Zeker 60 Belgische bedrijven hebben via hawala aanzienlijke bedragen ontvangen van veroordeelde Deense witwasbedrijven. Dat blijkt uit onderzoek van Pano , in samenwerking met het EBU Investigative Journalism Network. Een West-Vlaams staalbedrijf ontving meer dan 1 miljoen euro dat vanuit Syrië via Turkije naar ons land kwam.
Zeker 60 Belgische bedrijven in verband gebracht met Deense witwaspraktijken via hawala: "In de val gelokt"
Hawala is een informeel geldsysteem waarbij cash via tussenpersonen over de grens wordt verstuurd, zonder bankrekening of officiële controle.
Het systeem wordt gebruikt door mensen die geen toegang hebben tot reguliere banken, maar ook door criminele netwerken om drugsgeld wit te wassen of terrorisme te financieren.
Uit onderzoek blijkt dat minstens 60 Belgische bedrijven via hawala aanzienlijke bedragen ontvingen van veroordeelde Deense witwasbedrijven.
Een West-Vlaams familiebedrijf in de staalindustrie ontving minstens 12 overschrijvingen van maar liefst 7 Deense witwasbedrijven, samen goed voor ruim 1 miljoen euro.
Hawala is een ondergronds wereldwijd netwerk om geld te verplaatsen buiten het klassieke bankcircuit, vaak gebruikt om geld naar familie in het buitenland te sturen. Die onzichtbaarheid maakt het systeem echter gevoelig voor misbruik, zoals de financiering van terrorisme en witwaspraktijken.
Dat laatste wordt ook bevestigd door onderzoek van Pano, samen met Deense en Spaanse onderzoeksjournalisten van het EBU Investigative Journalism Network. Uit dat onderzoek blijkt dat minstens 60 Belgische bedrijven via hawala aanzienlijke bedragen ontvingen van veroordeelde Deense witwasbedrijven.
Volgens Jens Langhorn, journalist bij de Deense openbare omroep, gaat het om bedrijven uit uiteenlopende sectoren zoals chemie en staal, maar ook duivenvoer, kleding, parfum, snoep en papierpulp. "Ik denk niet dat al die firma's beseffen waaraan ze meewerken", zegt hij.
"Geen commentaar"
Enkele betrokken bedrijfsleiders die Pano contacteerde, reageren inderdaad verrast of zeggen geen weet te hebben van zulke transacties.
Ik ben ervan op de hoogte, maar geef daar liever geen commentaar op zolang de procedure loopt
Sommige zaakvoerders van betrokken Belgische bedrijven houden de lippen stijf op elkaar
"Dat zegt me niets", klinkt het bij een zaakvoerder. "Wij werken met heel veel partners in Europa en daarbuiten. We doen vooral import-export." Betalingen uit Denemarken? "Ik denk het niet."
Niet iedereen wil reageren. In sommige gevallen vraagt Denemarken geld terug van bedrijven, om zo de belastinginkomsten te recupereren die de Deense staat is misgelopen door de witwasbedrijven. Eén bedrijfsleider bevestigt dat er een dossier geopend is, maar houdt verder de lippen stijf op elkaar. "Ik ben ervan op de hoogte, maar geef daar liever geen commentaar op zolang de procedure loopt."
Derdebetalerssysteem of hawalaconstructie?
Veel worden we uit de gesprekken niet wijzer, maar wat opvalt, is dat het allemaal bedrijven zijn die ooit exporteerden naar het Midden-Oosten. De ene keer gaat het over de verkoop van betonpompen aan een klant in Irak, de andere keer over voertuigen die naar Dubai en Saudi-Arabië gingen.
Een mogelijke verklaring is dat ze voor deze export betaald werden via een zogenoemd derdebetalerssysteem. Daarbij betaalt niet de koper rechtstreeks aan de verkoper, maar komt een derde partij tussen om de betaling te regelen.
Dat systeem is op zich perfect legaal en wordt in de bedrijfswereld vaak gebruikt om internationale betalingen sneller en efficiënter te laten verlopen. Grote bedrijven besteden hun betalingsverkeer soms volledig uit aan zulke tussenstructuren.
