"Rusland heeft Narva in Estland als 'volksrepubliek' erkend": die bewering van stafchef van het leger van België Frederik Vansina in een interview met Le Soir heeft kwaad bloed gezet bij de ambassade van Rusland in Brussel. Het bericht klopt niet, maar is alsnog een eigen leven gaan leiden nadat onlinetrollen het hadden gelanceerd. Intussen veroorzaakt het in de echte wereld spanningen, niet het minst in de betrokken regio.
"Rusland heeft Narva in Estland als volksrepubliek erkend": hoe nepclaim chef Defensie van België in verlegenheid brengt
In het kort:
Russische trollen verspreiden een verzonnen verhaal over een 'volksrepubliek Narva' in Estland, die zich onafhankelijk zou willen verklaren.
In een interview in Le Soir staat te lezen dat de Belgische chef Defensie zegt dat Rusland de volksrepubliek Narva heeft erkend. Dat is niet zo. De Russische ambassade in Brussel is boos over dat interview.
Het verhaal ligt gevoelig omdat Narva een Estse grensstad is waar 95 procent van de inwoners Russisch spreekt.
Op zondag 19 april heeft de ambassade van Rusland in Brussel een bericht op X geplaatst over een interview met de Belgische chef Defensie Frederik Vansina dat op 17 april verscheen in Le Soir . De Russische ambassade is boos, vooral over een passage die verwees naar een vermeende erkenning door Rusland van een ‘volksrepubliek Narva’ in Estland.
Dat doet veel mensen denken aan de 'volksrepublieken' in Donetsk en Loehansk die zich in 2014 onafhankelijk verklaarden. Dat heeft uiteindelijk mee tot de oorlog in Oekraïne geleid.
Estland is lid van de . Als Rusland een 'volksrepubliek' op Ests grondgebied zou erkennen, zou dat onvermijdelijk tot een conflict tussen Rusland en de NAVO leiden.
"Chef Defensie jaagt angst aan"
“In dit interview besloot de generaal de Europeanen angst aan te jagen door te beweren dat Rusland de ‘volksrepubliek Narva’ in Estland had erkend”, schreef de Russische ambassade.
Maar een ‘volksrepubliek Narva’ bestaat niet en is ook niet door Rusland erkend.
Het is een verzonnen staat rond een Estse stad op de grens met Rusland, met een overwegend Russischtalige bevolking. Een Russische desinformatiecampagne, begonnen met grappen op Telegram, leidde ertoe dat de stad het tot menig krantenkop schopte en zelfs door de Belgische legerstafchef werd vermeld in een interview.
Telegramkanaal met handjevol volgers
In maart van dit jaar begonnen anonieme profielen in Russischtalige groepen op Telegram steeds meer memes en berichten te plaatsen over Narva. Daarin werd opgeroepen tot de overname van de grensstad. Het gebied rond de stad werd ook omschreven als "Russisch grondgebied".
Het fenomeen begon behoorlijk kleinschalig. De meeste van die kanalen verzamelden eerst niet meer dan enkele tientallen volgers, al zijn er vandaag ook groepen met meer dan 2.000 volgers. Toch leidde het tot spanningen in Estland, met dank aan een artikel op de Estse antipropagandawebsite Propastop .
Vlaggen en emblemen
In het artikel, dat half maart verscheen, werd beschreven hoe Russischtalige accounts op TikTok en VKontakte, een Russisch socialemediaplatform, al wekenlang berichten en memes deelden van Telegramkanalen die een overname van de regio rond Narva door een Russische promootten.
Er werd ook al een Groen-zwart-witte vlag voorgesteld voor de Volksrepubliek Narva. Die vlag werd meteen in allerlei memes en fotomontages gekleefd.
De Estse anti-propagandawebsite Propastop waarschuwde dat onder die zogezegd grappige berichten een boodschap schuilt die "de retoriek rond afscheiding en separatisme normaliseert".
Kleine campagne, grote gevolgen
Een week na het artikel van Propastop infiltreerde een journalist van het Estse medium Postimees in een van de Telegram-kanalen. De conclusie luidde dat er eigenlijk weinig aan de hand was: “Niets meer dan een slecht uitgevoerde desinformatiecampagne”, klonk het, “met slechts een 60-tal volgers.”
Tegen dan was het verhaal al uit zijn voegen gebarsten. Het haalde krantenkoppen in binnen- en buitenland en werd druk besproken op onlinefora.
Estse media en Propastop werden er al snel van beschuldigd onnodig een luidspreker op het verhaal te hebben gezet. Daardoor werden wat memes in kleine Telegramkanalen plots groot internationaal nieuws en een echte dreiging voor Estland.
Wat is de ‘Volksrepubliek Narva’ en waarom ligt het zo gevoelig?
Narva is de op twee na grootste stad van Estland. De stad ligt in het noordoosten van het land, aan de gelijknamige rivier die de grens vormt met Rusland.
In Estland heeft volgens een volkstelling uit 2021 zo’n 28 procent Russisch als moedertaal, een overblijfsel uit het Sovjettijdperk. Maar in Narva heeft 95 procent van de 54.000 inwoners Russisch als moedertaal. Slechts 2 procent heeft Ests als moedertaal. De stad ligt ook geografisch dichter bij Sint-Petersburg dan bij de Estse hoofdstad Tallinn.
Mocht Rusland de afscheiding van een 'Volksrepubliek Narva' inderdaad willen steunen, dan zou Estland de hulp van NAVO-bondgenoten kunnen inroepen. Maar de laatste tijd zaait de Amerikaanse president Donald Trump veel twijfel over de NAVO.
In de Telegramgroepen werd daarom gezegd: “De NAVO zal niet komen."
Verzonnen verhaal, echt probleem
De aandacht voor de Telegramgroepjes heeft ondertussen internationale speculatie weer aangewakkerd dat het de oostelijke flank van de NAVO zou kunnen testen. Zou Narva - na de Krim en zuidoostelijke delen van Oekraïne - het volgende doelwit van Rusland worden?
Dat leidt tot erg reële spanningen, zegt ook burgemeester van Narva Katri Raik aan Politico . “Het is een compleet verzonnen verhaal, totale onzin. Ik berisp iedereen die hier zo'n ophef over heeft gemaakt en zeg hen: nu zit ik met het probleem, niet jullie.”
Wat heeft Vansina precies gezegd?
Dat het verhaal impact in de echte wereld heeft, blijkt uit het interview dat chef Defensie Vansina aan Le Soir gaf en waarover de Russische ambassade zo boos is. Klopt het verwijt dat hij gezegd heeft dat Rusland de Volksrepubliek Narva erkent? In de online versie van het interview staat inderdaad een zin die luidt: “Ze hebben zojuist de "Volksrepubliek Narva" in Estland erkend.”
Zo staat het inderdaad te lezen, maar Defensie zegt nu dat Vansina het anders bedoelde.
In een reactie aan VRT NWS zegt een woordvoerder van Defensie dat er geen informatie bestaat over een formele erkenning van een Volksrepubliek Narva door de Russische Federatie. “De erkenning van de volksrepubliek Narva (door bepaalde kanalen in Rusland) werd door Vansina als een voorbeeld van een bedreiging opgenomen, naast de overige vermelde bedreigingen [...]. Tijdens het interview was het enkel vanuit de optiek “bedreiging” dat het element Narva naar voren werd gebracht.”
Wat vaststaat: het verhaal toont hoe desinformatie, ook op kleine schaal, zélf een wapen kan worden. De Estse autoriteiten zagen met lede ogen aan hoe een nepverhaal zich razendsnel vertaalde in échte onrust en dreigende verhalen in de media.
