Je eigen stem zinnen horen zeggen die je nooit hebt uitgesproken. Het overkwam stemacteur Nicolas Cherlet (35). Zijn stemgeluid werd met artificiële intelligentie gekloond en gebruikt in een reclamespot, zonder zijn medeweten of toestemming. Technologisch misschien indrukwekkend, maar wel een ernstige inbreuk op je rechten.
Stemacteur Nicolas (35) hoort zichzelf in reclamespot die hij nooit heeft ingesproken
Levi Vanderaerden
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Stemacteur Nicolas Cherlet (35) ontdekte dat een productiehuis zijn stem zonder toestemming had gekloond. De gekloonde stem werd gebruikt in een reclamespot zonder dat hij dat wist.
Volgens professor intellectuele rechten Simon Geiregat is dat op meerdere vlakken verboden.
De Belgische vereniging voor stemacteurs BELVA zegt dat dit geen alleenstaand geval is en raadt leden aan AI-clausules op te nemen in hun contracten.
"Waar tuinaanleg stopt, daar begint landscaping", zo leidt de echte, diepe stem van Nicolas een reclamespotje in voor een tuinbedrijf. Nicolas is naast muzikant al 7 jaar stemacteur. "Episch, amusant of luchtig: voor mij kan een stem echt de sfeer van een video bepalen. Het is een beetje de peper en zout van een productie", zegt Cherlet.
Maar een maand geleden volgde een enigszins bittere nasmaak. Nicolas was nietsvermoedend op sociale media aan het scrollen toen hij reclame zag voor een immokantoor. De video kwam van een productiehuis waarvoor hij in het verleden enkele opdrachten had ingelezen.
"In de video wil een oudere dame haar huis verkopen", vertelt Nicolas. "De makelaar van het immokantoor komt langs, begeleid door een diepe stem die zegt: 'We begeleiden, ondersteunen en zorgen dat elke stap goed aanvoelt'."
Nicolas hoort, tot zijn grote verbazing, zijn eigen stem. "Ik was in het begin heel erg verward. Je verklaart jezelf zot. Je denkt toch te weten welke opdrachten je gedaan hebt. Maar omdat het resultaat vrij goed was, begon ik toch te twijfelen."
Hij controleert zijn mails en komt tot een verontrustende conclusie: hij heeft de zinnen in de video nooit ingesproken. Zijn stem is dus zonder toestemming gekloond, met .
Confrontatie met het productiehuis
Hoewel de video al weken online stond, had het productiehuis Nicolas nooit gecontacteerd over het gebruik van zijn stem. Na een maand besluit hij hen op te bellen.
Het productiehuis geeft het misbruik toe, maar probeert de situatie eerst te minimaliseren. Uiteindelijk bieden ze Nicolas alsnog een vergoeding aan. Sterker nog, ze willen de AI-stem van Nicolas blijven gebruiken.
Nicolas belt met het productiehuis dat zijn stem heeft gekloond
Voor Nicolas is dat een brug te ver. "Dat is net het tegenovergestelde van wat ik wil. Het is net het leuke aan mijn job om iets creatiefs te doen met mijn stem. Het is mijn inkomen, mijn doel, mijn identiteit. Ik wil dat niet afgeven. Ik probeer AI net zo min mogelijk een greep op mijn leven te laten krijgen."
Het trainen van AI-modellen met iemand anders zijn persoonlijke data is in de eerste plaats een inbreuk op de -wetgeving. Zo zegt professor intellectuele rechten Simon Geiregat. "Je stuurt persoonlijke informatie naar servers aan de andere kant van de wereld en je weet niet wat ze er daar mee doen. Die beslissing voor iemand anders nemen, dat mag niet."
AI-tools worden vandaag aangeboden als snoepjes… Laagdrempelig, verleidelijk en binnen handbereik van iedereen
Productiehuis dat stem cloonde
Reactie productiehuis
VRT NWS vroeg het productiehuis om een reactie. Het bedrijf wil anoniem blijven, maar wil wel schriftelijk reageren.
"Het tempo waarin content vandaag gemaakt wordt, is enorm versneld. De verwachtingen van klanten liggen hoger dan ooit, en de tools om daaraan te voldoen zijn beschikbaar voor een klein maandelijks bedrag. AI-tools worden vandaag aangeboden als snoepjes… Laagdrempelig, verleidelijk en binnen handbereik van iedereen. Die combinatie creëert een euforie, een 'wauw, dit kan ineens zoveel sneller'-gevoel dat je soms blind maakt voor de wettelijke en ethische gevolgen.
AI is op zich een krachtige tool. Het helpt mensen en bedrijven hun verhaal te vertellen op een manier die vroeger onbereikbaar was. Maar de creatieve vrijheid die AI biedt, kan ook een valkuil zijn. De technologie evolueert razendsnel, de regelgeving loopt achter, en de platformen die deze tools aanbieden dragen nauwelijks verantwoordelijkheid voor hoe ze gebruikt worden." (loopt onderaan verder)
Er is wél wetgeving
Hoewel mensen vaak denken dat er nog geen wettelijk kader is voor AI, benadrukt professor Geiregat dat het verhaal van Nicolas op meerdere vlakken verboden is. "Eerst was er de kopieermachine, daarna Photoshop en nu AI. Technologische vooruitgang wil niet per se zeggen dat de oude wetgeving niet meer voldoet."
