Iraans overgangscomité, met Nederlandse prof, bereidt regimewissel voor: "Moeten barbarij voorkomen"

De Amerikaanse president Donald Trump mag het geen prioriteit meer vinden, toch zijn er nog steeds veel Iraniërs die hopen op een regimewissel in Iran. 

Reza Pahlavi, zoon van de laatste sjah van het land, is een van hen. Tijdens de protestgolf die eind december en begin januari door Iran trok, werd hij opgeworpen als dé oppositieleider. Hij nam die rol vanuit ballingschap zonder aarzelen op zich: hij riep Iraniërs op om zich tegen het islamitisch regime te keren en de stadscentra te veroveren. 

Pahlavi's afkomst blijft wel omstreden. Als de zoon van sjah Mohammad Reza Pahlavi draagt hij het erfgoed van een autoritair bewind met zich mee. Hij heeft ook geen enkele formele macht in Iran, niet militair en niet politiek. 

Hoewel het dus niet zeker is of er een regimewissel komt, en of de bevolking voldoende achter Pahlavi staat, ligt er toch een scenario voor een mogelijke regimewissel klaar waarin hij de leiding neemt. Het 'Iran prosperity project' telt maar liefst 178 pagina's aan voorstellen. 

Een van die voorstellen is een vierkoppig comité dat nadenkt over "overgangsjustitie". De Nederlandse professor rechtsfilosofie Afshin Ellian is lid van dat comité. Hij is Iraans, maar belandde eind jaren 80 in Nederland als politiek vluchteling. 

"Ik promoveerde met mijn dissertatie over de waarheids- en verzoeningscommissie in Zuid-Afrika. Zo is Pahlavi bij mij terechtgekomen", vertelt Ellian in De Ochtend op Radio 1. "Bedoeling is dat we ons voor Iran baseren op die commissie. Dat is een heel mooi en succesvol model, dat bovendien geslaagd is ook." 

"We moeten voorkomen dat er chaos ontstaat en dat mensen het recht in eigen handen nemen als er een regimewissel zou komen. Dat is onze opdracht: barbarij voorkomen. Het is buitengewoon goed dat Pahlavi daar nu al over nadenkt", voegt hij nog toe. 

Nobelprijswinnares en Iraans activiste Shirin Ebadi zal het comité voorzitten. Zij denkt volgens Ellian na over hoe een democratisch Iran er juridisch kan uitzien. "Zelfs Nelson Mandela had niet zo'n nauwkeurig plan", zegt hij daarover bij de Nederlandse krant NRC . 

Het comité moet verder vooral bepalen volgens welke regels en procedures politieke misdadigers kunnen worden berecht na de val van het regime, verduidelijkt Allian. "Dat moet conform de mensenrechten gebeuren." 

Hij richt zich tot mensen en misdadigers in Iran: "Als je geen misdaden pleegt, kan je na een regimewissel zo aansluiten. En aan mensen die nu betogers doden: wij zien jullie en zullen jullie ter verantwoording roepen." 

Of Pahlavi daar gezien de geschiedenis van zijn vader wel de juiste persoon is, wuift Allian vakkundig weg. "Heel veel medewerkers en militairen van dat regime zijn in 1979 of 1980 opgehangen of geëxecuteerd. We hebben het niet meer over die periode nu, we hebben het over de afgelopen 50 jaar." 

En hij vindt dat de bal nu in het kamp van de Iraniërs zelf ligt: "De VS en Israël kunnen het onderdrukkingsregime verzwakken. Ze hebben veel milities en kazernes gebombardeerd. Maar de bevolking moet zelf de genadeslag toebrengen." 

"Langzaamaan bereiken de Iraniërs een punt waarop ze wel geweld moeten gebruiken tegen het regime, om het te dwingen tot capitulatie. Ik vind het vreselijk, want ik haat geweld, maar ik zie geen andere mogelijkheid."

Zelf is Ellian alvast overtuigd van dat scenario: "Iran kan echt seculariseren, met de wil van de bevolking en onder leiding van Pahlavi. Na 4 maanden zouden ze in een vrij referendum kunnen kiezen of ze een republiek of parlementaire monarchie willen installeren in hun land. Democratie komt vanuit het hart van de bevolking", besluit hij.