Al tegen het einde van de eeuw zal Venetië nieuwe, drastische maatregelen moeten nemen om zich te beschermen tegen de zeespiegelstijging. Dan zal de huidige waterkering niet meer kunnen voorkomen dat de historische stad opgeslokt wordt door de zee. Een superdijk, die de lagune rond Venetië verandert in een soort IJsselmeer, kan een uitweg bieden, zeggen onderzoekers in een nieuwe studie. In het slechtste geval moet de hele stad verhuisd worden.
Moet Venetië verhuisd worden? Huidige waterkeringen volstaan niet tegen toekomstige zeespiegelstijging
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Venetië, dat is ook het San Marco-plein dat op gezette tijden onder water staat. Het water van de Lagune van Venetië, dat er tegen de kades klotst, komt steeds hoger. Door de klimaatverstoring stijgt de zeespiegel er elk jaar opnieuw met 2,8 millimeter. Tegelijk zinkt de stad steeds dieper weg in de moerassige ondergrond.
Die zeespiegelstijging kan weinig lijken, maar op lange termijn dikt het aan. Bij het huidige tempo van de klimaatopwarming zal de zee voor de Venetiaanse kust tegen 2100 60 centimeter hoger staan, en bij hoog- en stormtij nog een pak hoger. Vervelend als je weet dat Venetië gemiddeld slechts 1 meter boven de zeespiegel ligt.
De stad probeert zich daartegen te wapenen met een ketting van stalen waterkeringen die opgeklapt kunnen worden, het MOSE-systeem. Dat kostte 6 miljard euro en kwam er pas in 2020, rijkelijk laat.
Maar MOSE dreigt al snel achter de feiten aan te lopen. Het moet steeds vaker ingezet worden. Sinds 2020 was dat gemiddeld 21 keer per jaar het geval. Maar alleen al in januari en februari van dit jaar werd de kering 30 keer opgeklapt.
MOSE was voorzien als een noodoplossing, maar wordt steeds vaker een permanente barrière. Nochtans is Venetië daar niet op voorzien. Zo'n permanente barrière doorkruist immers scheepvaartroutes en trekt een streep door de plannen van toeristen, en heeft ook een impact op de waterkwaliteit en het planten- en dierenleven.
Zeespiegelstijging gaat nog eeuwen door
Dat werpt de vraag op: wat moet Venetië doen om zich te beschermen tegen de extra stijging van de zeespiegel die er onvermijdelijk nog aankomt? Want zelfs als de mens morgen zou stoppen met broeikasgassen uitstoten, zal die stijging zich nog eeuwen doorzetten. Dat komt onder meer doordat het smeltproces van gletsjers en andere ijskappen traag reageert op schommelingen in het klimaat.
Er zullen wellicht drastische maatregelen nodig zijn, waarschuwt een internationaal team van wetenschappers in Nature . Zij vergelijken in een nieuwe studie een resem mogelijke oplossingen.
Het MOSE-systeem kan hoogstens een zeespiegelstijging van 1 meter het hoofd bieden, besluiten ze, en dan nog enkel wanneer Venetië kunstmatig opgehoogd wordt door zeewater in de diepe ondergrond te spuiten. Als de klimaatopwarming zich aan de huidige snelheid doorzet, betekent dat dat de stad ten laatste tegen 2150 andere oplossingen moet zoeken.
Venetiaans IJsselmeer
De wetenschappers stellen een reeks mogelijkheden voor, van ringdijken rond de stad en 2 bewoonde eilandjes, tot een superdijk die de hele Lagune van Venetië afsluit van de Middellandse Zee.
Die kleinere ringdijken zouden al nodig kunnen zijn tegen het einde van deze eeuw, afhankelijk van hoe snel de zeespiegel daadwerkelijk stijgt.
Maar uiteindelijk zou er ook meer nodig kunnen zijn: een superdijk die de hele lagune afsluit. Die zou de stad kunnen beschermen tegen een zeespiegelstijging tot wel 10 meter.
Toch is ook zo'n superdijk geen ideale oplossing, stippen ze zelf aan in een begeleidend artikel op de website The Conversation . Die zou de lagune in de prakijk veranderen in een soort van IJsselmeer. Het is maar de vraag hoe toeristen zouden reageren op die ingrijpende verandering van de omgeving.
Ook het planten- en dierenleven zouden er sterk onder lijden. De lagune zou na verloop van tijd immers geen zout water meer bevatten, maar zoet. En er zou een uitgebreid systeem van waterzuivering en pompen moeten komen om de lagune proper te houden.
En dan is er nog de kostprijs. Op basis van de factuur voor het MOSE-systeem, schatten de onderzoekers de kosten voor de ringdijken tussen de 0,5 en 4,5 miljard euro. De rekening voor de superdijk zou zelfs oplopen tot meer dan 30 miljard.
Verhuizen
De meest drastische oplossing? De stad verhuizen. Zonder grote dijken zou dat al vanaf 2300 nodig kunnen zijn, bij een stijging van het zeeniveau met 5 meter. Geschat prijskaartje: 100 miljard euro.
Al kan je niet alles in geld uitdrukken, merken de wetenschappers op. Je zou immers nooit alle steegjes, kanaaltjes en palazzo's kunnen verhuizen die Venetië zo uniek maken. Het zou er dus op aan komen om de meest kostbare monumenten uit te kiezen, maar die zouden dan op een andere plek belanden, losgerukt uit hun historische omgeving.
"Hoe kleef je zelfs maar een prijs op de culturele waarde van Venetië?", vragen de onderzoekers zich af. "Zeker als je weet dat geen enkele van deze maatregelen het Venetië van vandaag op lange termijn zullen kunnen behouden. Aanpassingen kunnen veranderingen tot op zekere hoogte opvangen, maar op een bepaald moment kan je het heden niet meer bewaren. Dan ben je een fundamenteel andere toekomst aan het creëren."
"Geen van de strategieën is optimaal", besluiten ze. "Elke aanpak vergt afwegingen tussen het welzijn en de veiligheid van de inwoners van Venetië, economische welvaart, de toekomst van de ecosystemen in de lagune, en het behoud van het erfgoed, de tradities en de cultuur van de regio."
"Bovendien kan het tientallen jaren duren voordat veel van deze maatregelen volledig zijn doorgevoerd. Vroegtijdige planning is essentieel."
