"Regering-Trump overweegt sancties tegen NAVO-landen die niet helpen in oorlog tegen Iran"

Dat de Amerikaanse president Donald Trump en zijn regering gefrustreerd zijn over het gebrek aan Europese steun voor de oorlog in Iran, is al langer duidelijk. Trump uitte al meermaals kritiek op het feit dat Europese landen geen of amper toestemming geven om hun militaire bases te gebruiken of geen schepen naar de Straat van Hormuz willen sturen.

Die frustraties lijken nu nog eens bevestigd te worden in een e-mail die zou rondgaan binnen het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie. Volgens Reuters, dat sprak met een anonieme Amerikaanse overheidsbron die de e-mail kon inkijken, worden daarin opties opgelijst om een aantal Europese NAVO-landen te straffen, omdat ze de VS niet of niet genoeg wilden helpen. 

Een van de mogelijkheden die zouden worden overwogen, zou een schorsing van Spanje als NAVO-lid zijn. De linkse regering van Pedro Sánchez liet niet toe dat de Verenigde Staten hun 2 Amerikaanse bases in Spanje zouden gebruiken om aanvallen op Iran uit te voeren. Spanje sloot ook het luchtruim voor alle gevechtsvliegtuigen die aan de oorlog tegen Iran deelnemen.

Volgens de anonieme bron wordt in de e-mail uitgelegd dat de schorsing van Spanje een beperkt effect zou hebben op de Amerikaanse militaire operaties, maar wel een belangrijk symbolisch gebaar zou zijn.

In de e-mail zou niet staan hoe de VS dat zou willen aanpakken. Het is namelijk niet meteen duidelijk of er binnen de NAVO wel een procedure bestaat om een land te schorsen. Bovendien worden beslissingen binnen de NAVO met unanimiteit genomen. Alle 32 lidstaten moeten het er dus over eens zijn.

Een andere optie die in de mail zou staan: "lastige" landen belangrijke of prestigieuze posities binnen de NAVO ontzeggen. Dat lijkt op het eerste gezicht haalbaarder.

In de mail zou niet alleen Spanje in het vizier worden genomen, maar ook het Verenigd Koninkrijk. Trump heeft al meermaals zijn frustraties geuit over de Britse premier Keir Starmer. Hij noemde hem een "lafaard", zei dat Starmer "geen Winston Churchill" is en omschreef de Britse vliegdekschepen als "speelgoed".

De Britse regering gaf de VS aanvankelijk geen toestemming om Britse bases te gebruiken, maar deed dat uiteindelijk wel, al blijft het beperkt tot "defensieve missies" bedoeld om burgers in de regio te beschermen tegen Iraanse aanvallen.

In de mail zou daarom geopperd worden om het Amerikaanse standpunt over de Britse claim op de Falklandeilanden te herzien. Die eilanden in de zuidelijke Atlantische Oceaan zijn Brits overzees gebied, maar worden al decennia opgeëist door Argentinië. De 2 landen vochten er in 1982 zelfs een oorlog over, die de Britten wonnen. De huidige Argentijnse president Javier Milei is een bondgenoot van Trump.

De optie om zelf uit de NAVO te stappen, zou dan weer niet vermeld worden, zegt de bron. Trump speculeerde eerder wel al verschillende keren over een mogelijk vertrek uit het bondgenootschap. Ook de optie om Amerikaanse bases in Europa te sluiten, zou er niet in staan. Of een (gedeeltelijke) terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Europa als een van de mogelijkheden wordt vermeld, liet de bron in het midden.

Het straffen van Europese NAVO-bondgenoten zou als doel hebben een sterk signaal naar de NAVO te sturen en de Europese "zelfgenoegzaamheid" terug te dringen, zegt de overheidsbron aan Reuters. In de e-mail zou ook staan dat de VS de toegang tot de militaire bases en het overvliegrecht als "de absolute ondergrens van de NAVO" beschouwt.

Verschillende Europese landen maakten echter duidelijk dat ze niet betrokken willen worden in een oorlog "die niet de onze is". Zo willen ze enkel militaire schepen naar de Straat van Hormuz sturen zodra er een duurzaam staakt-het-vuren is. De Verenigde Staten benadrukken dan weer dat de NAVO "geen eenrichtingsstraat" kan zijn. 

Minister van Defensie Pete Hegseth herhaalde dat vandaag nog eens op een persconferentie. "Dit zou niet het gevecht van de VS alleen moeten zijn. Europa heeft de Straat van Hormuz meer nodig dan wij", klonk het.

Door Reuters gevraagd naar een reactie op de e-mail, verwijst het Pentagon naar eerdere uitspraken van Trump: "Zoals de president heeft gezegd, ondanks alles wat de Verenigde Staten voor onze NAVO-bondgenoten hebben gedaan, waren ze er niet voor ons. Het ministerie van Oorlog (officieel nog altijd Defensie, red.) zal ervoor zorgen dat de president betrouwbare opties heeft om te verzekeren dat onze bondgenoten niet langer papieren tijgers zijn en in de plaats daarvan hun deel doen. Voor de rest hebben we geen verder commentaar."

Ook de Spaanse premier Sánchez is karig met commentaar. "Wij werken niet op basis van e-mails, wij werken met officiële documenten en overheidsstandpunten, in dit geval van de Verenigde Staten." Sánchez benadrukt wel dat Spanje altijd een "trouwe partner" van de NAVO is geweest.

Spanje krijgt ook de steun van andere Europese NAVO-landen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni zegt dat de NAVO "verenigd moet blijven". "Ik denk dat dat een troef is waarover we beschikken." Een woordvoerder van de Duitse regering zegt dat het Spaanse lidmaatschap "niet ter discussie staat".

Een woordvoerder van de Britse regering laat weten dat de Falklandeilanden Brits blijven. "We kunnen niet duidelijker zijn over ons standpunt: het bestaat al heel lang en is niet veranderd." Hij voegt eraan toe dat de Britse premier Starmer altijd gezegd heeft dat hij zich niet onder druk zal laten zetten in verband met de oorlog in Iran.

Of de Amerikaanse regering effectief represaillemaatregelen zal nemen tegen Europese NAVO-bondgenoten, zal nog moeten blijken. Maar de e-mail met opties, als die echt circuleert, bevestigt opnieuw het Amerikaanse ongenoegen over de NAVO. En het wordt nog maar eens duidelijk dat de eenheid binnen het militaire bondgenootschap, waar Meloni naar verwijst, meer dan ooit onder druk staat.