Ben Roberts-Smith, de meest gedecoreerde nog levende Australische soldaat, is gearresteerd op de luchthaven van Sydney en aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Jarenlang werd hij gevierd als nationale held, iemand die symbool stond voor moed in de oorlog in Afghanistan, nu is hij het gezicht van de wreedheid van de Australische special forces.
Nationale held beschuldigd van oorlogsmisdaden: hoe Australische soldaat Ben Roberts-Smith van zijn voetstuk viel
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"Moord", "oorlogsmisdadiger" en "from hero to zero". Met die krantenkoppen pakken verschillende Australische kranten in 2018 uit. Onderzoeksjournalisten brengen een reeks onthullingen naar buiten over Ben Roberts-Smith, tot dan een van de meest gevierde Australische militairen voor zijn rol in de oorlog in Afghanistan.
Roberts-Smith is korporaal bij de SAS (Special Air Service), een elite-eenheid van het Australische leger. Het is een special forces‑eenheid, gespecialiseerd in zeer gevaarlijke en complexe operaties.
Van 1996 tot 2013 wordt hij 6 keer uitgestuurd naar Afghanistan, maar het is vooral een operatie in 2006 die hem nationale naam en faam oplevert. Tijdens hevige gevechten in de provincie Uruzgan wordt zijn eenheid omsingeld door Taliban-strijders. Onder zwaar vuur en op gevaar voor eigen leven schakelt Roberts-Smith meerdere strijders uit en draagt hij verschillende gewonde soldaten uit de gevaarlijke vuurlinie.
Deze fysieke moed en zelfopoffering leveren hem uiteindelijk de Victoria Cross op, de hoogste Australische militaire onderscheiding. Hij wordt ook het gezicht van de dappere, jonge Australische soldaten die in Afghanistan hun leven wagen. Ook in de media en binnen politieke kringen wordt zijn verhaal gebruikt om de oorlog in Afghanistan heroïsch te framen.
'From hero to zero'
Maar de krantenkoppen in 2018 maken een einde aan die heroïek. In de zogenoemde 'Afghan files' beweren Australische onderzoeksjournalisten dat er verschillende aanwijzingen zijn dat ongewapende Afghaanse burgers en gevangenen buiten gevechtssituaties gedood waren.
Sommige van die moorden zouden zijn uitgevoerd op bevel van leidinggevenden, onder wie mogelijk Roberts-Smith, zo stelt hun onderzoek. Binnen Defensie werden vervolgens verschillende pogingen ondernomen om die incidenten te verzwijgen of verkeerd voor te stellen.
Roberts-Smith ontkent de aantijgingen en daagt verschillende journalisten voor de rechter voor . In 2023 oordeelt een civiele rechtbank uiteindelijk dat veel beschuldigingen "substantieel waar" waren. Later onderzoek toont zelfs aan dat de gedecoreerde militair in 3 gevallen ongewapende Afghanen zelf heeft doodgeschoten, of dat door een ondergeschikte op zijn bevel werd gedaan.
Een federale rechtbank kan aantonen dat Roberts-Smith een geboeide Afghaanse man, Ali Jan genaamd, tegen de borst heeft geschopt, waardoor hij achterover van een klif valt en op de grond terechtkomt. De rechtbank stelde vast dat Roberts-Smith vervolgens een andere soldaat opdracht gaf hem dood te schieten.
Een andere zaak gaat over een raid op een vernietigd complex, code Whiskey 108, in 2009. Daar worden een oudere en een jongere man met een prothetisch been gevangen genomen. De rechter vindt dat Roberts-Smith het bevel gaf om de oudere man te executeren en het jongere slachtoffer met geweld te doden, waarna soldaten het prothetische been als macabere trofee gebruiken in hun bar op de basis.
De rechter oordeelt uiteindelijk dat hij 4 moorden heeft gepleegd tijdens zijn militaire dienst. Beroepsprocedures bij hogere rechtbanken werden afgewezen.
Opgepakt op luchthaven
De Australische autoriteiten hebben Ben Roberts-Smith nu officieel aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Hij werd gearresteerd op de luchthaven van Sydney, en door politieagenten van het vliegtuig begeleid. Hij was net met zijn vriendin en 2 kinderen geland uit Brisbane.
Roberts-Smith werd onder politiebegeleiding van het vliegtuig gehaald
Het onderzoek wordt bemoeilijkt doordat onderzoekers 9.000 kilometer van Afghanistan verwijderd zijn en geen toegang hebben tot de oorspronkelijke plaats delict. Er zijn geen foto’s, plattegronden of bloedsporenanalyses beschikbaar en er is geen postmortem uitgevoerd. Daardoor ontbreekt ook een officiële doodsoorzaak voor de slachtoffers.
Roberts-Smith wordt morgen voor de rechter gebracht. Het strafproces zal later plaatsvinden. Hij riskeert een levenslange celstraf.
De uniformen en medailles van Ben Roberts-Smith zijn opgesteld in het oorlogsmuseum van Canberra, maar door de recente arrestatie heroverweegt het Australian War Memorial nu de presentatie, en zullen de panelen met uitleg "aangepast worden waar nodig", klinkt het.
Dat Roberts-Smith nu vervolgd wordt, is voor veel Australiërs een verrassing. Het is al jaren bekend dat Australische militairen oorlogsmisdaden hadden gepleegd in Afghanistan, maar tot nu bleven strafrechtelijke gevolgen uit. Een van de weinigen die wel in de gevangenis belandde, bleek de klokkenluider die bepaalde wanpraktijken aan het licht had gebracht.
