Meer greep krijgen op de vergrijzingskosten, zoals de federale regering wil, heeft een serieuze prijs. Dat blijkt duidelijk uit een gedetailleerde analyse van de gevolgen van de pensioenhervorming die het Federaal Planbureau heeft uitgewerkt. Niet alleen dalen de gemiddelde pensioenen, ook de ongelijkheid en het risico op armoede stijgen.
Lagere pensioenen, meer ongelijkheid, meer risico op armoede: Planbureau becijfert impact pensioenhervorming
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Goed voor begroting
Ja, deze grootschalige pensioenhervorming heeft wel degelijk een gunstig effect op de vergrijzingskosten, zo leert een nieuw rapport van het Planbureau. Tegen 2050 zouden die kosten - althans wat de pensioenen betreft - met 1 procentpunt van het gedaald moeten zijn, tegen 2070 met 1,4 procentpunt. Dat is ongeveer een derde minder dan voor de hervorming.
Vooral de ingrepen bij de ambtenaren en de werknemers wegen door in de begroting, die bij de zelfstandigen nauwelijks. Zelfs een stijging van de andere sociale uitgaven (gezondheidszorg, werkloosheid, …) van 0,1 procentpunt kan niet veel aan die positieve effecten veranderen.
Slecht voor pensioenbedrag
Maar daarmee is het positieve gedeelte van het rapport wel achter de rug. Zo keek het Planbureau ook naar de impact van de pensioenmaatregelen op het gemiddelde bruto pensioenbedrag. Nieuw gepensioneerden zien dat tegen het einde van deze regeerperiode gemiddeld met 2,4 procent dalen. Als alle maatregelen op kruissnelheid zijn - voor sommige is dat al snel, voor andere duurt dat decennia - zal het gemiddelde bruto pensioen zelfs 5,6 procent lager liggen.
Dat is grotendeels het gevolg van de opschorting van de welvaartsaanpassingen. Maar het heeft ook te maken met de inperking van de gelijkgestelde periodes - periodes die je niet werkt, maar wel als gewerkt worden meegeteld voor je pensioen - en de pensioenmalus.
Kijk je naar de vervangingsratio (lees: hoe hoog is je pensioen in vergelijking met je laatste loon?) dan zie je dat de pensioenhervorming de ambtenaren hard raakt. Die vervangingsratio daalt voor hen met 15,2 procent tegen 2070. Voor werknemers is dat een daling met 7,2 procent en voor zelfstandigen met 3,2 procent.
Slecht voor ongelijkheid
Een ander zichtbaar gevolg is dat de ongelijkheid in de pensioenen groter wordt. Tegen het einde van de regeerperiode daalt het gemiddelde bruto pensioenbedrag (bij nieuw gepensioneerden) voor de laagste pensioenen met 7,4 procent. Bij de hoogste pensioenen stijgt het pensioenbedrag zelfs met 1,1 procent.
Zodra alle maatregelen op kruissnelheid zijn, dalen de laagste pensioenen met 12,1 procent en de hoogste met 5,7 procent.
Ook hier spelen de opschorting van de welvaartsaanpassingen, de beperking van de duur van de gelijkgestelde periodes en de pensioenmalus een belangrijke rol.
Slecht voor armoederisico
Het risico op armoede stijgt ook. Bij nieuw gepensioneerden klimt dat met 0,4 procentpunt, van 5,9 procent naar 6,3 procent. Als de maatregelen op kruissnelheid zijn, groeit het armoederisico nog, simuleert het Planbureau.
Bij alleenstaande, nieuw gepensioneerde vrouwen stijgt het armoederisico ook met 0,4 procentpunt. Bij alleenstaande, nieuw gepensioneerde mannen blijft dat risico stabiel.
Slecht voor kloof tussen mannen en vrouwen
Door de pensioenhervorming stijgt, zoals eerder al werd gevreesd door critici, bij nieuw gepensioneerden ook de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, de zogenoemde 'pensioenkloof'. Het gemiddelde pensioen van vrouwen daalt door de maatregelen met 2,6 procent, bij mannen is dat 2,3 procent.
Vrouwen voelen beduidend meer impact van de opschorting van de welvaartsaanpassingen, van de beperking van de duur van de gelijkgestelde periodes en van de pensioenmalus. Bij mannen is er dan weer meer impact van de andere berekening van de gelijkgestelde periodes.
Kijk je puur naar het stelsel van de ambtenaren, dan verkleint de pensioenkloof opvallend genoeg. Maar het Planbureau legt zelf uit dat dat ligt aan de hervorming van voordelige pensioenregimes, zoals die van de militairen en die bij de NMBS. Daar zijn mannen sterker vertegenwoordigd dan vrouwen.
Hoe reageert Jambon?
Het kabinet-Jambon wijst er in een reactie op dat budgettaire impact van de pensioenhervorming aanzienlijk is en dat die ook de stelsels van werknemers, zelfstandigen en ambtenaren geleidelijk harmoniseert.
"Maatregelen die de vroegst mogelijke pensioenleeftijd verhogen, leiden tot een langere opbouw van pensioenrechten en tot een hoger pensioen en dus een hogere levensstandaard van gepensioneerden", luidt het nog.
Daarnaast benadrukt het kabinet dat de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen dan wel vergroot bij nieuw gepensioneerde werknemers en zelfstandigen, maar dat die net verkleint bij ambtenaren. Ook bij de huidige gepensioneerden zou die kleiner worden.
Volgens het kabinet is de impact op de ongelijkheid bovendien "verwaarloosbaar klein" als je ook rekening houdt met de samenstelling van het gezin en met het totale gezinsinkomen. Het Planbureau berekent dat de ongelijkheid dan (afhankelijk van de gebruikte coëfficiënt) toeneemt met 1,1 tot 1,5 procent.
Dat het armoederisico groeit, is vooral te wijten aan het tijdelijk opschorten van de welvaartsenveloppe, klinkt het nog. "Dit is een maatregel die geen deel uitmaakt van de Arizona-pensioenwet. De hervorming van de welvaartsaanpassing voor werknemers, zelfstandigen én ambtenaren wordt nog uitgewerkt in de komende jaren."
Kamercommissie keurt pensioenhervorming goed in eerste lezing
De Kamercommissie Sociale Zaken heeft de pensioenhervorming van de Arizonaregering goedgekeurd in eerste lezing. Normaal had de hervorming al op 1 april goedgekeurd moeten worden. Maar het Planbureau was op dat moment nog niet klaar met zijn impactstudie. De meerderheid stemde uiteindelijk in om de stemming uit te stellen tot het Planbureau de studie kon voorstellen. Dat gebeurde dus deze voormiddag.
Na de stemming in eerste lezing, volgt er nog een in tweede lezing in de commissie. Nadien moet de plenaire Kamer het ontwerp goedkeuren. Dat moet normaal gezien voor de zomer gebeuren.