Maar wat als de tussenpersoon niet zuiver is? In de dossiers van Belgische bedrijven die Pano onderzocht, lijkt dat alvast het geval: de tussenpersonen zijn Deense bedrijven die werken met hawalageld en veroordeeld zijn voor witwassen.
1 miljoen euro voor West-Vlaams staalbedrijf
Een case die Pano onderzocht, leert hoe dat precies in zijn werk gaat. Die draait rond een West-Vlaams familiebedrijf in de staalindustrie. Dat ontving de voorbije jaren minstens 12 overschrijvingen van maar liefst 7 Deense witwasbedrijven, samen goed voor ruim 1 miljoen euro.
Pano ging op zoek naar een van de witwasbedrijven die geld betaalden aan het West-Vlaamse staalbedrijf
De huidige zaakvoerders van het bedrijf willen niet reageren, maar de zaakvoerder die het bedrijf leidde op het moment van de betalingen, geeft telefonisch wel aan dat ze "in de val gelokt" werden. Ook hij wijst naar handel met het Midden-Oosten. "Het gaat om bedrieglijke constructies die daar opgezet zijn."
Concreet blijkt het te gaan om de verkoop van staal aan een klant in Syrië. Daarvoor werd het West-Vlaamse bedrijf betaald via de Deense witwasbedrijven, zo blijkt uit een rapport van een Deense curator die onderzoek deed naar een van die bedrijven.
Alternatieve betaalroutes "noodzakelijk"
Pano krijgt die Syrische klant te pakken. Hij vertelt dat de internationale sancties tegen Syrië hem verplichten om alternatieve betaalroutes te gebruiken voor het staal dat hij aankocht bij het West-Vlaamse familiebedrijf. In 2022 alleen al ging dat om 8 miljoen euro.
De internationale sancties tegen Syrië verplichten ons om alternatieve betaalroutes te gebruiken
Een Syriër verklaart waarom hij zijn facturen van Belgische bedrijven via tussenpersonen betaalt
"We moeten omwegen vinden. Voor de Europese bedrijven waarmee we zaken doen, verlopen de betalingen via tussenpersonen, die zich voor het overgrote deel in Turkije bevinden."
Simpel uitgelegd: het West-Vlaamse bedrijf krijgt een staalbestelling van een klant in Syrië. Die klant betaalt de factuur in cash aan een Turkse tussenpersoon, die de betaling verder afhandelt. Hoe dat precies gebeurt, weet de Syriër niet.
Het Europese onderzoek waaraan Pano meewerkte, leert dat de Turkse tussenpersoon een grote hawaladar is. Hij verstuurt het geld niet fysiek naar Europa, maar doet een beroep op hawaladars in Denemarken.
Zij leveren het geld in cash aan witwassers, die het via hun witwasbedrijven en tegen commissie op rekeningen zetten. Zo kan het op een schijnbaar legale manier gestort worden naar het West-Vlaamse bedrijf.
Op deze manier gaan witwasbedrijven te werk
Pasmunt in hawalanetwerk
Op die manier gebruiken hawaladars de reguliere handel om hun rekeningen in evenwicht te brengen, leert het onderzoek.
De waarde van het staal dat het West-Vlaamse bedrijf naar Syrië verscheept, compenseert voor andere hawalatransacties vanuit Europa naar landen in de regio. De cash die de hawaladars in Europa krijgen bij die andere transacties - van migranten, maar vaak ook van criminele netwerken - komt op die manier terecht op rekeningen van gewone bedrijven.
Met andere woorden: staal dat een bedrijf uit West-Vlaanderen exporteert naar Syrië wordt zo pasmunt in het hawalanetwerk. Crimineel geld gaat op in de legale economie.
Dan rest de vraag: wat is de verantwoordelijkheid van de Europese bedrijven? Hadden zij de betalingen beter moeten controleren? Vanaf het najaar gaat hierover in Denemarken een reeks processen van start.
