Vluchtelingen en migranten uit Venezuela vrezen harde aanpak van president Kast in Chili: "Hij heeft geen ICE-politie nodig"

De Amerikaanse president Donald Trump laat maar wat graag uitschijnen dat Latino's massaal naar de VS trekken op zoek naar een beter leven. Met behulp van de ICE-politie bindt hij tijdens zijn tweede ambtstermijn openlijk de strijd aan met de migranten in zijn land. 

Hoewel veel Latino's ook echt hun toevlucht zoeken in de VS, komt de grootste groep vluchtelingen en migranten uit Latijns-Amerikaanse landen in de regio zelf terecht. Dat vertelt Diego De Ridder, freelance journalist die zich specialiseert in de Latijns-Amerikaanse politiek. Hij is 23 en zijn mama is afkomstig uit Chili. Hij woont al zijn hele leven in Mortsel bij Antwerpen. 

"Van de 8 miljoen Venezolanen die vertrokken zijn uit Venezuela, bevinden er 2 miljoen zich in Colombia en zo'n 1,5 miljoen in Peru. Ook in Ecuador wonen veel Venezolanen en in Chili zijn ze met ongeveer 700.000, van wie de helft illegaal in het land verblijft."

Tijdens een bezoek aan zijn familie in Chili eind december viel het hem op hoe moeilijk die grote groep Venezolaanse vluchtelingen en migranten het heeft. "Ze vallen volledig buiten de samenleving." 

Margarita is een van die Venezolanen in Chili. Ze woont met haar 4 kinderen in een sloppenwijk in Arica. In die regio werd in de jaren 80 toxisch industrieafval gestort en vandaag wordt er plastic afval dat niet gerecycleerd kan worden, verbrand. 

Geldige verblijfsdocumenten heeft ze niet: "Als ik geregulariseerd kon worden, zou ik veel beter af zijn. Dan kon ik solliciteren voor een deftige job waarmee ik echte huur zou kunnen betalen", vertelt ze. 

Nu combineert ze meerdere jobs om alles te kunnen betalen. Ze verkoopt luchtverfrissers langs de straat en recycleert afval op een grote vuilnisbelt. "Ik heb verschillende inkomstenbronnen nodig, want ik moet ook mijn familie in Venezuela, zoals mijn mama en papa, nog helpen. 

"Ik vind het zelf ook niet fijn om in deze situatie te leven. Voor mij is dit vreselijk. Ik voel me een slechte moeder", vertelt Margarita. 

Al in 2015 tijdens de eerste politieke en economische crisis in Venezuela zijn de eerste Venezolanen richting Chili en andere Latijns-Amerikaanse landen vertrokken. De Ridder: "Die eerste golven bestonden vooral uit hoogopgeleide mensen. Daar had niemand echt een probleem mee, integendeel. De landen die hen mochten ontvangen, waren vrij blij dat ze hen konden integreren in hun arbeidsmarkt."

"Chili is een van de meer stabiele landen in Latijns-Amerika. Het land heeft een vrij sterke munt en is ook vrij veilig. Naar Latijns-Amerikaanse standaarden doet de economie het ook goed", legt De Ridder uit. Hij spreekt over de Chileense droom. 

Daarom trokken ook laagopgeleide Venezolanen richting het land tijdens en na de coronacrisis. "Dat was een gevaarlijke migratiestroom, omdat ze met zeer velen waren. Het gebeurde ook vooral clandestien." Het zijn mensen die zeer moeilijk een verblijfsvergunning krijgen, stelt De Ridder. "Ze worden vaak geassocieerd met georganiseerde misdaad en krijgen dus geen verblijfsvergunning meer."

Als je Margarita's situatie bekijkt, blijft van die droom weinig over. En ook de familie van Héctor Humberto Manchego zag hun droom uiteenspatten. 

"Ik woon al 7 jaar met mijn gezin in Chili. Binnen de 45 dagen hadden we een tijdelijk ID, dat dankzij ons vluchtelingenstatuut telkens opnieuw verlengd werd voor 8 maanden. Ik kon er ook mijn arbeidscontract mee tekenen, waardoor ik 5 jaar lang regulier heb kunnen werken", legt Victor uit. 

Twee jaar geleden werd Hectors tijdelijke ID plots niet meer verlengd. "Plots weigerden ze een verlenging, waardoor ik ook niet meer kon werken. Ik moest weg uit het bedrijf en heb dan geprobeerd om een definitieve ID aan te vragen, maar ook dat werd geweigerd." 

Zowel hijzelf als zijn vrouw en zoon zijn nu hun vluchtelingenstatuut kwijt. "We weten niet helemaal zeker waarom, maar Chilenen beweren dat er gelogen wordt over de situatie in Venezuela. Ze denken dat niet iedereen recht heeft op een vluchtelingenstatuut." 

Hector wil eigenlijk vertrekken, maar zijn zoon gaat niet akkoord. "Hij heeft hier veel vrienden en is gewoon geraakt aan het leven in Chili. Hij vreest dat er geen eten is in Venezuela", lacht Hector. 

Terugkeren naar Venezuela is ook helemaal niet zo evident, stelt De Ridder. "In Venezuela werden vluchtelingen, zeker onder president Maduro, aanzien als verraders van de natie. Als ze terugkeren, belanden ze soms in de gevangenis. Dat risico is er echt." Dat zal wellicht niet veranderen onder de interim-president Delcy Rodríguez. 

Vraag is of in Chili blijven veiliger of beter is. Al onder voormalig president links Gabriel Boric werden verblijfsvergunningen schaarser. Eind december werd de radicaal-rechtse politicus José Antonio Kast verkozen en die beloofde "met harde hand op te treden tegen misdaad en immigratie". 

Chileense militairen zijn al volop bezig met een greppel te graven langs de noord- en oostgrens van het land, zegt De Ridder. "Dat is Kasts plan: hij wil een oninneembare burcht maken van Chili. Hij noemt dat 'operatie Grensschild'."

En Kast beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne ook alle illegale migranten het land uit te zetten. "Het is onduidelijk hoe hij dat wil doen, want Chili heeft voorlopig geen politiemacht zoals ICE in de VS, die actief mensen opspoort om hen te deporteren. Zoiets oprichten zou veel geld kosten, maar als extreemrechts politicus wil hij de staatsuitgaven ook zoveel mogelijk beperken", legt De Ridder uit. 

De president zit momenteel dus gekneld tussen 2 verkiezingsbeloftes in, maar dat lijkt weinig uit te maken. Hij heeft voldoende angst gezaaid bij migranten, waardoor ze bang afwachten of zich zelfs voorbereiden op vertrek. 

Dat doet Margarita ook: "President Kast zegt veel, maar je weet nooit of het echt is. Ik bereid me voor om tickets te kopen voor de bus. Denk je dat ik mijn kinderen zou toevertrouwen aan een smokkelaar? Je kan heel arm zijn, maar ik wil mijn kinderen nooit in gevaar brengen."

Aangezien De Ridder Margarita en Hector eind december en begin januari heeft gesproken, nog voordat de voormalige Venezolaanse president Nicolas Maduro werd ontvoerd door de VS, kan hun situatie er intussen helemaal anders uitzien. 

"Het zou goed kunnen dat Margarita, Hector en andere mensen die we spraken voor onze documentaire intussen het land al hebben verlaten. Ik ben niet zeker, want het contact met hen is moeilijk. Maar ze zijn zo bang voor Kast, hij heeft zelfs geen ICE-politie nodig om mensen te doen vertrekken", besluit De Ridder.