Diplomatieke hoogspanning rond Belgisch-Marokkaanse ontsnappingskoning: waarom weigert Guinee uitlevering?

In een hoekje van een geruit blad staat in een kolom in rode balpen gekrabbeld "03/01/2025 expiré", (verlopen, red.)". 

Het lijkt een blad uit een kladblok, maar het is wel degelijk een officieel gerechtelijk document dat we konden inkijken, met daarop de datum waarop Ibrahim Akhlal eigenlijk de gevangenis van Conakry in Guinee, in West-Afrika, had moeten en mogen verlaten. Toch zit hij er volgens de bronnen van OCCRP een jaar later nog steeds - en dat bevestigt ook een gerechtelijke bron in ons land. De vraag is: voor hoelang nog?

Wat die zaak ons land aanbelangt, hoor ik u denken. Wel, 3 jaar geleden al vroeg ons land aan Guinee om hem uit te leveren. Want de 30-jarige Akhlal heeft de Belgisch-Marokkaanse identiteit, werd geboren in Sint-Joost en reeg in ons land al een hele resem veroordelingen aan elkaar.

Kort samengevat: hij is bekend en berucht in ons land én moet hier vooral nog een straf van in totaal 21 jaar uitzitten. 

Het wordt nog straffer: volgens onze bronnen stond die uitlevering een tijd geleden op het punt om door te gaan, maar werd die last minute tegengehouden door de Guineese minister van Justitie. De reden? Ons land zou een Guineese man hebben opgepakt, en Guinee wou zijn uitlevering in ruil. Een voor-wat-hoort-wat, als het ware. 

Daar is ons land niet in meegegaan, omdat het recht op een eerlijk proces niet gegarandeerd kon worden door het West-Afrikaanse land.

Sindsdien zit het dossier muurvast. 

De Guineese advocaat van Akhlal klaagt intussen de hele situatie aan: "We begrijpen niet waarom hij nog in de gevangenis zit. Hij wordt willekeurig en illegaal vastgehouden in de Centrale Gevangenis", zegt Mory Doumbouya tegen OCCRP. Volgens hem is Akhlal "een gijzelaar van het Guineese rechtssysteem". 

Hem zomaar vrijlaten, houdt ook risico's in. Niet alleen zou Guinee ons land en Nederland stevig tegen de borst stoten, Akhlal dreigt dan ook van de radar te verdwijnen. En dat zou niet de eerste keer zijn.

We duiken in zijn dossier. 

Het begint meteen spectaculair, want in maart 2020 ontsnapt hij uit de gevangenis van Sint-Gillis, in Brussel. Hij zat achter de tralies voor verschillende zware overvallen, waar hij in de jaren nadien ook door verschillende rechtbanken in ons land voor veroordeeld zou worden. In totaal liep hij maar liefst 21 jaar aan celstraffen op.

Niet verwonderlijk dus dat ons land hem graag uitgeleverd ziet.  

Iets meer dan een jaar later duikt hij op bij onze noorderburen. Daar zou hij samen met verschillende anderen een gepantserd waardetransport in Amsterdam overvallen hebben. Schöne Edelmetaal is naar eigen zeggen sinds 1739 een begrip in de wereld van edelmetaal, en is door de jaren heen uitgegroeid tot leverancier van Europese munthuizen. 

Bij de levering van een nieuwe lading edelmetaal in mei 2021 slaat de bende toe. Ze staan op dat moment al op de uitkijk in twee Audi's en een Porsche Cayenne. Een van die auto's wordt als stormram gebruikt om het magazijn binnen te raken. Gewapend met automatische geweren binden ze de medewerkers vast en stelen ze de lading goud en edelmetalen. De geschatte waarde? 14 miljoen euro. 

De daders vluchten weg, maar worden op de hielen gezeten door de politie. Daarbij worden de agenten onder vuur genomen. Uiteindelijk kan de politie die dag zelf 6 verdachten arresteren, een 7e overlijdt in het vuurgevecht. 

Bekijk hier de spectaculaire beelden van de overval en de politieachtervolging, die de Nederlandse tv-zender AT5 in handen kreeg:

Wie er wel kan ontkomen? Akhlal en een kompaan. De buit die zij meehadden - goed voor zo'n 4 miljoen euro - wordt nooit teruggevonden. 

