Op een zucht van zijn 100e verjaardag neemt documentairemaker David Attenborough ons mee naar het Afrikaanse Virunga-gebergte, waar hij ooit misschien wel de belangrijkste ontmoeting van zijn leven beleefde. In 'A gorilla story' stelt hij ons voor aan de kleine gorilla Pablo en zijn omvangrijke nageslacht. Het resultaat is een prachtige natuurdocumentaire, een bloedstollend politiek drama en een teder familieportret in één.
Macht, intriges en knuffels: David Attenborough vertelt een menselijk verhaal – met gorilla's in de hoofdrol
Voor zijn nieuwste productie nam Attenborough regisseur James Reed onder de arm, die ons in 2020 voorstelde aan een wel heel bijzonder zeedier in 'My octopus teacher'.
Samen halen ze herinneringen op aan een al even bijzonder dier, de jonge gorilla Pablo. Toen die zich in 1978 languit uitstrekte op de verraste tv-maker, maakte hij zelf televisiegeschiedenis. "Misschien was het wel het belangrijkste moment in mijn hele gefilmde leven", zegt Attenborough zelf.
'A gorilla story' vertelt het verhaal van de Pablo-groep, zijn nakomelingen die vandaag door de mistige bergen van Virunga dwalen. Het is een aanrader, en wel om deze 3 redenen.
Dit is een politiek drama
'A gorilla story' een natuurdocumentaire? Zeker, maar het is zoveel meer, om te beginnen ook een politiek drama.
We maken kennis met de leiders van de groep, de dominante zilverrug Gicurasi en het vrouwtje Teta. Jarenlang heerst er onder hun heerschappij stabiliteit in de groep, tot het jonge, ambitieuze mannetje Ubwuzu zijn tijd gekomen acht.
De spanning wordt zorgvuldig opgebouwd. Elk shot van Ubwuzu, die zijn kans afwacht, wordt begeleid met onheilspellende bassynths. Ritselend struikgewas en angstige blikken voorspellen het onvermijdelijke: een bloedstollend gevecht om de macht.
Het is een spannend verhaal over de opkomst en ondergang van een schijnbaar onaantastbare leider
Vincent Merckx
Maar bruut geweld volstaat niet, zo leren we. Er zijn ook slimme allianties voor nodig, timing, subtiele lichaamstaal, en uiteindelijk ook de goedkeuring van de volledige groep. Zonder hun fiat blijft er immers helemaal niemand over om over te heersen.
Het leidt allemaal tot spannend politiek drama. Een verhaal over de opkomst en ondergang van een schijnbaar onaantastbare leider, en over de machtigen en hun angst om die macht te verliezen.
Dit is een familieportret
'A gorilla story' is daarnaast ook een familieportret.
"Als je in de ogen van zo'n gorilla kijkt, wil je weten wat hij denkt", vertelt Attenborough, ook al is dat onmogelijk. "Het gaat niet om hun grootte, maar om het bewustzijn en de intelligentie die ik in hun ogen zie wanneer ze terugkijken."
Menselijke gevoelens projecteren op dieren, is zelden een goed idee, hoe graag documentairemakers zich ook van die techniek bedienen.
Maar hoe kan je niet aan mensenfamilies denken wanneer de hele Pablo-groep zich vergaapt aan een nieuwe baby? Wanneer zelfs de reusachtigste zilverrug ("Als hij wilde, kon hij zo je schedel in tweeën klieven", aldus Attenborough) rollebolt met zo'n kleintje? Wanneer familiebanden versterkt worden met tedere aanrakingen? En wanneer iedereen samen rouwt?
Vereenzaamde mannetjes worden vaak de meest onvoorspelbare dieren. Toxische mannelijkheid, iemand?
Vincent Merckx
Of wat te zeggen van het mannetje Imfura, dat de groep uitgejaagd wordt voor hij er maar aan kan denken om zelf een gooi te doen naar de macht? Zulke mannetjes vereenzamen vaak, vertelt Attenborough, en worden dan de meest onvoorspelbare dieren op de Virunga-berg. Ze zijn zelfs in staat tot het ondenkbare - zo zal later blijken. Toxische mannelijkheid, iemand?
Maar bovenal is dit een prachtige natuurdocumentaire
Maar zoals ik al zei: een gorilla is een gorilla, en een mens is een mens. Bovenal is dit een prachtige natuurdocumentaire, ingelezen door hét icoon van het genre.
Van 1978 tot vandaag is Attenborough de broodnodige lijm geweest die de steeds verder wijkende natuur tot in zoveel huiskamers bracht. Hij is de gids die je vertelt waar te kijken in een wereld waar de verbinding tussen de mens en het leven dat hem omringt steeds meer verloren gaat. Zeker in het verkavelde Vlaanderen van vandaag hebben we zo iemand hard nodig.
Het is bijna onmogelijk om je niet af te vragen wie er in de voetsporen zal treden van de oude zilverrug van de natuurdocu
Vincent Merckx
Maar zoals de gorilla's soms ontstellend hard op mensen lijken, zo lijken de mensen in deze documentaire ook op de gorilla's. Pablo en Gicurasi hebben hun tijd zien komen en gaan, en ook Ubwuzu wacht hetzelfde lot.
Dat geldt evenzeer voor David Attenborough, die op 8 mei 100 wordt. Zelf is hij niet meer naar Virunga teruggekeerd voor deze docu. Hij leest die aan elkaar vanuit een comfortabele fauteuil, een Britse heer met een uitdunnende stem en zo'n typisch V-halstruitje.
Uit die tussenshots, afgewisseld met 50 jaar oud archiefbeeld, spreekt zijn leeftijd. Het is bijna onmogelijk om je niet af te vragen wie er in zijn voetsporen zal treden, die van de oude zilverrug van de natuurdocumentaire.
'A Gorilla Story: Told by David Attenborough' is een documentaire van Silverback Films en is te bekijken op Netflix.
