Midden-Oostenexpert Rudi Vranckx: "Trump doet me denken aan de boze koningin in Sneeuwwitje"

"De afgelopen weken en maanden vroeg ik mij af: wat voor militaire tactiek hebben de Verenigde Staten? Chaos. Incoherentie. Nu vraag ik me hetzelfde af over hun diplomatie. Dat is hetzelfde verhaal", blikt Vranckx op de voorbije periode terug in De Afspraak op VRT CANVAS.

Niet alleen de wereldeconomie, maar zelfs oorlogsdynamieken worden vandaag beïnvloed door de communicatiestijl van de Amerikaanse president. "De internationale markten worden beheerst op basis van tweets. Als Trump er 1 verstuurt, gaan de markten omhoog of omlaag. Hetzelfde met de olieprijs en zelfs met vrede. Op basis van tweets wordt aan diplomatie over oorlog en vrede gedaan."

Volgens Vranckx ontbreekt het daardoor aan elke vorm van voorspelbaarheid. "Ik las in de krant dat iemand de Amerikaanse diplomatie onder Trump als bipolair omschrijft. Ik wil bipolaire mensen niet beledigen, maar: je scheldt, je dreigt en dan begin je te zalven en te zeggen dat er een oplossing is... Niemand kan enig beleid daarop stoelen."

Volgens hem doet Trump denken aan de boze koningin in Sneeuwwitje. "Ook hij staat voor de spiegel en zegt: 'Wie is de schoonste, grootste en sterkste van de wereld?' Dan verwacht hij dat de spiegel antwoordt. Europa speelt de spiegel. Als we Mark Rutte (secretaris-generaal van de NAVO, red.) naar daar sturen, dan is hij de spiegel die moet antwoorden: 'Je bent geweldig.'"

Intussen is het uitkijken of Iran deze week opnieuw aan tafel schuift voor onderhandelingen, nadat eerdere gesprekken zijn mislukt.

Volgens Vranckx botst de Amerikaanse aanpak met hoe diplomatie doorgaans werkt. "Ik herinner me nog een tijd dat er aan diplomatie gedaan werd door vertrouwenwekkende maatregelen, stap voor stap. Nu gaat de VS met een stopwatch naar Pakistan: 'We moeten overmorgen dit, of anders doen we dat.'"

Iran probeert dan weer eerder tijd te kopen. "Iran gaat met een kalender: 'We hebben een staakt-het-vuren van een maand of 60 dagen nodig, en dan kunnen we over de echte dossiers praten achter de schermen' – zoals het er normaal gezien tijdens onderhandelingen aan toegaat."

Elke plotse actie of communicatie uit Washington kan dat proces echter ondermijnen. "Elke tweet die Trump stuurt, verstoort het diplomatiek proces."

Een belangrijk drukmiddel voor Iran blijft de Straat van Hormuz. "Een militaire troefkaart hebben ze niet, maar ze kunnen wel de wereldeconomie gijzelen."

Zelfs als die zeestraat opnieuw opent, plaatst Vranckx daar een kanttekening bij. "Mag ik erop wijzen dat voor deze oorlog begon, de Straat van Hormuz open was? We hebben 50 dagen oorlog gehad om terug naar de situatie van ervoor te gaan."

Het meest optimistische scenario is nu een tijdelijke pauze. "Dat men zegt: 'We gaan het spel stilleggen voor 14, 30 of 60 dagen en dan ten gronde onderhandelen.' Maar dan begint het echte werk: wat met het nucleaire dossier?"

Terwijl de internationale focus op onderhandelingen ligt, verslechtert de situatie in Iran zelf. "De sfeer is er zo grimmig dat men iedereen wantrouwt en controleert", weet Vranckx. "De paranoia in oorlogstijd is immens."

Hoewel er eerder werd gesproken over een mogelijke regimewissel, lijkt dat vandaag geen prioriteit meer. "Dat regime is wel verzwakt, maar staat zo op scherp dat er van vrijheid geen sprake is."