Weinig plaats en veel protest: in Vlaams-Brabant staan slechts 31 windturbines

Het is nog steeds het doel van de Vlaamse regering om tegen 2030 in Vlaanderen 2.800 megawatt (MW) elektriciteit uit windenergie te produceren. Maar die doelstelling halen, lijkt momenteel een utopie. 730 windmolens op het vasteland produceren momenteel zo'n 1.939 MW. Om die doelstelling te halen, moet er vanaf nu jaarlijks 287 MW vermogen bijkomen. Maar dat wordt moeilijk, zeker omdat er de voorbije jaren amper windturbines werden vergund en gebouwd. 

Vooral in de provincie Vlaams-Brabant zijn de cijfers opvallend. Momenteel staan er 31 windmolens, goed voor zo'n 81 MW. Dat lage aantal heeft onder andere te maken met het feit dat het sowieso niet evident is om in Vlaams-Brabant windturbines te bouwen. Slechts 2,2 procent van het Vlaams-Brabantse grondgebied komt in aanmerking voor de bouw van turbines. 

Dat lage percentage is voor een groot deel te verklaren door de luchthavens van Zaventem en Bevekom. De windturbines mogen het luchtvaartverkeer namelijk niet hinderen. 

"Maar ook de ruimtelijke ordening speelt hier een rol in, al geldt dat eigenlijk voor heel Vlaanderen", zegt Joannes Laveyne, energie-expert aan de universiteit van Gent. "We hebben in Vlaanderen en vooral in Vlaams-Brabant heel veel versnipperde lintbebouwing. Het aantal mensen dat in Vlaams-Brabant woont, is verhoudingsgewijs ook hoger dan in andere provincies en dat leidt ertoe dat het aantal conflictvrije locaties heel klein is."

Dat bevestigt ook projectontwikkelaar Renner Energies, die de voorbije jaren vooral windturbines in Wallonië bouwde, maar nu ook enkele projecten heeft in Vlaams-Brabant en Limburg. "Wij gaan niet over één nacht ijs", vertelt Damien Van Hoecke van Renner Energies. "Sowieso houden we rekening met de natuur en de afstand tot huizen in verband met het bouwen van windturbines. Tot in detail bekijken we alle mogelijke locaties, dat doen we onder andere met een haalbaarheidsstudie. Daarnaast gaan we ook in overleg met alle betrokken partijen, ook met de buurt. We vragen nooit een vergunning voor een windturbine aan zonder dat we erin geloven dat daar een project kan komen dat aan alle wetgeving en regels voldoet."

Hoe komt het dan dat sinds 2017 slechts 12 windturbines in Vlaams-Brabant zijn vergund, terwijl er maar liefst 90 aanvragen waren?

"Soms worden de regels tijdens de aanvraag aangepast", zegt Van Hoecke van Renner Energies. "Zoals de nieuwe omzendbrief van Vlaams minister Jo Brouns (CD&V) vorig jaar, waarin de afstandsregels van windturbines tot woningen zijn verstrengd. Daardoor hebben heel wat projectontwikkelaars hun plannen stopgezet en aangepast. Maar het kan ook zijn dat het beschermingsgebied voor bepaalde vogels verstrengd wordt, wat ook een invloed kan hebben op het vergunningstraject."

Maar mogelijk speelt het vele protest ook een rol in het lage aantal goedgekeurde vergunningen. "Dat valt vooral op in Vlaams-Brabant", aldus UGent-expert Joannes Laveyne. "Daar is er een soort traditie van zeer sterk georganiseerd protest tegen windturbines. Dat heeft met bewoningsdichtheid, maar ook met het mediaaninkomen in Vlaams-Brabant te maken. Dat inkomen ligt hoger dan in andere provincies, waardoor mensen financieel meer middelen hebben om zich te organiseren en advocaten te betalen. Ik denk dat dit een verklaring is waarom er meer protest is dan in andere provincies."

"Of we beter georganiseerd zijn, dat zou kunnen", reageert Sven Lambrechts van het actiecomité Tegenwind-Contrevent. Het actiecomité vecht de vergunningsaanvraag voor de bouw van 2 windmolens in Laar, Landen, aan. "Die bezwaarschriften indienen is niet gratis natuurlijk. Maar financieel lukt dat voor ons, omdat mensen geld in de groepspot leggen om mee die bezwaar aan te tekenen of een juridische procedure op te starten. Want ze kennen de waardedaling van hun huis als er een windturbine zou staan, dus investeren ze graag een deeltje mee in de groepspot om dat tegen te gaan. En dat financieel draagvlak verbreedt zich ook bij elk openbaar onderzoek. We hebben dus veel meer financiële armslag om de procedures aan te gaan." 

Ook bij projectontwikkelaar Renner Energies merken ze een beter georganiseerd protest op. "Of er effectief meer mensen tegen onze projecten zijn, is nog maar de vraag", zegt Damien Van Hoecke. "Maar de protestcomités zijn inderdaad beter georganiseerd in vergelijking met 10 jaar geleden. Hun protest reikt nu verder. En de mensen die wel voor het project zijn, die hoor je natuurlijk niet, maar die zijn er wel degelijk." 

"En als een minister dan een beslissing moet nemen en ziet dat er heel wat mensen bezwaar hebben ingediend, kan hij vaststellen dat er geen draagvlak is voor zo'n turbine", besluit Joannes Laveyne van de UGent. "En kan dat ervoor zorgen dat die geweigerd wordt."

Is er dan helemaal geen toekomst voor windenergie in Vlaams-Brabant? "Neen", zegt Damien Van Hoecke van Renner Energies. "Wij geloven in deze vorm van hernieuwbare energie omdat het voor ons land ook goed is. Lokaal produceren en consumeren is belangrijk. Met de huidige conflicten in de wereld is het van belang om op zoek te gaan naar manieren om mensen te overtuigen. Zo willen we inzetten op lokale participatie, coöperatie, waarbij we het draagvlak willen verhogen."

"De buurt aan je kant hebben en erbij betrekken is zeer belangrijk", bevestigt Joannes Laveyne van de UGent. "Maar sommige ontwikkelaars gaan op zoek naar creatieve oplossingen. In Groot-Brittannië is er bijvoorbeeld een leverancier die zegt: als je vanuit je woning onze windturbine ziet en hij draait, dan krijg je van ons 50 procent korting op je energiefactuur gedurende de uren dat de turbine draait. En dan zie je dat er onmiddellijk veel minder weerstand is. Zo wordt het niet enkel een verhaal van overlast, maar ook een van baten en voordelen."

Volgens Sven Lambrechts van het actiecomité Tegenwind-Contrevent zullen dergelijke compensaties slechts enkelen kunnen overtuigen. "We hebben deze vraag ook gesteld aan onze sympathisanten. Een deel van hen zal misschien overstag gaan voor financiële compensaties. Maar het merendeel zal duidelijk neen zeggen. In heel wat landen zijn er protesten tegen de bouw van windturbines. Dat is toch duidelijk een teken aan de wand. We doen dit niet als hobby, maar omdat er terecht iets mis is in het systeem waarbij omwonenden amper worden gehoord. Want vergeet niet, een windturbine staat er voor 30 jaar of langer, en dat is zeer ingrijpend voor de mensen die er wonen."