Race tegen de klok in Iran: hoe proberen Amerikaanse elitetroepen neergestorte militair te redden?

Voor het eerst is gisteren een Amerikaans gevechtsvliegtuig, een F-15-E, neergehaald boven Iran. Twee inzittenden raakten vermist. Een van hen, de piloot van het toestel, is intussen gered door Amerikaanse elitetroepen. Naar de 2e inzittende, een wapensysteemofficier, wordt nog gezocht.

Zo'n reddingsmissie heet in het militaire jargon een CSAR-operatie, of 'combat search and rescue (CSAR)' . Zulke normale operaties zijn operaties met helikopters die bijvoorbeeld 's zomers soms aan de kust plaatsvinden.

"Het zijn de meest complexe en gevaarlijke militaire operaties die er zijn", zegt Jens Franssen, defensiespecialist van VRT NWS.

"Met laag en traag vliegende helikopters en andere toestellen, zoals C-130-vrachttoestellen, moet je vrij onvoorbereid boven vijandelijk gebied vliegen", legt hij uit. "Het is de bedoeling elite-eenheden op de grond te zetten die de gecrashte militair moeten oppikken en dan weer uit het gebied moeten wegvliegen."

De missies zijn niet alleen erg gevaarlijk, ze zijn ook bijzonder tijdsgevoelig. "In de eerste uren na de crash is het nog relatief veilig", zegt Franssen. "Maar vanaf het moment dat je tegenstander, in dit geval Iran, ook op de hoogte is en in actie komt, beginnen beide operaties natuurlijk door elkaar te lopen. Dan wordt het aartsgevaarlijk."

Net als bij gewone reddingsoperaties geldt dat de eerste uren cruciaal zijn. "Hoe langer het duurt, hoe gevaarlijker het wordt en hoe kleiner de kans zal zijn dat je zo'n piloot of militair levend en wel terugvindt." 

In de VS worden elite-eenheden van de luchtmacht speciaal opgeleid voor CSAR-missies. "Het zijn speciale eenheden van de luchtmacht die bijna net zo goed getraind zijn als Delta Force en Navy SEAL Team Six. Ze beschikken ook over medische vaardigheden," zegt James Jeffrey aan BBC NEWS.

Jeffrey is militair strateeg en topdiplomaat van de Verenigde Staten. Hij was speciaal vertegenwoordiger voor Syrië en speciaal gezant voor de internationale militaire interventie tegen IS in Irak."De eenheden geven niet op tot ze een piloot hebben gevonden als ze denken dat er ook maar een kleine kans is", zegt hij.

Bij de Amerikaanse zender CBS noemt een voormalige commandant de speciale eenheden "het Zwitserse zakmes van de luchtmacht". Hun speciale opleiding wordt algemeen gezien als een van de zwaarste in het Amerikaanse leger. Ze duurt 2 jaar en bestaat uit een militair en paramedisch luik.

Tijdens de Amerikaanse invasies in Irak en Afghanistan werden de eenheden veelvuldig ingezet om gewonde militairen op te halen en te ontzetten. Missies om neergehaalde piloten op te sporen waren de laatste decennia dan weer zeldzaam.

De bemanning van een gevechtsvliegtuig wordt stevig getraind voor wanneer hun toestel zou worden neergeschoten boven vijandelijk gebied. Dat gebeurt onder het motto survival, evasion, resistance en escape (SERE), oftewel overleven, ontwijken, weerstand bieden en ontsnappen.

"Je hebt het beste zicht op waar je heen wilt of waar je juist weg wilt blijven terwijl je met je parachute naar beneden komt", zegt Houston Cantwell, een voormalig Amerikaans luchtmachtpiloot, in de Britse krant The Guardian. 

"De belangrijkste prioriteit voor neergehaalde piloten is om in leven te blijven en te voorkomen dat ze gevangen worden genomen," vertelt Jennifer Kavanagh, senior fellow en directeur militaire analyse bij denktank Defense Priorities, aan BBC.

"Ze zijn dus getraind om zo snel mogelijk weg te komen van de plek waar ze zijn beland en zich te verbergen om veilig te zijn. Ervan uitgaand dat ze daartoe fysiek in staat zijn en niet zo zwaargewond dat ze zich niet kunnen bewegen", zegt Kavanagh. Ze zijn ook getraind in overlevingstechnieken, zodat ze zo lang mogelijk zonder voedsel of water kunnen, of in hun levensonderhoud kunnen voorzien in de omgeving.

"Als alles goed is gegaan, dan kan de piloot zich met zijn schietstoel redden", zegt Jens Franssen.

"In dit geval is de eerste piloot daarin geslaagd, van de 2e weten we het niet. Wat beide piloten normaal gesproken eerst doen, is elkaar proberen te vinden, zodat de reddingstroepen hen samen kunnen oppikken. Maar dat is hier niet gelukt, wat al opvallend is."

Het lijkt er ook op dat de vermiste militair er nog niet in geslaagd is een teken van leven te geven. Is hij gewond? Bewusteloos?

Een parachutesprong brengt het risico van ernstige voet-, enkel- en beenblessures, vertelt gewezen piloot Houston Cantwell. Na de landing check je jezelf: "In welke toestand ben ik? Kan ik überhaupt bewegen? Ben ik überhaupt mobiel?" Vervolgens moet je bepalen waar je je bevindt, of je achter vijandelijke linies zit, waar je je kan verstoppen en hoe je kan communiceren.

Zelf kan je ook dingen doen om de kans op een veilige redding te vergroten. "Mijn prioriteit zou allereerst camouflage zijn, want ik wil niet gevangen genomen worden. Ik wil proberen een locatie te bereiken waar ik geëvacueerd kan worden". In een stad kan dat een dak zijn. Op het platteland een veld waar helikopters kunnen landen. 

Het beste moment om te bewegen is 's nachts, zegt Cantwell ook. Een neergehaalde piloot in vijandelijk gebied heeft een radio bij zich, net als kaarten, een geweer en apparatuur om zich 's nachts zichtbaar te maken, opdat de speciale reddingseenheden hem zouden kunnen vinden. 

Iraanse staatsmedia hebben berichten verspreid waarin de bevolking opgeroepen wordt om de vermiste Amerikaanse militair "levend te vangen" in ruil voor een beloning. Er circuleren bedragen van ongeveer 66.000 Amerikaanse dollar (57.288 euro). 

Als een militair in handen van de vijand valt, wordt hij een krijgsgevangene. Volgens het oorlogsrecht hebben krijgsgevangenen rechten, zoals een humane behandeling en verzorging.

"Normaal mogen ze niet worden getoond in de pers, maar je kunt er nu al van uitgaan dat Iran wel bewegend beeld zou tonen mocht het een levende Amerikaanse militair in handen krijgen", zegt Jens Franssen. "Want het zou natuurlijk een enorme propagandatroef zijn van Iran."