De beroemde reddingsactie van 3 verzetsstrijders op Konvooi XX vond niet plaats in Boortmeerbeek, maar in Haacht. Dat zeggen historici Koen Aerts en Nico Wouters, die de fout ontdekten in het archief van de NMBS. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hield het drietal een trein naar Auschwitz met meer dan 1.600 mensen aan boord tegen. Al jarenlang wordt de heldendaad herdacht in Boortmeerbeek, maar dat blijkt dus niet te kloppen.
Nieuw onderzoek: "Verzetsstrijders hielden nazitrein niet tegen in Boortmeerbeek, maar in Haacht"
Evi Walschaers
Gepubliceerd:
Op 19 april 1943 rond 22 uur vertrok het 20e treinkonvooi, beter bekend met de Romeinse cijfers XX, vanuit de Dossinkazerne in Mechelen. De voormalige legerkazerne werd door de Duitse bezetter gebruikt als doorgangskamp om Joden te deporteren naar het vernietigingskamp in Auschwitz-Birkenau.
Aan boord zaten 1.631 mensen die waren opgepakt en werden gedeporteerd. Konvooi XX was bovendien het eerste waarbij de gedeporteerden in gesloten veewagons zaten, wat het extra moeilijk maakte om te ontsnappen.
Geïmproviseerd stoplicht, tangen en een revolver
Die nacht trokken de Brusselse verzetsstrijders Youra Livchitz, Jean Franklemon en Robert Maistriau op pad om de trein te stoppen.
Met een geïmproviseerd rood stoplicht brachten ze het konvooi tot stilstand. Het drietal slaagde er vervolgens in om met een tang en een revolver 17 gevangenen te bevrijden. Nadien konden nog zo'n 200 mensen van de trein springen dankzij een sabotage.
Het was een unieke bevrijdingsactie tijdens de Tweede Wereldoorlog, want in geen enkel ander land werd ooit geprobeerd een deportatietrein te stoppen.
Niet in Boortmeerbeek, maar in Haacht
Decennialang werd aangenomen dat de reddingsactie in Boortmeerbeek plaatsvond, waar elk jaar op 19 april herdenkingen worden gehouden en waar ook een monument staat.
Maar nu blijkt dus dat de trein eigenlijk werd tegengehouden in Haacht. "We hebben ontdekt dat het een aantal kilometers verderop is gebeurd", zeggen geschiedkundigen Nico Wouters en Koen Aerts, die de zaak onderzochten voor hun podcast 'Weeral WO II'.
Document van de machinist
De geschiedkundigen konden de eigenlijke stopplaats van de trein achterhalen in de archieven van de NMBS. "De geschiedenis van Konvooi XX werd jarenlang gebaseerd op het verhaal van overlevenden. Maar het kan dat zij 's nachts niet goed konden zien waar ze zich bevonden", zegt Wouters.
"Tijdens ons onderzoek vonden we namelijk een document van de machinist, die na het incident een officieel verslag moest schrijven met de exacte locatie van het voorval. Daaruit blijkt dat de trein stopte tussen Wespelaar en Hambos, in Haacht."
Weten nog niet alles over de oorlog
Volgens Wouters toont de ontdekking dat er nog altijd nieuwe inzichten opduiken over de Tweede Wereldoorlog. "Zelfs 80 jaar na de feiten kan je nog iets nieuws bovenhalen. We denken vaak dat we alles al weten over de oorlog, maar dat is duidelijk niet zo."
"Recent werd nog ontdekt dat de trein ook in Korbeek-Lo werd tegengehouden door een compleet andere groep verzetsstrijders met hetzelfde idee als die in Haacht. Helaas was die poging minder succesvol afgelopen en werd een van de verzetsstrijders neergeschoten."
"Monument mag in Boortmeerbeek blijven"
Burgemeester van Boortmeerbeek Michel Baert (Samen voor Boortmeerbeek) vindt dat de herdenkingen nog steeds in Boortmeerbeek kunnen plaatsvinden en ziet ook geen reden om het monument te verplaatsen.
"Een van de verzetsstrijders, Robert Maistriau, heeft de exacte plaats van het incident nog aangeduid. Los daarvan vind ik dat de locatie er minder toe doet. Wat echt uitmaakt, is het feit dát het heeft plaatsgevonden. We moeten de gruwels van de Tweede Wereldoorlog blijven herdenken."
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd: