De ooghoeken van varkens produceren soms een vettig goedje dat donkere strepen achterlaat. ILVO-onderzoeker Kenny van Langeveld en masterstudent Zoë Vandekerkhove proberen te achterhalen wat die traanstrepen ons kunnen leren over het leven van vleesvarkens. Misschien kunnen die inzichten hun welzijn helpen verbeteren.
Meer speelmateriaal, minder stress? Wat 'varkenstranen' ons kunnen leren over hun leven in de stal
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Van krokodillentranen heb je vast al eens gehoord, maar wist je dat er ook zoiets bestaat als traanstrepen bij varkens? Zoë Vandekerkhove, masterstudente Landbouwkunde aan de UGent, won vorige week een Vlaamse Dierenwelzijnsprijs met haar onderzoek naar die zwarte strepen. Die kunnen ons immers meer vertellen over hoe de dieren zich voelen.
"Maar je kunt het niet echt tranen noemen, of zeggen dat varkens huilen", benadrukt haar promotor en ILVO-onderzoeker Kenny van Langeveld wanneer we hem bellen op aanraden van Vandekerkhove. "De strepen zijn niet hetzelfde als mensentranen."
Er zijn trouwens nog meer dieren die zulke traanstrepen produceren, weet Van Langeveld. "Cavia's bijvoorbeeld, sommige knaagdieren en zoogdieren."
En daar houdt het niet op: de klier van Harder, die ervoor verantwoordelijk is, komt ook voor bij verschillende amfibieën-, reptielen- en vogelsoorten. Maar dus niet bij de mens.
Spanningen en stress
De vloeistof die die klier produceert, is niet waterachtig of zout, zoals mensentranen, maar vettig. De traanstrepen zijn ook niet doorzichtig, maar donkerbruin of zwart. Waar die vloeistof precies voor dient, is nog niet helemaal duidelijk.
"Bij ratten en muizen weten we allang dat het iets te maken heeft met stresserende behandelingen of omgevingen", vertelt Van Langeveld. "En sinds 2013 wordt er onderzocht of dat ook niet het geval zou kunnen zijn bij varkens. En het lijkt effectief zo."
Op dat onderzoek doctoreert Van Langeveld nu, specifiek bij varkens.
"We weten niet waarom die klier traanstrepen produceert, maar we weten wel dat het gelinkt is aan een barre omgeving. Denk aan varkens die geïsoleerd worden of lijden onder sociale spanningen binnen de groep, die oogletsels hebben, die last hebben van een teveel aan ammoniak in de stal of die algemeen te veel stress hebben."
"Sommige onderzoekers vragen zich af of het diezelfde stress is die varkens in elkaars oren of staarten doet bijten. Of misschien is het omgekeerd, en is het de angst voor beten die de traanstrepen veroorzaakt?"
"Omgekeerd zien we dat varkens die speelmateriaal krijgen zoals stro, touwen of jutezakken, net minder traanstrepen krijgen."
Dierenwelzijn
Voor zijn onderzoek monitorde Van Langeveld varkens in slachthuizen. "Dat zijn plekken waar je relatief snel heel veel dieren kan scannen. Wil je dat op een varkensbedrijf doen of tijdens het transport, dan kost het veel meer tijd."
Het ILVO werkt nu al aan manieren om die gegevens terug te geven aan de boeren. "Veel boeren weten het wel ongeveer als er iets mis is, maar vinden het moeilijk om in te schatten wat precies. Maar deze data zouden ze bijvoorbeeld samen met een veearts kunnen doornemen, om te bekijken waar het nog beter kan in hun bedrijf."
Hij hoopt dat zijn inzichten het welzijn van varkens een duwtje in de rug kunnen geven. En er valt nog heel wat te onderzoeken. Krijgen varkens bijvoorbeeld vooral traanstrepen in het slachthuis? Of gebeurt het tijdens het transport? Of nog bij de boer zelf?
"De maatschappij én de boeren zelf hebben al veel meer aandacht voor dierenwelzijn", vindt Van Langeveld. "Maar er is nog altijd ruimte voor verbetering. Varkens houden is een intensief proces, met gesloten stallen en een hoge bezetting. Heel logisch vanuit een economisch perspectief, maar het heeft wel consequenties voor het dierenwelzijn."
