Het Verenigd Koninkrijk laat de plannen varen om de Chagos-eilanden aan Mauritius terug te geven. Premier Keir Starmer doet dat noodgedwongen nu president Donald Trump zijn steun voor de overdracht heeft ingetrokken. Omdat de Britten en Amerikanen samen een militaire basis op een van de eilanden in de Indische Oceaan hebben, kan het akkoord zonder de steun van Washington niet doorgaan.
Verenigd Koninkrijk schrapt overdracht van Chagos-eilanden aan Mauritius, nu Donald Trump steun voor akkoord intrekt
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Britse premier Keir Starmer trekt zijn plan in om de Chagos-eilanden terug te geven aan Mauritius. De deal, die bijna rond was, strandde nadat de Amerikaanse president Donald Trump zijn steun had ingetrokken en het plan "een ongelooflijk dwaze beslissing" had genoemd.
De Amerikaanse militaire basis op het eiland Diego Garcia ligt aan de basis van het conflict. Die strategisch gelegen basis in de Indische Oceaan is cruciaal voor militaire operaties in de Golfregio en voor het bewaken van Chinese activiteiten in de regio.
Britse ministers zijn "diep gefrustreerd" over de koerswijziging van Trump. Starmer neemt het wetsvoorstel niet op in de King's Speech van 13 mei, waardoor de deal ook in de nieuwe parlementaire sessie niet meer goedgekeurd kan worden.
Bijna een jaar geleden heeft het Verenigd Koninkrijk aangekondigd dat het een deal gesloten had met het Afrikaanse land Mauritius om het bestuur van de Chagos-eilanden, een eilandengroep in de Indische Oceaan, over te dragen. Een beslissing die met groot jolijt werd onthaald in Mauritius, dat het "het einde van de Britse kolonisatie" noemde.
Van die deal blijft een jaar later niet veel meer over. De grote boosdoener is volgens de Britse regering de Amerikaanse president Donald Trump. Hoewel hij aanvankelijk - na talrijke gesprekken met veiligheidsdiensten - het plan steunde, zou hij later bijgedraaid zijn tijdens een conflict met de NAVO over de plannen rond Groenland.
Trump noemde de plannen om de Chagos-eilanden terug te geven aan Mauritius "een ongelooflijk dwaze beslissing", waarna hij uiteindelijk zijn steun introk.
Binnen de Britse regering kan het plan wel nog steeds rekenen op steun, klinkt het. Meer zelfs, Britse ministers zouden "diep gefrustreerd" zijn over de plotse koerswijziging van Trump.
Militaire basis op Diego Garcia
De grote reden voor de Amerikaanse ommekeer is de Brits-Amerikaanse militaire basis op Diego Garcia, het grootste eiland van de Chagos-archipel. Het is een belangrijke basis, met luchthaven en communicatiesatellieten, die strategisch gelegen is in de Indische Oceaan.
De basis is de perfecte plaats om een oogje in het zeil te houden voor militaire acties in de , of om China in de gaten te houden. Zo wordt de basis door Amerikanen op dit moment gebruikt voor de militaire operaties tegen Iran.
Zowel de Britten als de Amerikanen waren niet happig om deze strategische locatie uit handen te geven. Daarom waren de Britse premier Keir Starmer en zijn Mauritiaanse ambtgenoot overeengekomen de basis de komende 99 jaar terug te pachten voor een astronomisch bedrag van 118 miljoen euro per jaar. Daardoor kunnen Britse en Amerikaanse soldaten er voorlopig blijven werken.
Door de huidige geopolitieke situatie en de spanningen met de NAVO-bondgenoten verzet Donald Trump zich nu tegen het plan, waardoor de teruggave nu opnieuw op de lange baan geschoven lijkt te worden.
Intussen is de relatie tussen Starmer en Trump verder bekoeld door het conflict met Iran. Trump reageerde woedend op de Britse weigering om in de beginfase Amerikaanse aanvallen vanaf Britse bases toe te laten en noemde Starmer "zwak" en "geen Winston Churchill".
De Britse regering trekt het wetsvoorstel nu in om een nederlaag in het parlement te vermijden, waardoor er onvoldoende tijd overblijft om het nog in deze zittingsperiode goed te keuren. Starmer heeft beslist het niet op te nemen in de King’s Speech van 13 mei, waarmee de wetgevende agenda voor de nieuwe parlementaire sessie wordt vastgelegd.
Einde aan dekolonisatie?
De Chagos-eilanden, officieel het Brits-Indische Oceaanterritorium, werden oorspronkelijk door Frankrijk gekoloniseerd in de 18e eeuw, samen met Mauritius, maar werden tijdens de Napoleontische oorlogen in 1810 formeel Brits grondgebied.
In de aanloop naar de onafhankelijkheid van Mauritius in 1968 besloot het Verenigd Koninkrijk om de Chagos-eilanden af te splitsen van Mauritius. Dat werd gedaan zonder instemming van de volledige Mauritiaanse bevolking. Het doel van deze afsplitsing was vooral strategisch: het VK wilde samen met de Verenigde Staten een militaire basis op één van de eilanden, Diego Garcia, vestigen.
Tussen 1968 en 1973 werden bijna alle oorspronkelijke bewoners van de Chagos-eilanden, de Chagossianen, door de Britse autoriteiten met dwang gedeporteerd naar Mauritius en de Seychellen om plaats te maken voor de militaire basis van de VS. Sommigen verhuisden ook naar het Verenigd Koninkrijk. Nu wonen er enkel op het hoofdeiland nog zo'n 4.000 mensen, het merendeel van hen militairen. Deze gedwongen verwijdering is tot op vandaag onderwerp van scherpe kritiek.
Tropische stranden en koraalriffen: zo zien de idyllische Chagos-eilanden eruit
Daarna volgde een lang juridisch proces. In 2019 oordeelde het Internationaal Gerechtshof (in een niet-bindend advies) dat het Verenigd Koninkrijk onrechtmatig had gehandeld door de Chagos-eilanden te scheiden van Mauritius, en dat het de eilanden zo snel mogelijk moet teruggeven.
In datzelfde jaar stemde de Algemene Vergadering van de VN in met een resolutie die opriep tot de terugkeer van de Chagos-eilanden naar Mauritius. Starmer, zelf een jurist, wil liever niet ingaan tegen de wil van internationale rechters. Bovendien bracht de juridische onduidelijkheid over de status van de eilandengroep ook de Britse veiligheid in gevaar, zei hij zelf.
Conservatieve lobby
De conservatieve tegenstanders van de deal, met Nigel Farage op kop, hadden gehoopt op steun van de Amerikaanse regering. Binnen het Trump-kamp klonken aanvankelijk kritische geluiden over het Britse plan om de eilanden over te dragen aan Mauritius, maar toch gaf Trump tijdens een bezoek van Starmer aan het Witte Huis eerder dit voorjaar zijn goedkeuring.
Het zou nu vooral Farage geweest zijn die achter de schermen probeerde om Trump te overtuigen de deal toch niet te aanvaarden. Met succes, zo blijkt nu.
Ook de Chagossianen die een halve eeuw geleden gedwongen moesten verhuizen naar het Verenigd Koninkrijk, zijn tegen de deal gekant. Ze vrezen dat ze daardoor niet meer kunnen terugkeren naar hun land van herkomst. Twee Britse Chagossianen hadden daarom op het laatste moment een kort geding aangespannen tegen de Britse staat, maar de rechter oordeelde dat het akkoord niet in strijd was met hun mensenrechten.
