Joe Speedboot moet 'just niks' en dat maakt hem zo onweerstaanbaar 

Tommy Wieringa's 'Joe Speedboot' (2005) is één van de beste Nederlandstalige romans van deze eeuw. Zoniet dé beste: 2 jaar geleden zette het weekblad Knack het boek op nummer 1 in zijn top 50. 

Dat het zo lang duurde voor er een film van gemaakt is, heeft onder meer te maken met Wieringa’s eigen koppigheid. In 2008 liet hij een rechter een eerdere verfilming stopzetten omdat hij het scenario ondermaats vond. "Het zou een vervelende, puberale film geworden zijn", zei hij toen.

De Nederlandse regisseur Sam de Jong (39) kreeg 2 jaar geleden wél groen licht van de auteur. Hij blijft het boek trouw en dat levert een geslaagde verfilming op. Dit zijn 3 redenen om te gaan kijken.

Joe Speedboot: de naam alleen al. Wieringa hoorde hem voor het eerst toen hij zelf nog op college zat. Iemand vertelde hem over een jongen die zichzelf zo liet noemen, omdat hij zijn echte, doodgewone Hollandse naam te beperkt vond. 

"Een verdomd leuke naam", dacht Wieringa, toen hij er 20 jaar later aan terugdacht. "Eentje vol levenslust." Plots had hij een personage beet, en de titel van een boek. En nu dus ook van een film.

Zoals de naam doet vermoeden, is Joe Speedboot allesbehalve een doorsneejongen. Wanneer hij neerstrijkt in het (fictieve) polderdorpje Lomark, zet hij de boel meteen op zijn kop. Joe knutselt bommen in elkaar, en racebrommers. En als hij een vliegtuig nodig heeft om de buurvrouw te bespieden wanneer ze naakt ligt te zonnebaden, dan bouwt hij er gewoon zelf één.

Zelden een personage gezien met zoveel positief 'je-m'en-foutisme' als Joe Speedboot.

Waar hij vandaan komt, hoe hij op die naam is gekomen en waarom hij die nodig had om te worden wie hij is: dat kom je niet te weten. Daarom bleef ik op het einde van de film wat op m'n honger zitten. Al kon ik dat zelf vrij snel relativeren: net dat maakt van Joe Speedboot een heerlijk ongrijpbaar enigma.

Joe Speedboot (vertolkt door Tobias Kersloot) is zelf niet het hoofdpersonage van het verhaal dat zijn naam draagt. Dat is Fransje, een jongen die na een ongeval in een rolstoel belandt en zijn spraak verliest. Zijn leven staat stil. Tot hij Joe ontmoet. Dankzij hem ontdekt Fransje in zijn gehavende lichaam krachten die hij niet voor mogelijk hield. Hij schopt het zelfs tot armworstelkampioen.

De rol van Fransje wordt gespeeld door Daan Buringa (24), een acteur met een gelijkaardige aandoening als zijn personage. En net zoals Fransje laat hij zich niet tegenhouden door zijn beperkingen: Buringa is de eerste acteur in een rolstoel die afstudeerde aan de Amsterdamse toneelschool. 

Buringa bereidde zich zo intensief voor op zijn rol dat het bijna misliep. Tijdens een rondje armworstelen op de set, brak hij zijn arm in tweeën. "Gebroken als een twijg. Net als in je boek", liet De Jong aan Wieringa weten. De opnames lagen maanden stil.

Gelukkig kwam alles goed, met de film én met Buringa. Zijn vertolking – zonder woorden – is indrukwekkend.

"Ik denk soms weleens: als er een God zou bestaan die die ziekte aan iemand moet geven, heeft hij aan mij wel een goeie", zegt Buringa in Het Parool. "Klagen heeft toch geen zin, dat lost niets op. Dan denk ik liever aan leuke dingen."

Ik word heel stil van zo’n uitspraak. Wat zit ik soms te zeuren? 

Zit die levensles ook in de film? Nee, dit is geen verhaal met een moraal. Maar levenslust, ja, daar is de film van doordrenkt. 'Joe Speedboot' is een ode aan het leven, aan vriendschap en aan de kracht van verbeelding. De Belgische cameraman Ruben Impens hult de beelden in een warme melancholische gloed, alsof je een jeugdherinnering bekijkt. Een tijd waarin alles nog mogelijk leek.

Je verlaat de zaal met gebalde vuisten.