Studenten Hogeschool PXL leren werken met historische bouwtechniek in het Kasteel van Heers

Het is misschien wel paasvakantie, maar op de site van het Kasteel van Heers wordt er druk verder gerestaureerd. Het dak van de tiendenschuur is ondertussen volledig af. Nu kan er verder gewerkt worden in de schuur. Daar moeten onder andere heel wat wanden met leem en vitselwerk gebouwd worden, net zoals vroeger.

"Vitsen en lemen is een oude techiek om wanden te bouwen", zegt Sara Fraussen, restauratiearchitect bij Herita en lector aan de Hogeschool PXL. "Zo een wand bestaat uit wilgentenen en staken, waarbij de wilgentenen rond de staken worden gevlochten. Na het vlechtwerk wordt er leem op aangebracht. Deze historische bouwtechniek werd nog tot 1950 toegepast in Limburg."

"We vinden het belangrijk om deze oude technieken weer onder de aandacht te brengen", gaat Fraussen verder. "Ook vandaag valt er nog veel uit te leren en voor de studenten uit de bacheloropleiding Bouw en het graduaat Bouwkundig Tekenen van de Hogeschool PXL is het een mooie kans om deze techniek in de vingers te krijgen."

Fraussen noemt deze techniek "circulariteit avant la lettre", omdat er gewerkt werd met materialen uit de omgeving. Denk maar aan grond van de bouwplaats, stro, kalk, water en zelfs paardenurine. "Vroeger dacht men dat paardenurine voor meer flexibiliteit zorgde, maar uit onderzoek blijkt dat helemaal niet zo te zijn. De studenten moeten dus zeker niet aan slag gaan met paardenurine", benadrukt Fraussen.

Ondertussen zijn de eerste wilgentenen gevlochten in de tiendenschuur. "Dat is wel chic dat we aan zoiets groots en unieks mogen meewerken als studenten", zegt student Max Muës. "We hebben voor het eerst kennisgemaakt met deze techniek in Bokrijk, maar daar was het vlechtwerk al gemaakt en moesten we enkel nog het leem aanbrengen. Dat moet je bovendien echt tegen het vlechtwerk gooien. Anders blijf het niet goed zitten."

"Het is leuk dat we dit keer het vlechtwerk zelf mogen maken", zegt student Bram Bammens. "Je begint met het plaatsen van verticale stokken in het kader waar je een wand wil bouwen. Daarna moet je takken door deze stokken vlechten. Er komt toch veel arbeid en kracht bij kijken, maar ik vind het cool om met deze historische techniek te leren werken en mijn steentje bij te dragen aan de restauratie van het kasteel."

De studenten leren deze week niet alleen werken met leem- en vitswerk. Ze leren ook hoe ze hedendaagse technieken kunnen toepassen in een pand met erfgoedwaarde. In het kasteel zelf mogen ze de gastenkamers bouwen met kalkhennep. 

Dat is een oude techniek om wanden te maken. Daarnaast leren ze ook hoe ze met hedendaagse technieken kunnen werken in gebouwen met erfgoedwaarde. Dat is een ecologisch, dampopen bouwmateriaal. Student Bram geeft toch toe dat hij liever met hedendaagse bouwtechnieken werkt. "Bij oude technieken gebeurt alles met de hand. Bij hedendaagse technieken kan je rekenen op de hulp van machines en dat maakt het werk toch makkelijker."