hij dreigde ook met een Israëlische boycot van de Biënnale dit jaar.
Israël kan daarbij op steun rekenen van de Italiaanse regering. De Italiaanse minister van Cultuur Alessandro Giuli betuigde zijn solidariteit met de kunstenaar van het Israëlische paviljoen, Belu-Simion Fainaru. Dat deed hij naar aanleiding van "recente aanvallen", klinkt het.
Moet Biënnale van Venetië Rusland uitsluiten, zoals EU vraagt? "Cancelen op voorhand is een zwaktebod"
Het lijkt er nu op dat de jury bezwijkt onder de druk: in een korte verklaring op de website van de Biënnale van Venetië kondigt de organisatie het ontslag aan van de vijfkoppige jury, onder leiding van de Braziliaanse Solange Farkas. Een uitleg geven ze niet.
Europa dreigt subsidies stop te zetten
Toch lijkt daarmee de storm niet te gaan liggen, want ook de Russische deelname leidt nog altijd tot beroering. Voor het eerst sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 besloten de organisatoren om Rusland opnieuw toe te laten zijn paviljoen te openen.
Dat de deelname überhaupt bediscussieerd werd, kon al op felle kritiek rekenen. Dat de organisatoren een deelname van Rusland ook toelaten, zette - in tegenstelling tot de Israëlische deelname - kwaad bloed bij de Italiaanse regering. Die startte zelfs een onderzoek naar de Russische deelname.
Ook Europa ziet de deelname van Russische kunstenaars allerminst zitten. Zo erg zelfs dat de in een brief aan de organisatoren van de Biënnale dreigt om de subsidies stop te zetten of op te schorten.
"Er is nog maar 1 lopende subsidie, namelijk van 2 miljoen euro voor de komende 3 jaar, en die willen we beëindigen of opschorten", zegt een woordvoerder van de Europese Commissie. De Biënnale zou 30 dagen de tijd hebben om te reageren op de brief.
De directeur van de Biënnale, Pietrangelo Buttafuoco, weigert zijn beslissing om Rusland toe te laten terug te draaien. Hij zegt dat "iedereen welkom is en dat de Biënnale boven geopolitieke conflicten staat".
Volgens Buttafuoco brengt kunst net een dialoog op gang. Al lijkt die dialoog vooral een sfeer van crisis over de Biënnale van 2026 te leggen.
Bezoekers kiezen nu winnaars
Hoe dan ook gaat over 8 dagen de 61e editie van de Biënnale van Venetië van start: op 9 mei. Die dag zou de jury normaal de belangrijkste prijs - de Gouden Leeuw - uitreiken aan het beste nationale paviljoen en de beste deelnemer van de hoofdtentoonstelling.
In plaats daarvan zullen bezoekers nu de 2 winnaars kiezen. De prijs wordt daarom pas uitgereikt op de slotdag van de Biënnale, op 22 november.
