De Vlaamse Gemeenschap is door een Brusselse rechtbank veroordeeld voor de problemen in de jeugdhulp. Een gezin trok naar de rechter omdat hun zoon met een zware gedragsproblematiek meerdere keren werd afgewezen voor een plaats binnen de gespecialiseerde hulpverlening. "Dit vonnis is baanbrekend en verplicht de overheid om maatregelen te nemen", zegt advocaat Stijn Verbist.
Gezin trekt naar rechter na meerdere afwijzingen voor zoon met zware gedragsproblemen: Vlaanderen veroordeeld voor falende jeugdhulp
Sanne Baeck
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Een Brusselse rechtbank erkent voor het eerst een systeemcrisis in de Vlaamse jeugdhulp, na een rechtszaak van ouders wiens zoon jarenlang moest wachten op een geschikte zorgplek.
De overheid is verplicht om maatregelen te nemen om het recht op jeugdhulp waar te maken, anders kunnen meer rechtszaken volgen.
Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) kondigde eerder al een masterplan aan om 2.000 extra kwetsbare kinderen te helpen, maar professor Rudi Roose (UGent) waarschuwt: "Falen van jeugdhulp gaat over meer dan een plaatstekort. Het gaat ook over de logica binnen de jeugdhulp zelf."
Zo'n tien jaar geleden gaat het niet goed met kleuter Thor (fictieve naam). Zijn ouders worden doorverwezen naar een psychiater, want vooral thuis heeft hij last van woedeuitbarstingen. Vanaf het derde leerjaar gaat Thor naar het buitengewoon onderwijs voor leerlingen met gedrags- of emotionele problemen, hij zit daar ook op internaat. Een jaar later volgt de erkenning dat Thor een handicap heeft.
Maar in het vierde leerjaar escaleert de situatie thuis en volgt een opname in de kinderpsychiatrie. De ouders willen Thor aanmelden bij een MFC, een multifunctioneel centrum voor kinderen en jongeren met een handicap met begeleiding op maat.
Aanvraag voor gespecialiseerde hulp drie keer afgewezen
"De ouders hebben daarvoor over de jaren heen 3 keer een aanvraag ingediend, telkens met verslagen van psychiaters en zorgverleners die het erover eens waren dat dit de gepaste oplossing was. Telkens opnieuw werd die aanvraag afgewezen. Ondertussen escaleert de situatie thuis en was het er onveilig voor gezinsleden, waren er ernstige problemen op school en greep de politie meermaals in. Door die eindeloze wachttijd belandt de jongere in een destructieve carrousel van crisis en werd hij op een bepaald ogenblik zelfs in een jeugdcel geplaatst", vertelt advocaat Stijn Verbist.
Na lang wachten kreeg Thor uiteindelijk een plaats in zo'n MFC, maar de ouders beslissen om de Vlaamse gemeenschap te dagvaarden voor de lange lijdensweg. "Want ze zien zoveel gezinnen in vergelijkbare situaties zitten. En ze zien de wanhoop bij hulpverleners die door een gebrek aan middelen en plaatsen niet kunnen doen wat nodig is", zegt Verbist.
Niet alleen binnen het gezin maar ook daarbuiten werd de toestand onhoudbaar, legt Verbist uit
Voor het eerst erkent rechtbank systeemfalen in de jeugdhulp
De rechtbank geeft de ouders grotendeels gelijk en ze krijgen een morele schadevergoeding van 1 euro. Voor de jongen gaat het om 1.001 euro. Verbist noemt het vonnis baanbrekend, want de rechter erkent volgens hem dat er een systeemcrisis is in de jeugdhulp. "De Vlaamse overheid zegt dat elke minderjarige recht heeft op jeugdhulp binnen het beschikbare aanbod en budget. Maar de rechtbank zegt nu dat de overheid voldoende budgetten moet vrijmaken om effectief hulp op maat te kunnen bieden."
De rechtbank zegt nu dat de overheid voldoende budgetten moet vrijmaken om effectief hulp op maat te kunnen bieden
Advocaat Stijn Verbist
Het verhaal van Thor is geen uitzondering, weet professor Sociaal Werk Rudi Roose aan de UGent: "De casus is jammer genoeg herkenbaar voor vele andere situaties. Al jaren klagen ouders, kinderen en hulpverleners het systeemfalen aan. Nu is het voor het eerst dat via een juridische procedure de overheid op haar verantwoordelijkheid aangesproken wordt."
Welke impact heeft het vonnis?
Vlaams minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) laat het vonnis nog bestuderen maar zegt dat ze het niet heeft afgewacht om de problemen in de jeugdhulp aan te pakken. In oktober kondigde ze haar masterplan aan om binnen 4 jaar minstens 2.000 kwetsbare kinderen en jongeren extra te kunnen helpen. Zo wil ze met een centraal monitoringsysteem beter zicht hebben op alle vrije plaatsen om geen plaats onbenut te laten.
"We hopen dat het niet bij beloftes blijft. En dankzij dit vonnis is het ook geen vrijblijvende keuze meer voor de overheid om maatregelen te nemen. Als dat niet tijdig gebeurt, kunnen gezinnen in een gelijkaardige situatie op dit vonnis steunen om de overheid aansprakelijk te stellen voor de veroorzaakte schade", besluit Verbist.
Veel gezinnen binnen jeugdzorg leven in moeilijke financiële omstandigheden. Dan heb je vooral nood aan armoedebestrijding, niet enkel meer capaciteit
Rudi Roose, professor Sociaal Werk (UGent)
Roose vreest dat het masterplan niet volstaat: "Falen van jeugdhulp gaat over meer dan een plaatstekort. Het gaat ook over de logica binnen de jeugdhulp zelf ondanks geëngageerde hulpverleners. Veel gezinnen binnen jeugdzorg leven bijvoorbeeld in moeilijke financiële omstandigheden. Dan heb je vooral nood aan armoedebestrijding, niet enkel meer capaciteit."
Hij hoopt dat de overheid dan ook gepast maatregelen neemt om te vermijden dat nog meer mensen naar de rechtbank zullen stappen: "We hebben in andere contexten gezien dat dreigen met juridische stappen ertoe kan leiden dat de meest mondige mensen voorrang krijgen op wachtlijsten. Dat moeten we vermijden."
