Voorlopig blijft de Straat van Hormuz zo goed als volledig gesloten, ook al was de heropening een van de belangrijkste punten van het staakt-het-vuren. Vanuit de VS en Iran komen - net als over de rest van het akkoord - uiteenlopende verklaringen. "Ik vrees dat het nog niet voor de komende dagen zal zijn", zegt rivierloods en voormalig kapitein Bart Gonnissen.
Tolgeld, zeemijnen en dreigende berichten: in de Straat van Hormuz beweegt voorlopig weinig
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Straat van Hormuz blijft grotendeels gesloten, ondanks het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran.
De VS en Iran zijn het niet eens over de voorwaarden voor heropening. Trump wil de straat "onmiddellijk en zonder restricties" openen, maar Iran eist coördinatie met de Revolutionaire Garde en vraagt tol
Iran waarschuwt schepen om alternatieve routes te volgen. Er zijn ook berichten over zeemijnen, al is niet zeker of die er effectief liggen.
Voormalig kapitein Bart Gonnissen verwacht geen snelle oplossing
Dat Iran de moet heropenen, was een van de belangrijkste eisen van president Trump. Voor de oorlog passeerde elke dag een vijfde van de wereldwijde olie- en gasproductie door de smalle waterweg tussen de en de Golf van Oman.
De Iraanse blokkade heeft geleid tot een wereldwijde energiecrisis, die ook bij ons de prijzen in de hoogte heeft gejaagd. Het akkoord over een en een heropening van de zeestraat leidde op beurzen en oliemarkten dan ook tot euforie.
Anderhalve dag later is de praktijk weinig veranderd, zeggen onafhankelijke specialisten. Windward, een bedrijf dat internationaal scheepvaartverkeer volgt en analyseert, zegt aan de Britse krant The Guardian dat gisteren slechts 11 schepen door de straat zijn gevaren. Dat is ongeveer hetzelfde aantal als de voorgaande dagen.
Volgens wat we weten over de inhoud van de overeenkomst over het staakt-het-vuren, zou de Straat van Hormuz nochtans weer open moeten gaan en zou er veilige doorvaart moeten zijn. Maar over hoe dat moet gebeuren en onder welke omstandigheden, lopen de verklaringen uiteen.
President Trump wil dat de Straat van Hormuz "onmiddellijk en zonder restricties" wordt opengesteld, zoals voor de oorlog het geval was. Iran benadrukt dat schepen hun doorvaart steeds moeten coördineren met de . Ook moeten ze "rekening houden met technische beperkingen".
Over het tolsysteem dat Iran de voorbije weken heeft opgezet, is er bij scheepvaartmaatschappijen veel onduidelijkheid. Er wordt weinig officieel over gecommuniceerd, maar sommige schepen zouden voor hun doorvaart zo'n 2 miljoen dollar tol betalen aan Iran.
Verschillende media berichten dat Iran van plan is om die tol te blijven vragen. De opbrengst zou gebruikt worden voor de wederopbouw na de zware bombardementen. Of de VS dat zal toelaten, valt nog af te wachten.
Iran heeft altijd beweerd dat de zeestraat alleen afgesloten is voor "vijandige schepen" of schepen die op de een of andere manier met "vijanden" in de oorlog verbonden zijn. Lees: de VS en Israël. "Niet-vijandige schepen" konden door als ze meewerkten met en voldeden aan de voorwaarden van het regime. Zo zijn onder meer enkele schepen verbonden aan China en India doorgevaren.
Dreigend bericht
Aan beide kanten van de Straat blijven honderden schepen gestrand. Die ontvingen gisteren een dreigende boodschap: "De Straat van Hormuz blijft gesloten en toestemming van de Revolutionaire Garde is vereist om door deze route te varen. Elk schip dat zonder toestemming de zee probeert binnen te varen, zal worden aangevallen en vernietigd."
