Wat bezielt mannen om hun vrouwen te drogeren en verkrachten? "Samenspel van lust en macht"

Na maanden speurwerk kon de Amerikaanse nieuwszender CNN een online netwerk blootleggen waar mannen niet alleen advies delen over hoe ze vrouwen - vaak hun eigen partner - kunnen drogeren en misbruiken, maar ook beelden uitwisselen en zelfs op bestelling produceren en verkopen. De omvang en expliciete aard van het netwerk roepen veel vragen op: wat drijft iemand tot dergelijk gedrag? En hoe vaak komt dit voor?

Volgens forensisch psychiater gespecialiseerd in zedenfeiten Rick Roels (UPC KU Leuven en Sint-Kamillus in Bierbeek) is er geen eenvoudig antwoord. "Er bestaat geen eenduidig profiel van daders van seksueel geweld. Het gaat om een zeer heterogene groep. Wat we wel zien, zowel in onderzoek als in de klinische praktijk, is dat het vaak om een combinatie van factoren gaat", zegt hij in 'De wereld van Sofie' op Radio 1.

"Een vijandige houding tegenover vrouwen, een voorkeur voor onpersoonlijke seks, een sterke behoefte aan dominantie, een gebrek aan empathie en hogere mate van psychopathie. Daarnaast spelen ook contextuele factoren een rol, zoals de normalisering van dit gedrag binnen bepaalde groepen en online netwerken die het faciliteren."

Het fenomeen waarbij slachtoffers worden gedrogeerd om hen weerloos te maken, wordt vaak omschreven als 'chemische onderwerping'. "Die term raakte bekend tijdens de zaak-Pelicot. Daarmee bedoelen we het gebruik van drugs of medicatie om iemands controle of weerbaarheid te verminderen, met als doel seksueel misbruik mogelijk te maken", legt Roels uit.

Hoewel seksuele ontevredenheid soms als verklaring wordt aangehaald, volstaat die volgens de psychiater zelden. "Het kan een context creëren waarin iemand zijn gedrag begint te rationaliseren, maar meestal spelen ook diepere persoonlijkheidskenmerken mee. De meeste mensen hebben voldoende remmingen om hier niet in mee te gaan."

Ook het fenomeen 'spiking', waarbij iemand ongemerkt drugs in een drankje krijgt toegediend, valt onder die noemer. "Er zijn zeker parallellen. Factoren zoals dominantie, vijandigheid en onpersoonlijke seksualiteit komen vaak terug."

"Tegelijk blijft het belangrijk om te benadrukken dat er binnen die groep daders grote verschillen bestaan. De ene dader is bijvoorbeeld zelf onder invloed, de andere handelt vanuit frustratie of andere persoonlijke factoren."

De vraag of seksueel geweld vooral door lust of door macht wordt gedreven, is volgens Roels moeilijk eenduidig te beantwoorden. "Het is meestal een combinatie van beide. De seksuele component is duidelijk aanwezig, maar die is niet los te zien van machts- en dominantieaspecten."

Binnen gesloten netwerken, zoals het door CNN blootgelegde platform, speelt groepsdynamiek een belangrijke rol.

"Mensen vinden er medestanders, waardoor gedrag genormaliseerd raakt. We zien ook een verspreiding van verantwoordelijkheid: individuen voelen zich minder persoonlijk verantwoordelijk wanneer ze deel uitmaken van een groep. Daarnaast is er vaak ook geheimhouding en wederzijdse bescherming, wat het gedrag verder in stand houdt."

Ook treedt vaak zelfrechtvaardiging op. "Daders vergelijken zich met extremere gevallen om hun eigen gedrag te minimaliseren. Ik herinner me dat een dader in de zaak-Pelicot zichzelf ervan overtuigd had dat het slachtoffer toestemming gaf. Dat noemen we cognitieve vertekeningen."

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie krijgt 1 op de 3 vrouwen wereldwijd ooit te maken met fysiek of seksueel geweld, vaak gepleegd door een (ex-)partner. "Hoewel exacte cijfers dus ontbreken, staat vast dat seksueel geweld geen marginaal probleem is."

De impact op slachtoffers is bijzonder groot. "We zien psychische en lichamelijke klachten, posttraumatische stress, angst en depressie, maar ook een diepgaand verlies van vertrouwen en veiligheid", zegt Roels. "Bij drogering komt daar nog het verlies van controle en bewustzijn bij, wat het extra ingrijpend maakt."

Volgens Roels ligt de sleutel bij preventie niet bij de slachtoffers. "Zij moeten niet extra waakzaam of wantrouwend zijn tegenover hun partner. Als er iets moet gebeuren is dat precies het omgekeerde. Mensen met zorgwekkende fantasieën of gedrag moeten aangemoedigd worden om hulp te zoeken. Preventie ligt vooral in bewustwording."

"Een genuanceerder beeld van daders kan daarbij ook helpen", besluit hij. "Als maatschappij helpt het om minder zwart-wit te denken over daders. Die diversiteit erkennen verlaagt de drempel naar hulp."