Donald Trump heeft een zeeblokkade van de Straat van Hormuz aangekondigd, nu de vredesgesprekken met Iran in Pakistan zijn afgesprongen. Daarbij zou de zeestraat onder controle van Amerikaanse schepen komen te staan, die bepalen wat wel en niet mag doorvaren. Is dat een realistisch plan? En welke gevolgen kan dat hebben?
Donald Trump start zeeblokkade aan Straat van Hormuz: hoe realistisch is dat? En wat kunnen gevolgen zijn?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Het Amerikaanse leger start een zeeblokkade aan de Straat van Hormuz: alleen schepen die toestemming krijgen van de VS, mogen de zeestraat nog in of uit. Dat schrijft de Amerikaanse president Donald Trump op Truth Social.
"Met onmiddellijke ingang zal de Amerikaanse marine - de beste ter wereld - beginnen met het BLOKKEREN van alle schepen die de Straat van Hormuz proberen binnen te varen of te verlaten. Op een gegeven moment zullen we een situatie bereiken waarin "iedereen erin mag en iedereen eruit mag"."
Trump zegt dat schepen die de Iraanse tol betalen om door de zeestraat te varen, zullen worden tegengehouden. "Niemand die de illegale tol betaalt, zal op volle zee veilig kunnen varen", schrijft de president. De zeeblokkade zal ook gesteund worden door andere landen, al zegt Trump niet welke landen.
Als Iran de Amerikaanse marine probeert tegen te houden, zal het "naar de verdoemenis worden geschoten". "We staan op elk moment volledig "KLAAR VOOR ACTIE" en ons leger zal het weinige dat er nog van Iran over is, definitief uitschakelen", klinkt het.
Is een zeeblokkade doenbaar?
Een zeeblokkade kan er op meerdere manieren uitzien en verschillende niveaus hebben. Dat zegt VRT NWS-defensiespecialist Jens Franssen.
"Ten eerste is een economische blokkade mogelijk, door handelaars, eigenaars en verzekeraars te sanctioneren als ze Iraanse olie verhandelen. Ten tweede is er het militaire aspect. De VS kan schepen met Iraanse olie dwingen om rechtsomkeer te maken, bijvoorbeeld met een waarschuwingsschot of door het schip te enteren. Ook vliegtuigen en drones kunnen daarvoor worden ingezet."
Het is echter de vraag of een blokkade de meest efficiënte manier is om Iran aan de onderhandelingstafel te krijgen. "Een economische blokkade werkt slechts deels: kijk naar China en Rusland, die een schaduwvloot gebruiken om de sancties te ontwijken. En het zal ook tot juridische problemen leiden, met handelaars die doorgang zullen eisen om hun zaken te kunnen doen."
"Daarnaast is een blokkade het omgekeerde van wat de VS eigenlijk wil, namelijk méér gas en olie op de markt. Daarvoor moeten niet minder, maar meer schepen door de Straat van Hormuz geraken. Tot slot kan een blokkade de situatie verder doen escaleren. Schepen zijn wel wendbaar, maar zo dicht bij de kust zijn ze ook kwetsbaar voor aanvallen met drones en kleine onbemande bootjes."
Wat kunnen de gevolgen zijn?
Een zeeblokkade zou op meerdere vlakken grote gevolgen kunnen hebben. Ten eerste stijgt de kans dat het conflict in de regio opnieuw escaleert. Als Iraanse tankers geen toestemming meer krijgen om door te varen, is de kans ook groter dat het Iraanse regime schepen zal aanvallen die van de Amerikanen wél door mogen.
Daarnaast zou de blokkade verregaande gevolgen hebben voor Azië. De Aziatische economieën hebben het al moeilijk door het conflict, aangezien een groot deel van hun olie- en gasleveringen uit het Midden-Oosten komt. Verschillende landen hebben al noodmaatregelen aangekondigd, zoals verplicht thuiswerk en gesloten tankstations.
Energieprobleem in Azië groeit uit tot ongeziene economische crisis en ook wij gaan dat voelen
Door de zeeblokkade is het vooral kijken naar China. "China kon momenteel nog deels de dans ontspringen, omdat nog een paar schepen door konden." Dat zegt Tom Van de Weghe, Azië-expert voor VRT NWS. "China heeft een deal met Iran, dat sommige Chinese schepen de toestemming gaf om door de Straat van Hormuz te varen."
"De Chinese economie zou een volledige stop van de toevoer dus wel voelen. Trump hoopt waarschijnlijk dat China zo meer druk zet op Iran om toe te geven en een deal te sluiten. Achter de schermen is Peking al lang bezig met het conflict. Het land is voorlopig wel grotendeels terughoudend gebleven in het conflict, om de relatie met de Amerikanen niet op het spel te zetten."
Toch gelooft Van de Weghe dat een zeeblokkade die China zou treffen een gevaarlijke gok is van de Amerikanen. Midden mei zou Trump een bezoek brengen aan China. Een zeeblokkade dreigt die topontmoeting op het spel te zetten.
"In het verleden zagen we ook dat wanneer de Chinezen zich onder druk gezet voelen, ze niet zomaar plooien en hun stelling net kan verstarren. Trump dreigt met de zeeblokkade de relatie met Peking te hypothekeren."
Heeft de VS nog andere opties?
Nu de onderhandelingen in Islamabad zijn afgesprongen en een zeeblokkade is aangekondigd, is de kans op een heropstart van het conflict groter, maar ook een nieuw Amerikaans offensief is nog steeds een mogelijkheid, denkt Franssen.
"De Verenigde Staten kunnen verrassend uit de hoek komen en alsnog het olie-eiland Kharg innemen. Op die manier controleert Amerika de Iraanse export, door de oliekraan dicht te draaien."
"De Amerikanen zouden daarbij de infrastructuur niet mogen vernietigen. Dat klinkt contra-intuïtief, maar zo blijft de deur naar latere onderhandelingen open. Iran kan snel weer zelf olie-inkomsten krijgen als het meewerkt, maar dan onder controle van de VS. Het zou wel een gewaagde en complexe Amerikaanse operatie zijn, maar de capaciteiten om dat te doen zijn ondertussen wel al aangekomen in de Golfregio."
"Een snelle politieke oplossing lijkt er niet aan te komen", zegt Franssen, "al moeten onderhandelingen soms eens worden opgeblazen, om dan weer een kans te kunnen krijgen."
