Schermtijd verschuift naar schoollaptop: proefproject moet digitaal gedrag van scholieren in kaart brengen

"Het smartphoneverbod in Vlaamse scholen heeft dan wel gezorgd voor meer rust en focus in de klas", zegt Demir, "maar als we willen dat jongeren echt leren en kennis opbouwen, moeten we ook kijken naar wat er op andere schermen, zoals laptops, gebeurt."

"We weten namelijk niet hoe 12-, 13-, 14-jarigen navigeren op dat toestel", duidt professor Lieven De Marez, onderzoeksdirecteur bij Imec, het onderzoekscentrum achter het jaarlijkse Digimeter-onderzoek in De Wereld Vandaag op Radio 1.

Vanaf dit schooljaar geldt er in Vlaanderen een absoluut smartphoneverbod in het basisonderwijs en in de 1e en 2e graad van het middelbaar onderwijs. De schermtijd van jongeren is niet gedaald. Integendeel.

"We zien simpelweg een verschuiving van het tijdrovende schermgebruik", zegt De Marez. "Jongeren surfen vaker buiten de schooluren, maar ze zijn ook overgeschakeld van de smartphone naar de schoollaptop." Tijdens de schooluren dus. 

"Veel leerlingen gebruiken op hun laptop webversies van apps zoals Snapchat of WhatsApp. Maar wat daar precies gebeurt, weten we nauwelijks." En dus willen onderzoekers hun digitale gedrag onder de loep nemen. 

Maar wel zonder hun privacy te schenden, benadrukt De Marez. "De bedoeling is niet om mee te lezen met berichtjes, maar om gedragspatronen in kaart te brengen. Hoeveel keer gaat een kind heen en weer switchen tussen verschillende apps tijdens de studie, bijvoorbeeld? Hoe lang kunnen ze hun aandacht vasthouden, en hoe gaan ze om met meldingen?"

Informatie waarover we momenteel nog onvoldoende beschikken, volgens de onderzoeker. "Schoollaptops zijn een zwarte doos, we varen blind", klinkt het zelfs. Nochtans zijn die inzichten hard nodig, zegt hij, omdat jongeren vaak zelf niet beseffen hoe ze tijd verliezen aan hun schermen.

De Marez kijkt daarvoor naar zogenaamde "digitale treintjes" als grote schuldigen. "Na een korte taak blijven jongeren doorklikken of scrollen, bijvoorbeeld op TikTok, WhatsApp of Zalando. Eén minuut gericht gebruik kan snel uitmonden in tientallen minuten afleiding. Ook volwassenen zijn gevoelig voor zulke treintjes, trouwens."

Daarnaast worden jongeren tegenwoordig overspoeld door notificaties. "Honderden berichten per dag zijn geen uitzondering." Vooral Snapchat is voor tieners de grote opeiser van aandacht. "Terwijl sommige leerlingen die vele meldingen kunnen negeren tot een vrij moment na school, zijn er ook een heleboel die meteen op elk afzonderlijk bericht reageren." Met alle gevolgen van dien voor de aandachtsspanne.

"Wie die gewoonte jarenlang ontwikkelt als tiener, zal het later mogelijk moeilijker hebben om zich langdurig te focussen", zegt De Marez. "Bijvoorbeeld wanneer ze zich als student urenlang moeten concentreren tijdens een hoorcollege, of tijdens hun latere job."

"We mogen niet vergeten dat de hersenen van jongeren tot hun 21e volop in ontwikkeling zijn", vult minister Demir aan. 

Het doel van de proefprojecten is dus in eerste instantie om informatie te vergaren over het digitaal gedrag van leerlingen. Om op basis daarvan concrete handvatten aan te bieden aan scholen, ouders en leerlingen.

"Het doel is niet om jongeren te bestraffen, maar om hen inzicht te geven in hun eigen gedrag en hen te leren zichzelf te reguleren", duidt De Marez. 

Demir wil dat Vlaanderen daarin een voortrekkersrol speelt. "We moeten leerlingen toestelwijs maken: leren omgaan met prikkels, focussen en weerstand bieden."