Het Iraanse regime reageerde fel op de hevige Israëlische aanvallen op Libanon met honderden doden en gewonden. Volgens Iran behoort Libanon ook tot het staakt-het-vuren. Volgens Israël en de VS niet. Vicepresident JD Vance sprak over een misverstand.
Vanmorgen kwam Iran dan met de boodschap dat schepen alternatieve routes moeten nemen. Via de staatsmedia is een kaart verspreid met een "gevaarlijke zone" aangeduid. Iran zegt niet letterlijk dat het gaat over zeemijnen, maar suggereert dat wel. De alternatieve routes liggen - strategisch - dichter bij de Iraanse kust.
Schepen moeten een meer noordelijke route volgen, vertelt Jens Franssen
Het is niet de eerste keer dat berichten opduiken over mogelijke mijnen. Of die er effectief liggen, is niet zeker. Maar de dreiging op zich is genoeg om de scheepvaart lam te leggen, zegt voormalig kapitein Bart Gonnissen.
"Het is een enorm psychologisch wapen. Je moet alleen maar het woord 'mijn' vermelden en een reder zal wel oppassen wat hij doet."
"Het stereotype beeld dat mensen daarvan hebben, klopt: een bol met een aantal pieken erop. Ze exploderen als er contact is tussen het schip en de mijn. Ze zijn verankerd aan de zeebodem met een ketting en hangen enkele meters onder het wateroppervlak. Je kan ze dus niet zien."
"Het is natuurlijk een middel om schepen te dwingen om die nieuwe vaarroute te volgen en de tol te betalen aan de Iraanse overheid", zegt Gonnissen.
Twijfels over de veiligheid zijn een belangrijke kwestie, want maatschappijen willen uiteraard de crew van hun schepen niet in gevaar brengen. De verzekeringspremies die ze moeten betalen, lopen ook hoog op.
De dreiging van zeemijnen, leven als geïnterneerde in een cel, en valse schilderijen
Prijzen weer licht omhoog
De olieprijzen gaan, na hun stevige daling van gisteren, intussen opnieuw licht omhoog. Zolang er onzekerheid blijft over de Straat van Hormuz zullen de olieprijzen hoog blijven, waarschuwen analisten.
Die wijzen er ook op dat het zelfs in optimale omstandigheden enkele maanden zal duren voor de trafiek weer min of meer normaal verloopt. Olietankers die vandaag vertrekken in de Golf zijn immers al snel enkele weken onderweg naar hun bestemming. Hoe langer de blokkade duurt, hoe groter het risico dat olievoorraden opraken.
Daarnaast hebben de Iraanse aanvallen op de heel wat schade veroorzaakt aan olie- en gasfaciliteiten. Dat volledig herstellen kan jaren duren.
"Op dit moment kunnen we zeker niet zeggen dat de straat van Hormuz open is", besluit Gonnissen. "Iedereen kijkt vol verwachting naar wat er in de komende uren en dagen gaat gebeuren. Maar ik vrees dat het zeker niet voor de eerstvolgende dagen zal zijn dat de Straat echt opengaat."
Cruciale gesprekken
Veel zal afhangen van de gesprekken die de komende dagen in Pakistan plaatsvinden tussen Iraanse en Amerikaanse onderhandelaars. Moeilijke kwesties, zoals de Straat van Hormuz, de Israëlische aanvallen op Libanon en de verrijking van uranium zullen daar aan bod komen.
Volgens arabist Leo Kwarten, die de regio op de voet volgt, is het dichthouden van de Straat van Hormuz een van de manieren die Iran nu gebruikt om de druk hoog te houden.
Is het staakt-het-vuren dan een maat voor niets? Toch niet, stelt Kwarten. Al zal het wellicht nog een tijd wankel blijven. "De beste garantie dat er misschien toch iets uit de onderhandelingen komt, is dat beide partijen moe zijn. Zowel de VS als Iran wil een einde aan de gevechten."
"Of dat een heel mooi akkoord oplevert, betwijfel ik. Wellicht zal er iets typisch Midden-Oosten uit de bus komen met veel 'unfinished business'."
