Vooral de consument wint nu winkels elke dag tot 21 uur open mogen zijn. Dat zeggen professor Arbeidseconomie Stijn Baert (UGent) en professor Retailmanagement Gino Van Ossel (Vlerick Business School) in koor. Maar wie zijn de verliezers en wat betekent dit voor de werknemers?
Wie wint en wie verliest, nu winkels elke dag van week open mogen zijn?
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
"Het is verboden werknemers 's zondags tewerk te stellen", lezen we vandaag nog op de website van de FOD Werkgelegenheid. Het algemene principe van de zondagsrust lijkt klaarhelder, maar de lijst uitzonderingen is eindeloos.
Het verbod op zondagsarbeid geldt bijvoorbeeld niet voor (een deel van de) ambtenaren, onderwijzend personeel of (tand)artsen. Daarnaast zijn voor heel wat sectoren uitzonderingen voorzien: denk aan de toeristische sector, de cultuursector, landbouw, media, productie, onderhoud ...
Men heeft de regel eerst uitgehold om hem daarna af te schaffen
Stijn Baert, professor Arbeidseconomie (UGent)
Ook de regels voor supermarkten en andere kleinhandelszaken worden in het lang en breed toegelicht. "Kleinhandelszaken die geen beroep kunnen doen op een afwijking die hen toelaat om tijdens een ganse zondag werknemers tewerk te stellen, mogen hun werknemers 's zondags van 8 uur 's morgens tot 's middags laten werken."
Al zijn er ook uitzonderingen voorzien op die regel: slagers, bakkers, dagbladhandelaars, tabakwinkels, bloemisten enzovoort mogen hun personeel wel de hele zondag aan het werk zetten. "Men heeft de regel eerst uitgehold om hem daarna af te schaffen", vat professor Arbeidseconomie Stijn Baert (UGent) samen.
Vandaag versoepelt de regering de regels nog wat verder. De verplichte sluitingsdag voor winkels verdwijnt en ze mogen voortaan ook een uurtje langer openblijven, tot 21 uur.
Regels rond zondagsrust veranderen niet
De regering versoepelt vandaag de openingsuren van winkels, maar dat wil niet zeggen dat kleinhandelszaken nu ook personeel mogen inzetten op zondag na 12 uur 's middags. Dat bevestigt het kabinet van minister van Zelfstandigen Eléonore Simonet (MR) aan persagentschap Belga. "We veranderen niets aan de sociale wetgeving."
Toch blijkt in de praktijk dat heel wat winkels zondagnamiddag toch open zijn. Dat stelt ook vakbond ACV vast, dat naar het voorbeeld van Delhaize wijst. "De helft van de Delhaize-winkels negeert de zondagswet", stelt Kristel Van Damme, verantwoordelijke voor de retailsector bij ACV Puls. "Dat is geen grijze zone meer, dat is pure wetteloosheid."
Volgens de vakbond is er amper controle op de regels rond zondagswerk. "Als er al eens overtredingen worden vastgesteld, dan is de boete niet in verhouding tot de winst die wordt gemaakt."
De winnaars
De consument
De grootste winnaar van deze wetswijziging is volgens Baert de consument, "die op zijn wenken bediend wordt".
Marketingprofessor Gino Van Ossel (Vlerick Business School) treedt hem bij in De Ochtend op Radio 1. "In een vrije markt zal altijd iemand beslissen om langer open te gaan, omdat klanten dat verwachten."
Volgens Van Ossel evolueert België daarmee naar wat in andere landen al langer de norm is. "We passen ons aan aan het gedrag van de consument en aan het buitenland, waar ketens vaak 7 dagen op 7 open zijn."
Grote supermarktketens
Volgens Baert winnen vooral grotere winkels bij deze wetswijziging. "Grote bedrijven kunnen zich vrij gemakkelijk organiseren om flexibele krachten in te zetten en zo ook op latere uren en op zondag te draaien."
Van Ossel wijst echter ook op de concurrentie die speelt tussen die grote supermarktketens: "Als Lidl binnenkort op zondag zou opengaan, dan zal Aldi zich gedwongen voelen om te volgen."
Hij benadrukt dat openen op zondag niet automatisch meer winst betekent. Want langere openingsuren brengen ook hogere kosten met zich mee. "Als iedereen open is, zal er wel degelijk wat meer verkocht worden, maar tegelijk stijgen ook de kosten."
De verliezers
Kleine handelaars
Voor kleine handelaars en zelfstandigen is het veel moeilijker dan voor grote supermarktketens om winst te boeken uit een zondagsopening. "Zij komen voor een keuze te staan", stelt Baert. "De concurrentie tijdens de extra uren aangaan of marktaandeel opgeven."
(Belgische) webshops
"Deze hervorming beoogt voor een stuk in te spelen op de veranderende verwachtingen van consumenten", aldus Baert. "Door de toenemende online mogelijkheden hebben zij geleerd dat ze kunnen kopen wanneer het hen uitkomt."
"Op zich klinkt die verschuiving goed, maar we mogen ook niet vergeten dat er ondertussen ook veel Belgische, kleinere organisaties zijn die hun winsten halen uit onlineverkoop."
Volgens Baert zouden deze kleinere webshops marktaandeel kunnen verliezen nu mensen de kans krijgen om op elke dag van de week te gaan winkelen. "De kans dat we lokaal geld besteden is natuurlijk groter als we het fysiek kunnen doen dan wanneer online de enige optie is."
Wat betekent dit voor de werknemers?
Meer werkgelegenheid
Professor Arbeidseconomie Stijn Baert (UGent) ziet mogelijke positieve gevolgen op de Belgische arbeidsmarkt. België is zeker niet het eerste land dat de openingsuren versoepelt en dus kunnen we vergelijken met andere landen. "Uit onderzoek naar 'de-regularisatie' van openingstijden in andere Europese en niet-Europese landen blijkt dat dit doorgaans een positief effect heeft op de werkgelegenheid", aldus Baert.
Dat is voor hem ook meteen het belangrijkste mogelijke voordeel dat deze wetswijziging met zich zou kunnen meebrengen. "De logica is de volgende: als consumenten meer momenten om te gaan winkelen hebben, gaan ze meer uitgeven in deze winkels. Dat doet dan ook de vraag naar personeel in die winkels stijgen."
Meer flexijobs en studenten
Baert wijst erop dat zondagsuren vaak niet worden ingevuld door de vaste werknemers van de winkels. "Buitenlands onderzoek toont aan dat vooral extra flexibele, deeltijdse krachten werden ingezet om de bijkomende zondagsuren in te vullen."
"Dat kan natuurlijk ook komen doordat reguliere werknemers minder trek hebben in op zondag of laat werken. Deze tendens zou zich natuurlijk ook kunnen doorzetten bij ons, met nog meer boomende flexi-arbeid en studentenarbeid."
Ook Van Ossel gaat ervan uit dat ketens zoals Aldi en Lidl meer studenten zullen inschakelen, wanneer er op zondag winkels worden geopend. "In België heerst de cultuur om enkel zondagswerk in te voeren op vrijwillige basis, en waarschijnlijk zullen niet alle vaste medewerkers bereid zijn om dan te werken."
