450.000 Vlamingen deden AI Check, maar minder dan 2 procent herkende elke deepfake

Tijdens de VRT Checkweken zette de publieke omroep 2 weken lang in op mediawijsheid rond deepfakes. Zo wilde VRT mensen helpen om beter te onderscheiden wat echt is, wat niet, en waar misleiding begint.

Ambassadeurs Anna-Livia Smekens, Fatma Taspinar en Tim Verheyden toonden hoe deepfakes en desinformatie werken, hoe ze het vertrouwen in media onder druk zetten en waarom kritisch kijken en luisteren essentieel is. Door te tonen hoe misleiding werkt, wordt die ook herkenbaarder en beter begrijpbaar.

Dat veel Vlamingen nood hebben aan duiding hierover, blijkt duidelijk uit de belangstelling voor de campagne. Meer dan 450.000 mensen, van jong tot oud, vonden hun weg naar de AI Check, een digitale test van VRT NWS waarmee iedereen kon nagaan hoe goed ze echt en nep van elkaar kunnen onderscheiden. 

Wat blijkt nu: slechts 1,8 procent van alle deelnemers legde een foutloos parcours af. Bij de eerste vraag, over Balthazar Boma als deelnemer aan Parijs-Roubaix, ging het nog goed. 96 procent van de deelnemers had door dat het om een deepfake ging. Ook de springende beer op de trampoline (94 procent) en een boodschap van dokter Geert Meyfroidt (93 procent) werden door de meesten correct ontmaskerd als fake.

Moeilijker was de foto met Steffi Mercie: slechts 41 procent had in de gaten dat het ook hier om een deepfake ging. Dat het afgespeelde nummer echt door Pommelien Thijs was ingezongen, wist 55 procent correct te beantwoorden. Daarnaast had maar 54 procent van de deelnemers het bij het rechte eind dat first lady Melania daadwerkelijk naast een robot richting Brigitte Macron liep.

Alles samen genomen komen de deelnemers uit op een gemiddelde score van 82 procent, maar bijna niemand kon elke deepfake ontmaskeren. Je laat je dus sneller vangen dan je denkt.

"Als één ding duidelijk is geworden na onze eerste VRT Checkweken, dan is het wel dat heel wat mensen met vragen zitten", zegt Luc Van Bakel, hoofdredacteur van de nieuwsdienst. "Daarom blijft VRT NWS hier volop op inzetten. Het is onze opdracht om een betrouwbare buddy te zijn voor iedereen die twijfelt."

Zodat iedereen makkelijk met die vragen en twijfels bij VRT terechtkan, werden aparte checkkanalen opgericht: vrtnws.check op Instagram en TikTok en via e-mail. Heel wat Vlamingen vonden hun weg daar al naartoe. Zo ontving de nieuwsdienst berichten en mails van mensen die de echtheid van bepaalde beelden of berichten wilden laten controleren.

Er kwamen bijvoorbeeld viraal gedeelde video’s van bekende gezichten binnen, beelden van schattige dieren, maar ook schokkende beelden uit conflictgebieden. Daarnaast keerden ook vragen over gezondheid geregeld terug.

Soms worden mensen ook het slachtoffer van AI-misbruik, met grote gevolgen voor de betrokken persoon. Daarover getuigde onder anderen influencer Steffi Mercie. Zij werd slachtoffer van deepnudes.

"Ik ben blij dat ik tijdens de VRT Checkweken over mijn ervaring heb kunnen praten en dat dit nu aan het licht komt", blikt Mercie terug.

"De vele reacties tonen hoe herkenbaar dit is en hoe groot de impact van een fenomeen als deepnudes is. Door dit samen bespreekbaar te maken, krijgen mensen meer inzicht in wat AI-misbruik vandaag echt betekent."

Ook vertelden enkele mama's (en contentmakers) hoe ze de gezichten van hun kinderen op sociale media verbergen, zodat de foto's niet in de verkeerde handen kunnen vallen.

Niet alleen VRT NWS, maar ook de tv- en radionetten van de VRT droegen hun steentje bij aan de campagne. Zo lieten ze zien dat je AI vandaag overal kunt tegenkomen.

Radio 2 en VRT1 demonstreerden met een voiceclone van Niels Destadsbader hoe geloofwaardig gekloonde stemmen al kunnen klinken.

Bij MNM experimenteerden ze met daten met behulp van AI , terwijl Studio Brussel onderzocht hoe artiesten zich kunnen beschermen tegen misbruik van hun muziek via AI.

Echt of nep? Het is duidelijk een vraag die bij veel mensen leeft, over heel uiteenlopende onderwerpen, en dat amper korte tijd na de grote doorbraak van AI.

"Wat me verrast heeft, is hoeveel mensen vandaag al een uitgesproken mening hebben over AI, maar tegelijk ook twijfelen aan wat ze zien", legt ambassadeur en VRT NWS-journalist Tim Verheyden uit. "Net die combinatie maakt duidelijk hoe groot de nood is aan heldere uitleg over hoe AI werkt en wat we nog kunnen vertrouwen."

Daarom laat VRT het thema niet los en komt er binnenkort een volgende editie van de Checkweken, die volledig zal inspelen op de nieuwste ontwikkelingen van dat moment.