VN-rapporteur voor de Palestijnen Francesca Albanese: "Ik ben geen diplomaat, maar verdedig de mensenrechten"

De Universiteit Antwerpen, Universiteit Gent en Vrije Universiteit Brussel hebben vandaag voor het eerst alle 3 tezamen een eredoctoraat uitgereikt. Die eer is voor Francesca Albanese, de Italiaanse mensenrechtenadvocate die sinds 2022 speciaal rapporteur voor de Verenigde Naties is voor de Palestijnse gebieden.

Een "mooie erkenning" die veel voor haar betekent "als persoon en als speciaal rapporteur", vertelt ze in een uitgebreid interview met Terzake-journaliste Annelies Beck. "Het is vooral belangrijk omdat de 3 universiteiten het samen doen, op een moment dat duidelijk is geworden hoezeer de academische wereld aan de kant van onrechtvaardigheid kan staan en zichzelf het zwijgen kan opleggen, zeker als het over Palestina gaat."

Albanese verwijst naar de druk die er wereldwijd en zeker ook in ons land op universiteiten is gezet om hun banden met Israël door te knippen door de Gaza-oorlog, maar waar maar weinig universiteiten op ingegaan zijn. "Ze zullen hun banden met Israël moeten doorsnijden, want anders zal dit doctoraat voor velen, inclusief mezelf, weinig betekenen. Ik hoop dat dit (het eredoctoraat, red.) het begin is van een proces."

Albanese was in het voorjaar van 2024 als speciaal rapporteur een van de eersten die het label genocide plakte op het beleid van Israël in de Palestijnse gebieden en met name in de Gazastrook. "Ik heb vooral de intentie om te vernietigen geanalyseerd, wat maakt dat al die misdaden een genocide worden", zegt ze daarover. De Palestijnen "zijn behandeld als mensen die je kan doden, vernietigen en laten verhongeren".

"Ik had gehoopt dat de internationale gemeenschap zou hebben opgetreden om verdere daden van genocide te voorkomen. Maar die verplichting om te voorkomen startte niet met mijn waarschuwing, want in januari 2024 heeft het Internationaal Hof van Justitie al geoordeeld dat er een risico op onherstelbare schade voor de Palestijnen was." (Albanese verwijst naar de rechtszaak die Zuid-Afrika tegen Israël aanspande voor het internationaal hof.)

In een van haar rapporten legt Albanese ook de link tussen foltering en genocide. "De beelden van volledige vernietiging, het verdwijnen van Gaza staan in ons geheugen gegrift. Gaza bestaat niet meer. En de beelden van mensen met honger, kinderen met honger. Dat is een levendige herinnering van genocide voor veel, vooral jonge mensen in onze maatschappijen."

Maar, zegt ze, "er is nog iets verderfelijker en verontrustender dat buiten het publieke oog is gebeurd: zodra Palestijnen naar gevangenissen werden gebracht, kwamen ze in folterkampen terecht. Israëlische organisaties hebben de gevangenissen zo gedefinieerd en ook ik heb de bewijzen verzameld."

"Vanaf hun eerste ontmoeting met Israëlische militairen werden Palestijnen mishandeld, vooral in Gaza. Ze waren naakt, werden zwaar geslagen, verbrand, gewelddadig vernederd. Ze werden voor uren, dagen, weken, maanden vastgehouden in kooien. Vaak vastgebonden aan een bed en zwaar geslagen zonder enige reden. Zowel mannen als vrouwen werden verkracht. Ze werden zelfs door medische professionals gemarteld. Het is echt, echt zwaar geweest."

Ook de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 een genocide noemen, kan ze naar eigen zeggen niet. Dat het om misdaden tegen de mensheid gaat, staat voor haar buiten kijf, "maar ik denk niet dat er een mogelijkheid is om te beweren dat dit een genocide is". "Je moet naar de schaal en de realiteit kijken, en naar de capaciteit om een groep op zich te vernietigen."

Albanese is geen onbesproken figuur. Ze wordt zowel heel erg bewonderd als fel bekritiseerd, dat laatste omdat ze bevooroordeeld zou zijn. "Ik stel me op hoe de VN me vraagt om me op te stellen", reageert ze daarop. "Ik stel me op tegenover een onwettige bezetting, zoals het Internationaal Gerechtshof heeft geoordeeld, die volledig en onvoorwaardelijk ontmanteld zou moeten worden. Maar de bezetting gaat voort, met de troepen en het alsmaar toenemende aantal kolonisten."

"Dus als de kritiek is dat ik geen misdaden tegen Israël veroordeel, dan is dat niet waar. Ik doe dat wel. Of dat ik alleen op de schendingen tegenover de Palestijnen focus. Dat is niet waar, ook al wordt me wel door de VN gevraagd om daarop te focussen."    

