Van schilderen met rode kool tot de moppen van Pater Damiaan: hier kan je terecht op Erfgoeddag

Vandaag vindt de 25e editie van Erfgoeddag plaats. In 247 steden en gemeenten kan je kennismaken met roerend en immaterieel erfgoed tijdens 737 gratis activiteiten. Die staan deze editie volledig in het teken van humor, vroeger en nu. 

Wie door het ruime aanbod het overzicht verliest, helpen we op weg met 6 tips.

Wat deed een mijnwerker lachen? En waar mocht er daarbeneden in 'de put' wel of net niet om gelachen worden?

Om daar een goed beeld van te geven, heeft het Mijnmuseum in Beringen humoristische tekeningen uit het mijnwerkersmagazine 'Onder & Boven' verzameld. Deze prenten stonden op de achterkant van dat driemaandelijkse magazine.

Zo geeft de expo een unieke inkijk in het dagelijkse leven, de werkvloer en de sociale verhoudingen in en rond de mijn. "Met een flinke scheut zelfspot, milde satire en soms scherpe humor tonen de tekeningen hoe lachen een uitlaatklep, een bindmiddel en af en toe ook een kritische spiegel was", klinkt het bij het Mijnmuseum.

"In het licht van het thema 'HAHA Humor' tonen deze tekeningen hoe humor binnen de mijncultuur niet alleen ontspanning bood, maar ook hielp om moeilijke omstandigheden bespreekbaar te maken."

Meer info vind je hier .

Wist je dat Pater Damiaan een grapjas was?

Het is de insteek van de tijdelijke expo in het Damiaanmuseum in Tremelo. We kennen Jozef De Veuster, zoals zijn echte naam was, natuurlijk als de missionaris die leprapatiënten ging helpen op het eiland Molokai, maar daarnaast plaagde hij graag en schreef hij met ironie over zijn leven en werk.

"Humor speelde een heel belangrijke rol in zijn leven, zeker toen hij op Molokai aankwam", zegt conservator Ruben Boon van het Damiaanmuseum.

"Hij was optimistisch, maar trof in Molokaï zo veel ellende aan dat hij in humor een medicijn zag. We lezen dat in zijn brieven, maar ook in getuigenissen van andere mensen op Molokai. Zo zou hij elke dag een mop verteld hebben." Naast onder meer brieven kan je op deze tentoonstelling ook nieuwe cartoons van Joris Snaet komen bekijken.

Meer info vind je hier .

In de erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience op het Conscienceplein in Antwerpen kan je zondag enkele bekende 'Poesjenellen' gaan bewonderen. Dat zijn stangpoppen van hout en afgedankte rommel, die al eeuwen bestaan en de laatste jaren bezig zijn aan een heropleving in het poppentheater. 

De Neus, Den Bult, de Schele, Belleke en nog heel wat anderen hebben de prachtige Nottebohmzaal nu even overgenomen.

"Een poesjenel werd vroeger gemaakt door arme mensen", vertelt poesjenellenspeler Guy Van de Casteele . "In de erfgoedbibliotheek hangen ze tussen de boeken en kijken ze neer op het deftige volk dat komt kijken."

"Het voordeel van zo'n houten pop is dat ze mag zeggen wat ze wil. Ze vertelt hoe ze de wereld ziet, en ondanks alles is dat soms toch om te lachen."

Op Erfgoeddag vertelt Guy Van de Casteele de geschiedenis van de poesjenellen ook in het Volxmuseum in Deurne. Er zal ook met de poppen gespeeld worden. "Je komt best vroeg genoeg, want het gaat waarschijnlijk snel vol zitten", lacht Van de Casteele.

Meer info over de tentoonstelling vind je hier , meer info over de vertelsessie vind je hier .

Urine en schapenmest: dat zijn de grondstoffen die textielververs eeuwenlang gebruikten om stoffen te kleuren. Daarom kan je op Erfgoeddag zelf leren schilderen met natuurlijke kleurstoffen in het Industriemuseum in Gent. 

"Ga zelf aan de slag en schilder met plantaardige inkt: geen ochtendurine of schapenstront, wél paprika, rode kool en ander natuurlijk lekkers. Dat worden kunstwerken om in te bijten", klinkt het bij het museum. Bezoekers krijgen ook een receptje waarmee ze de plantaardige inkt thuis kunnen namaken.

Maar daar blijft het niet bij. Je kan in de drukkerijafdeling van het museum ook zelf aan de slag met letters, spiegeltjes, zethaken en ornamenten om een lollig postkaartje te drukken.

Voor avonturiers is er ook de escape game 'Opgezet spel'. Daar leer je al puzzelend hoe een taxidermist te werk gaat wanneer hij of zij overleden dieren opnieuw tot leven wekt. "Al loopt dat niet altijd perfect: 1 verkeerde blik en je eindigt met een eekhoorn die eruitziet alsof hij net een slechte mop heeft gehoord."

Schurk, schelm, nar en vrijheidsstrijder. Fictieve held met historische kern Tijl Uilenspiegel nam veel gedaanten aan in zijn 500-jarige geschiedenis. Maar 1 element verbond al die gedaanten: hij gebruikte humor om mensen een spiegel voor te houden.

"Ik sprong een gat in de lucht toen ik hoorde dat humor het thema van de Erfgoeddag was", zegt curator Jan Hutsebaut van het Uilenspiegelmuseum in Damme. "Uilenspiegel was de kampioen van de woordspelletjes, maar ook het lichaam was voor hem een bron van humor. Hij kreeg de pastoor zelfs zover zijn gevoeg te doen in de kerk. Werkelijk iedereen zette hij te kijk."

Tijdens rondleidingen op Erfgoeddag legt Hutsebaut uit hoe humor voor Uilenspiegel een wapen werd.

"Maar we zijn ook op zoek gegaan naar de Uilenspiegels van vandaag, en zo kwamen we uit bij Karim Shatla, een Brugse comedian met Egyptisch bloed. Stand-upcomedians houden de samenleving een spiegel voor, zoals narren dat vroeger deden."

Shatla performt om 15.30 uur in het Sint-Janshospitaal in Damme. "Hij legt waarschijnlijk een link naar Uilenspiegel in zijn show, maar zal vooral helemaal zijn eigen ding doen", besluit Hutsebaut. "Shatla benadert diversiteit en inclusie, toch de thema's van vandaag, op een hilarische en confronterende manier. Met veel zelfspot, net zoals Uilenspiegel."

Meer info over de rondleidingen vind je hier , meer info over de comedyshow vind je hier .

Ook hét symbool van Brussel, Manneke Pis, valt onder het thema 'HAHA Humor'. Het bekende beeldje figureert al eeuwenlang op spotprenten, affiches en gravures waarin humor en kritiek hand in hand gaan.

In het Broodhuis, het Museum van de Stad Brussel, krijg je een overzicht van hoe kunstenaars en tekenaars Manneke Pis gebruikten om de actualiteit te becommentariëren.

"In tijden van crisis fungeerde Manneke Pis vaak als woordvoerder van de Brusselaars en gaf hij op humoristische wijze uiting aan hun ergernis en verzet", klinkt het bij het museum.

"Zijn beeld werd ingezet om politieke bezettingen, sociale problemen en alledaagse frustraties te relativeren. Zo groeide hij uit tot meer dan een standbeeld: hij werd een artistiek en satirisch icoon."

Meer info vind je hier .