Ruimtemissies blijken telkens weer een broeihaard voor nepnieuws, en ook Artemis II ontsnapt daar niet aan. Op sociale media circuleren massaal valse beelden en ongefundeerde claims dat de missie in scène zou zijn gezet. Een overzicht van de hardnekkigste nepverhalen.
Nee, Artemis II-missie is niet in scène gezet: deze 3 nepverhalen doen de ronde
In het kort
Rond de ruimtemissie Artemis II verspreidt zich massaal nepnieuws op sociale media, waaronder valse claims dat de missie in scène gezet zou zijn.
Virale beelden die zogenaamd vanuit de ruimtecapsule komen, zijn in werkelijkheid foto's en video's van de maan die vanop aarde werden gemaakt met telescopen en bewerkingssoftware.
De bewering dat de missie nep is en gefilmd werd voor een groen scherm, is onwaar: de zogenaamde bewijsvideo's zijn aantoonbaar gemaakt met AI-technologie.
Het papier dat in sommige video's niet lijkt te zweven is geen bewijs dat de missie nep zou zijn. Het papier werd gewoon goed vastgemaakt.
1. Deze beelden werden niet vanuit het ruimteschip gemaakt, maar wel vanop aarde
Sinds de start van de Artemis II-missie die met een bemand ruimteschip rond de maan is gevlogen, circuleren heel wat beelden van de maan op sociale media. Van die beelden wordt soms beweerd dat ze tijdens de missie vanuit de bemande capsule van het ruimteschip, de Orion, zijn gemaakt. Maar dat klopt niet altijd.
Zo toont een video op X een heel gedetailleerd beeld van het oppervlak van de maan. In de omschrijving wordt gesuggereerd dat het een video is die net vrijgegeven werd door de Artemis II-missie.
In de omschrijving van zijn video vermeldt hij hoe de foto gemaakt werd. Hij nam 1.000 foto’s met zijn telescoop en combineerde ze via ‘stacking ’, dat is een techniek waarbij de scherpste delen van foto’s geselecteerd worden, en het gemiddelde van pixels berekend wordt. Op die manier krijg je een meer gedetailleerde foto en met minder ruis dan de originele foto’s. Daarna maakte Jackson er een video van die hij verspreid heeft via sociale media.
Op 7 april postte hij zijn video ook op YouTube , met expliciete vermelding dat deze video niet door Artemis II was gemaakt, en met meer detail over de apparatuur en software die hij gebruikt had.
Ook deze video is niet afkomstig van Artemis II
Ook een andere video met miljoenen weergaven werd op een gelijkaardige manier gemaakt. In een post op Reddit legt de maker uit dat hij tienduizenden foto’s gemaakt had met zijn telescoop, en die gecombineerd heeft.
De kleuren op deze foto worden veroorzaakt door verschillende hoeveelheden mineralen. Oranjebruin duidt op ijzer, blauwe gebieden hebben meer titanium. Met het blote oog is dit niet zichtbaar, maar die kleine kleurverschillen kunnen zichtbaar gemaakt worden door de foto te bewerken.
2. Deze missie is niet in scène gezet "omdat het papier niet zweeft"
Volgens sommige mensen zou de hele ruimtevaartmissie “nep” zijn. "Het papier op de schoot van de vrouw en aan de zijkant van de man zweeft niet, terwijl papier zou moeten zweven tijdens de vlucht", krijgt onze redactie te horen via onze lezers.
Als bewijs verwijzen ze naar beelden (zie hieronder) waar het papier in de Orion-capsule niet lijkt te zweven.
Wat is hier aan de hand?
"In de ruimte zweven objecten wel degelijk in gewichtloze toestand. Dat zie je bijvoorbeeld duidelijk aan het haar van astronaute Christina Koch in één van de beelden", vertelt Emilie Beevers, coördinator voor het Leuven Space Initiative (KU Leuven). "Dat betekent natuurlijk niet dat alles zomaar rondzweeft."
“Papieren zouden tijdens deze vlucht inderdaad beginnen te zweven, maar in dit geval hangen de papieren in de ene foto duidelijk vast aan een clipboard, en het clipboard hangt vast aan de stoel eronder”, zegt Leen Decin, hoogleraar sterrenkunde aan de KU Leuven.
“Het bovenste blad ligt trouwens niet plat, dat toont aan dat het anders zou gaan zweven. En ook op de andere foto lijken de papieren vast te hangen. In de ruimte wordt voortdurend alles vastgemaakt, met bijvoorbeeld velcro of clipboards. Deze mensen zijn niet aan hun proefstuk toe.”
Elementen die kunnen wegzweven, worden vastgehecht met velcro omdat ze anders heel gemakkelijk zoek raken
Frank De Winne, Belgisch ruimtevaarder
Ook Tom Verbeke, ruimtevaartexpert bij Belspo, zegt dat papier in de capsule wordt vastgemaakt met velcro of een soort van rekkers. “En om iets door de capsule te zien bewegen, moet het bovendien eerst in beweging gezet zijn, anders blijft het ter plaatse zweven.”
Op de foto hieronder zijn duidelijk velcrostrips te zien op de benen van de bemanning.
Onze Belgische ruimtevaarder Frank De Winne gebruikte zelf ook velcro tijdens zijn ruimtemissies, laat hij weten aan VRT NWS: "Vele elementen in een capsule die kunnen wegzweven, worden vastgehecht met velcro omdat ze anders heel gemakkelijk zoek raken."
3. Astronauten bevinden zich niet voor een groen scherm
Sommige mensen beweren dus dat er helemaal geen sprake is van een ruimtemissie. De beelden van de astronauten in de Orion-capsule zouden gemaakt zijn voor een groen scherm of het zogenaamde greenscreen. Greenscreening is een techniek om speciale en visuele effecten te plaatsen op beeld. Je kan jezelf ermee voor allerlei achtergronden toveren.
Een TikTok-video met ruim een miljoen views beweert die zogenaamde opnames van de missie voor een groen scherm te tonen. Maar het gaat om beelden die gemaakt zijn met AI.
Hoe weten we dat? Het gezicht van de vrouwelijke astronaut is volledig misvormd. Daarnaast identificeert de maker van de video zich als “AI generalist” en onderaan de video labelt TikTok de beelden ook als “door AI gegenereerd”.
Ook SynthID bevestigt dat de beelden zijn gemaakt met de AI-technologie van Google. SynthID is een technologie van Google DeepMind die AI-content voorziet van een (onzichtbaar) watermerk.
Conclusie:
De ruimtemissie Artemis II leidt tot heel wat nepnieuws. Zo werden sommige beelden vanop aarde gemaakt en niet vanuit de ruimtecapsule.
Beweringen dat de missie in scène werd gezet omdat op foto’s het papier niet zweeft, kloppen niet. Het papier werd gewoon goed vastgemaakt. Die beweringen beschouwen we daarom als onwaar.
De beweringen dat de missie niet bestaat en dat de video’s met een groen scherm werden gemaakt, kloppen niet en beschouwen we als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