Waar het volgens Albanese echt om gaat, is "dat er geen symmetrie is tussen de partijen". "Vooral in het Westen is er een tendens om de Palestijnen en Israëli's te zien als buren die niet goed overeen kwamen. Dat is niet het geval. Als we een simpele metafoor moeten gebruiken, laten we dan die gebruiken van verplicht samenleven, wat gekenmerkt wordt door ernstig, langdurig misbruik dat moeilijk aan te vechten en te beëindigen is."

Albanese wordt ook geregeld beschuldigd van antisemitisme, in de eerste plaats door de Israëlische regering. Ze is lang niet de enige, benadrukt ze. "Er zijn vele anderen die daarvan beschuldigd worden, omdat ze het aangedurfd hebben om Israël te bekritiseren, zoals de paus, de VN-secretaris-generaal en zowel Israëlische als Palestijnse mensenrechtenorganisaties."

Die beschuldiging wordt misbruikt, klaagt Albanese aan. "Nochtans is antisemitisme heel duidelijk en simpel: het is haat, geweld en discriminatie tegen Joodse mensen, simpelweg omdat ze Joods zijn. Ik bekritiseer Israël omdat het zich niet aan het internationaal recht houdt. Waarom zou Israël boven de wet mogen staan?"

"Maar men blijft die beschuldiging van antisemitisme gebruiken, omdat het een mens verlamt. De eerste keer had ik een paniekaanval, ik wist niet hoe ermee om te gaan. Zelfs Joodse vrienden hebben me toen gezegd dat ik me niet moest verontschuldigen, omdat ik geen enkele reden had om dat te doen."

Albanese erkent wel dat ze een aantal keer fouten heeft gemaakt en dingen heeft gezegd die ze beter niet had gezegd. "Die heb ik rechtgezet." Maar ze wijst erop dat ook al haar voorgangers (de functie van speciaal rapporteur voor de Palestijnse gebieden bestaat sinds 1993) van antisemitisme werden beschuldigd. "Omdat dat iets is wat mensen het zwijgen oplegt. Je begint jezelf in vraag te stellen. Dus daarom was de sterke steun belangrijk voor mij."

Ze erkent ook de vrees voor vervolging die bij generaties Joden aanwezig is. "Die vrees zit diep in hun systeem, ze zit bijna in hun DNA, want dat is wat een trauma doet. Maar hun vrees wordt geïnstrumentaliseerd door degenen die om ideologische redenen willen dat alle Joden ter wereld zich bedreigd voelen. Terwijl ze net als anderen het slachtoffer zijn van onbegrensd racisme, dat ingegeven wordt door een gevoel van raciale superioriteit. Daarom bestaan al die vormen van racisme."

Albanese wordt niet alleen beschuldigd van antisemitisme, ze wordt ook letterlijk het leven zuur gemaakt door Amerikaanse sancties. De Amerikaanse regering-Trump II legde haar dezelfde sancties op als die voor de rechters en aanklagers van het Internationaal Strafhof, vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu en de voormalige minister van Defensie Gallant. Volgens de Amerikaanse regering heeft Albanese samengewerkt met het Strafhof en is ze een "bedreiging voor de wereldeconomie".

De sancties hebben verstrekkende gevolgen. Ze is afgesneden van het internationaal banksysteem, waardoor ze geen loon kan ontvangen, geen kredietkaart heeft, online geen vliegtuigtickets kan bestellen en zoveel meer. "Ik ben een financiële verschoppeling. Ik ben financieel afhankelijk van anderen om te overleven. Het is frustrerend en gênant." De sancties hebben ook gevolgen voor haar naasten. "Er zijn financiële en juridische gevolgen voor iedereen die met mij omgaat."

Zich diplomatischer opstellen, wat minder met de voeten vooruit communiceren, is Albanese echter niet van plan. "Ik ben het ermee eens dat een iets minder botte taal er zeker voor zou hebben gezorgd dat ik minder vijanden heb. Maar ik ben niet geïnteresseerd in diplomatie. Een speciaal rapporteur is geen diplomaat, maar een verdediger van de mensenrechten."

Ze blijft ook geloven in haar missie én in het multilateralisme (het systeem waarbij meerdere landen samenwerken, al dan niet in internationale organisaties). "Ik geloof echt dat het multilaterale systeem moet werken, want dat is wat een rovende elite, politiek of economisch, aan banden legt en ons zal beschermen tegen een nieuwe wereldoorlog."

De wereld moet wel wakker geschud worden, geeft ze aan. "We moeten uit deze slaap geraken, we zien de realiteit niet en geloven nog altijd dat alles goed gaat en goed zal blijven gaan. Maar de wereld waartoe we behoren is uit elkaar aan het vallen. En er zijn machten die ons in oorlogen trekken die onze levens voorgoed zullen veranderen. Ook in Europa, de plaats op de wereld die sinds de Tweede Wereldoorlog het meest heeft geprofiteerd van vrede en de afwezigheid van oorlog."

Albanese is ervan overtuigd dat we in een wereld leven "die we niet van onze voorouders geërfd hebben, maar lenen van onze kinderen". "En die wereld behoort met meer respect behandeld te worden."