Klimaatverandering bedreigt de tulp als lentebloem: biokwekers overwegen te stoppen

In een bloemenveld te midden van een Gentse kasteeltuin zit Merel Van De Gehuchte op haar knieën in de aarde te wroeten. Ze doet er wat ze de klanten van haar plukboerderij Weder eerder al per mail aanraadde: tulpen oogsten, en liefst zo snel mogelijk. Door het droge en warme voorjaar zijn de traditionele lentebloemen nu al bijna uitgebloeid.

"Wie een plukabonnement heeft, heeft recht op 30 tulpen", legt ze uit. De klanten kunnen die zelf komen afsnijden.

Wie nu nog tulpen wil komen halen, zal moeten zoeken naar de laatste frisse exemplaren. De meeste staan te puffen in de zon, met de bloemblaadjes wijd opengesperd, net zoals de tulpen in voortuintjes over heel Vlaanderen momenteel.

De warme lente laat zich voelen. Op de plukboerderij worden tulpen volgens biologische principes geteeld, in de open lucht in de volle grond. Het is er dus werken met de natuur. 

Maar die natuur wordt steeds wispelturiger, merkt Van De Gehuchte. "Vroeger liep het tulpenseizoen van begin april tot midden mei. Nu wordt het al in februari warmer."

Daardoor bloeien haar tulpen niet alleen vroeger, maar ook korter. "Vroeger duurde het seizoen 6 weken. Nu zijn ze al voor het 3e jaar op rij na 3 weken uitgebloeid."

Dat merkt ook Koen Hurtekant, die in West-Vlaanderen in volle grond teelt. "40, 50 jaar geleden had mijn vader buiten tulpen tot Moederdag (eerste weekend van mei, red.). Nu zijn we misschien een maand vroeger. De opwarming van de aarde, zeker?"

Hurtekant kweekt zo'n 250.000 tulpen. "Dat is gemiddeld naar Belgische normen, maar klein in vergelijking met Nederland."

Hij zweert bij teelt in volle grond, al werkt slechts een minderheid van de tulpenkwekers zo. Van de 70 miljoen tulpen die er in België gekweekt worden, komen er minstens 65 miljoen uit de serre. Daar worden ze in kisten of op water gekweekt. In Nederland ligt dat aantal nog veel hoger en ook zij doen het vooral met serres.

Wie in de supermarkt een boeket tulpen koopt, mag er dus van uitgaan dat dat uit een serre komt. Ook bij de meeste bloemenwinkels is dat het geval.

"In principe zou ik ook zo kunnen werken", zegt Hurtekant. "Maar dan zouden de tulpen van een minder goede kwaliteit zijn. De kwaliteit zou het hele jaar door schommelen, en daar heb ik geen zin in. Hoe natuurlijker je kweekt, hoe beter en zwaarder de bloemen."

Voor serrekwekers is een vroeg einde van het tulpenseizoen minder lastig, zegt Viaverda, het Oost‑Vlaamse kenniscentrum voor sierteelt. In een serre kan het klimaat makkelijk naar je hand worden gezet.

"Voor de kleine kwekers kan het wel een probleem zijn. Als hun gewassen niet meer op elkaar aansluiten, zitten ze plots met een gat, en dan kunnen ze geen bloemen meer leveren."

Al betekent het vroeger eindigende tulpenseizoen dit jaar niet per se dat het vanaf nu elk jaar zo zal gaan, benadrukt onderzoeker Liesbet Blindeman. "Het is seizoensgebonden."

Toch staat het vast dat we nog veel vaker zulke warme lentes zullen krijgen in België. Door de klimaatverandering zijn de klimaatzones opgeschoven naar het noorden. Daardoor krijgen we in ons land vaker droger en warmer weer.

Voor tulpenteler Koen Hurtekant stellen zich voorlopig geen problemen. In plaats van tulpen verkoopt hij met Moederdag dan maar meer pioenrozen. Ook die bloeien immers vroeger. Een meevaller, zegt hij zelf, "maar niet alle telers kunnen dat". 

Merel Van De Gehuchte van Weder twijfelt nog wat ze aan moet met haar tulpen. "Ik stel me echt de vraag of deze teelt hier nog wel geschikt is."

"Als ik het puur financieel zou bekijken, dan zou ik tulpen uit mijn aanbod moeten schrappen. Er kruipen veel arbeidsuren in het planten van al die tulpenbollen, en dat krijg ik met deze korte bloeiperiode niet terugverdiend."

Stoppen met tulpen dan maar? Aan haar klanten krijgt ze het wel uitgelegd, denkt ze. "Ze staan dicht bij ons, we werken volgens het principe van de korte keten. Ze zijn mee in ons verhaal, en ze zien en voelen zelf ook wat er aan de hand is."

Maar als ze de tulpen zou schrappen, zou het toch met pijn in het hart zijn. "Je merkt gewoon dat mensen fysiek meeleven met die explosie van tulpen aan het begin van de lente. Ze worden er zo enthousiast van."