En die wetgeving zijn in de eerste plaats de persoonlijkheidsrechten. Dat recht beschermt alles waar iemand aan te herkennen is, dus ook de stem. Iedereen behoudt dat recht, tenzij je er specifiek afstand van doet in een contract. Je mag dus nooit iemands afbeelding of stem gebruiken voor commerciële doeleinden zonder toestemming van die persoon.
Eerst was er de kopieermachine, daarna Photoshop, nu AI. Technologische vooruitgang wil niet per se zeggen dat oude wetgeving niet meer voldoet
Simon Geiregat, professor intellectuele rechten
Maar ook quasi exacte kopieën vallen onder de persoonlijkheidsrechten. Dat ondervond ook een Duitse fabrikant van koffiefilters in 2001. Die wilde graag de stem van zanger Rocco Granata gebruiken voor een reclamespotje. Granata zag dat niet zitten, dus contacteerde de fabrikant een imitator. Maar dat was niet naar de zin van Rocco Granata, die de filterfabrikant voor de rechter daagde en ook gelijk kreeg.
Persoonlijkheidsrechten zoals portretrecht en het recht op stemgeluid vervallen wel een paar jaar nadat iemand overlijdt. Stemmen van overleden mensen kunnen dus wel nog misbruikt worden. Om dat soort gaten in de wetgeving op te lossen, zijn landen als Nederland, Denemarken en Frankrijk toch bezig met een aangepaste wetgeving. In België is dat momenteel nog niet het geval.
Geen alleenstaand geval
Bij de BELVA, de Belgische vereniging voor stemacteurs, herkennen ze het verhaal van Nicolas.
"Dat is als stemacteur echt een nachtmerrie", zegt Loïc Thaler van BELVA. "Jammer genoeg is dit geen alleenstaand geval. Momenteel hebben we zelf ook een klacht lopen bij de autoriteit gegevensbescherming waarin we soortgelijke verhalen van meerdere stemacteurs hebben gebundeld."
Dit is als stemacteur echt een nachtmerrie
Loïc Thaler, BELVA
BELVA neemt nu al een aantal maatregelen: "We raden onze leden al aan AI-clausules op te nemen in contracten. Zo zijn de spelregels van meet af aan duidelijk tussen de klant en de stemacteur."
Daarnaast zijn ze ook van plan om binnenkort een tool te lanceren die, met de hulp van AI, stemopnames zou kunnen beschermen. De tool zou een onhoorbare ruis toevoegen aan de opnames die het AI-model als het ware vergiftigt. Maar dat is voorlopig nog toekomstmuziek.
Reactie productiehuis
Het productiehuis blijft intussen benadrukken dat het niet van kwade wil was.
"Dit is een realiteit waar veel agencies en creatieven mee worstelen… Niet uit kwade wil, maar door een gebrek aan duidelijke kaders en educatie. Zolang die kaders ontbreken, blijft dit een risico voor de hele sector. Net daarom is bewustzijn rond dit thema zo belangrijk. En net daarom sta ik achter wat VRT opzet met de Checkweek-beweging. Dit soort journalistiek en educatie is precies wat de creatieve sector vandaag nodig heeft."
"Dit is daarom een zeer welgekomen wake-up call voor de ganse sector en iedereen die er deel van uitmaakt."
Collega-stemacteur Jeroen Medaer vindt ook dat het productiehuis te ver ging, maar hij ziet ook wel kansen in de nieuwe technologie: hij experimenteert met de creatieve mogelijkheden van AI in zijn stemmenwerk. "Vandaag kan ik door AI ook de stem van een jonge vrouw of een oude man zijn. Dat zijn opdrachten die ik in het verleden nooit had kunnen inlezen. Zolang dit op een ethische en contractueel correcte manier gebeurt, zie ik geen probleem."
Deuk in het vertrouwen
Momenteel plant Nicolas geen juridische stappen, maar de situatie heeft een grote impact op hem gehad. Hij is geraakt in zijn beroepseer en zijn vertrouwen in de medemens heeft een deuk gekregen. "Ik ga bewust een stap achteruit nemen van al die technologie, want ik ben het eerlijk gezegd beu. Ik plan nu om in het buitenland te gaan ambachten, terug wat met mijn handen werken."
Bij BELVA kijken ze positiever naar de toekomst van hun beroep. "Wij denken niet dat AI-stemmen het beroep van stemacteur gaan vervangen. We zien nu al dat, door AI, video's laten maken laagdrempeliger is voor bedrijven. Dat is misschien in de eerste plaats met AI-stemmen, maar de volgende stap blijft toch het echte werk. Mensen werken graag met mensen en dat gaat ook zo blijven."
