Het nucleaire programma van Iran en de controle over de Straat van Hormuz: vooral daarop zijn de onderhandelingen in Islamabad misgelopen, zegt buitenlandjournalist Bert De Vroey van VRT NWS. "Vooral voor de VS is dat op dit moment slecht nieuws."
Waarover zijn gesprekken tussen VS en Iran gestruikeld? En beginnen gevechten nu opnieuw?
Ann Willems
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De vredesonderhandelingen tussen de VS en Iran, gisteren gehouden in Pakistan, zijn mislukt. De gesprekken liepen vast op het nucleaire programma van Iran en de controle over de Straat van Hormuz.
Alles draait nu om wat er in de Straat van Hormuz gebeurt, denkt buitenlandjournalist Bert De Vroey. Het Amerikaanse leger stuurde 2 torpedojagers door de zeestraat om zeemijnen op te ruimen die Iran er zou hebben gelegd.
De mislukking is vooral slecht nieuws voor de VS.
1
Op welke punten zijn de onderhandelingen afgesprongen?
"Volgens de Verenigde Staten draaide het vooral om het nucleaire programma van Iran", zegt Bert De Vroey in De Ochtend op Radio 1. "De Amerikanen verwachten een duidelijk engagement dat Iran geen kernwapens nastreeft, zoals eerder afgesproken in de deal onder voormalig Amerikaans president Obama."
De VS willen niet alleen garanties, ze willen ook inzage in de voorraad uranium. "De verrijkingsfaciliteiten van Iran zijn wellicht vernietigd, maar er blijft bezorgdheid over een voorraad van zo’n 440 kilogram hoogverrijkt uranium (60 procent verrijkt)."
"Van daaruit is het maar een kleine stap naar het niveau dat nodig is voor kernwapens. Dat uranium ligt nog ergens onder de grond, en de Amerikanen willen dat krijgen, of kunnen gaan halen."
Iran ziet dat anders. "Zij willen hun recht behouden om uranium te verrijken. Daarnaast ging het ook over de controle van de Straat van Hormuz en over de oorlog in Libanon."
Wat was het nucleaire akkoord onder Obama?
In 2015 sloot Iran een akkoord met de 5 permanente leden van de VN-Veiligheidsraad (de VS, het Verenigd Koninkrijk, Rusland, China en Frankrijk), Duitsland en de Europese Unie. Doel: voorkomen dat Iran kernwapens zou ontwikkelen.
Iran mocht uranium blijven verrijken voor kernenergie, maar slechts tot 3,67 procent. Voor kernwapens is een verrijking van minstens 20 procent nodig, en liefst boven 90 procent.
De Verenigde Staten stapten in 2018 uit het akkoord onder president Donald Trump. Volgens hem hield Iran zich niet aan de afspraken, al spraken internationale waarnemers dat tegen. Sinds 2020 houdt Iran zich niet langer aan de beperkingen van het akkoord.
2
Wat bedoelt Trump met zijn dreiging over een zeeblokkade?
Op zijn socialemediakanaal Truth Social deelde Donald Trump, enkele uren nadat de onderhandelingen op niets waren uitgedraaid, een artikel waarin een mogelijke zeeblokkade van de Straat van Hormuz door de VS wordt gesuggereerd.
Dat zou geen echte afsluiting van de zeestraat betekenen, maar wel een vorm van militaire controle door de VS. Oorlogsschepen zouden de doorvaart bewaken, tankers begeleiden en Iraanse schepen controleren. Ook eventuele zeemijnen zouden worden opgeruimd. In extremere scenario’s kan dat verder gaan, met het blokkeren van Iraanse havens of het innemen van strategische infrastructuur.
"In het artikel wordt zo’n zeeblokkade als mogelijke optie voorgesteld. Trump dreigt daarmee impliciet: 'Als jullie de Straat blokkeren, kunnen wij de tankers blokkeren die vanuit Iran vertrekken richting China.' Dat zou technisch kunnen, maar dan ga je het enorm escaleren met China. Ik denk dat het blufpoker is."
3
Wat gebeurt er nu?
"De onderhandelingen zijn dan wel stopgezet, maar dat betekent niet dat de gevechten meteen hervatten", zegt De Vroey. Alles hangt nu af van wat in de Straat van Hormuz gebeurt.
Gisteravond maakte het Amerikaanse leger bekend dat het 2 torpedojagers door de zeestraat heeft gestuurd, om die mijnvrij te maken. Er zouden nog verschillende zeemijnen in het gebied liggen, die door Iran zijn gelegd. De komende dagen zouden Amerikaanse troepen met onderzeedrones werken om die weg te halen. Iran ontkent dat de schepen de zeestraat konden doorkruisen.
"Als de scheepvaart daar kan hervatten, zou Trump kunnen zeggen: 'Dit is voldoende, we stoppen hier'." Hij stuurt echter tegenstrijdige signalen. "Enerzijds zegt hij dat de Straat niet belangrijk is voor de VS, anderzijds start hij er wel die militaire operatie. Daar ligt nu echt de knoop."
Vicepresident Vance: "Iran heeft ervoor gekozen onze voorwaarden niet te aanvaarden"
4
Voor wie is het mislukken van de deal het slechtste nieuws?
"Op dit moment voor de Verenigde Staten", besluit De Vroey. "Iran is militair verzwakt, maar het regime staat nog overeind."
Volgens hem botsten de verwachtingen. "Iran dacht dat er technische onderhandelingen over zijn verrijkingsprogramma zouden zijn, zoals vroeger. Vicepresident en VS-onderhandelaar J.D. Vance kwam met een totaal andere mindset: 'Jullie zijn militair verslagen, geef gewoon toe'. Er waren ook weinig technische specialisten aanwezig."
Trump zat samen met Marco Rubio, zijn minister van Buitenlandse Zaken en nationale veiligheidsadviseur, op een worstelwedstrijd, terwijl de gesprekken in een cruciale fase zaten. "Het zegt iets over hoe de VS veranderd is."
Het volledige gesprek met Bert De Vroey in De Ochtend op Radio 1