Intussen zijn er in Nederland al 7 mannen veroordeeld tot gevangenisstraffen tussen 9,5 en 15,5 jaar voor de overval en het vuurgevecht met de politie. "Het  was een overval van uitzonderlijke brutaliteit, daarbij is buitensporig veel geweld gebruikt", klonk het bij de uitspraak eind vorig jaar. 

Het aandeel van Akhlal werd afgesplitst en zijn zaak werd nog niet behandeld. Dus daar moet hij nog terechtstaan voor de diefstal met geweld, de poging tot doodslag op de agenten, brandstichting en vernielingen.

Evenmin verwonderlijk dus dat ook Nederland hem graag uitgeleverd ziet. 

Pas 1,5 jaar later duikt er opnieuw een spoor op van Akhlal, duizenden kilometers verderop. In de nacht van vrijdag 16 op zaterdag 17 december 2022 eindigt zijn vlucht in Guinee. Het Belgische FAST-team en de federale politie van Brussel komen hem op het spoor, en uiteindelijk kan hij gearresteerd worden op weg naar een nachtclub in Conakry, de hoofdstad van Guinee. 

Het resultaat van een "efficiënte internationale samenwerking", klinkt het bij de politie . 

In een brief specificeert de toenmalige Guineese minister van Justitie Alphonse Charles Wright dat Akhlal Guinee enkele maanden eerder, op 22 september 2022, was binnengekomen. "Om zijn identiteit te verbergen, heeft hij op frauduleuze wijze documenten gekregen, namelijk een paspoort van Guinee." Daarvoor wordt hij veroordeeld tot 2 jaar cel, waarvan 1 met uitstel.  

Op 6 juni 2023 doet hij zijn naam als "ontsnappingskoning" opnieuw alle eer aan. In de gevangenis van Conakry veinst hij dat hij tandpijn had, omdat hij wist dat er in de gevangenis geen tandarts is. Tijdens zijn overbrenging naar het ziekenhuis weet hij vervolgens te ontsnappen. 

Daarvoor heeft hij ook verschillende cipiers omgekocht. Minister van Justitie Wright keurt die "flagrante medewerking" bij de ontsnapping van enkele cipiers en medewerkers van de gevangenis af en 6 cipiers worden op staande voet ontslagen. 

Lang kan Akhlal niet van zijn vrijheid genieten. Iets meer dan een maand na zijn ontsnapping wordt hij opnieuw gelokaliseerd, deze keer op de grens tussen Mauritanië en Marokko. Daar verbleef hij in een hotel in Nouadhibou, een stad in Mauritanië, waar hij aan het personeel gevraagd had om de camera's uit te schakelen. Uiteindelijk kan de politie hem arresteren in de Grote Moskee, weet OCCRP. Hij heeft verschillende gsm's en grote sommen geld op zak en ziet er "mager en gestresseerd" uit. 

Hij vliegt stante pede terug naar de gevangenis van Conakry, waar hij opnieuw 2 jaar cel, waarvan 1 met uitstel krijgt, deze keer voor de ontsnapping. 

Maar al die straffen zijn dus op 3 januari 2025 verlopen. 

Meer dan een jaar later is zijn situatie nog ongewijzigd. Verschillende bronnen bevestigen ons en OCCRP dat hij tot de dag van vandaag vastzit in de gevangenis van Conakry.

Guinee lijkt met andere woorden niet meteen te weten wat het moet doen met Akhlal.

Dat is ook de analyse van Kars de Bruijne van het onderzoeksinstituut Clingendael bij OCCRP. Akhlal lijkt vast te zitten in een "diplomatieke impasse", zegt hij. "Volgens de Guineese wet zou hij vrijgelaten moeten worden, maar als ze hem vrijlaten zonder hem uit te leveren, komen ze wellicht in de problemen met Nederland en België."

Guinee weigert te antwoorden op de vragen van OCCRP waarom hij daar nog steeds vastzit en waarom het land hem weigert uit te leveren. 

Hoe we dan ooit uit deze impasse geraken? Daarop moeten we u het antwoord schuldig blijven. 

Bij het kabinet van minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) laten ze weten dat "de huidige samenwerking met de militaire autoriteiten niet toelaat om op structurele basis een overbrengingsverdrag tot stand te brengen". "Via onze ambassade in Conakry ontvangen wij updates over de situatie van Akhlal."