Het is 1 april vandaag en we hebben geen idee waar het vandaan komt

Het concept van de aprilgrap is al eeuwen oud, zegt professor Taalkunde Chris De Wulf (UA). "De eerste schriftelijke verwijzing komt uit de 15e eeuw, uit Frankrijk. Daar gaat het over de 'poisson d’avril’ of de ‘aprilvis’."

"In andere landen zien we vanaf de 16e eeuw verwijzingen over een dag van beetnemen op 1 april. Het gebruik van zo’n dag bestaat in zowat alle Europese landen. Maar het idee reikt nog verder, zelfs tot in Japan. In Spaanstalige landen wordt de ‘beetneemdag’ niet op 1 april gevierd, maar op 28 december. Dat is in de christelijke traditie de 'Dag van de Onnozele Kinderen'."

In een Vlaamse tekst uit 1539 is al sprake van 'Verzenderkesdag'. Meer nog, het werd toen al omschreven als een echte traditie. "Je zou hieruit kunnen besluiten dat het idee van de aprilgrap veel ouder is dan 1539. Dat strookt niet met de verschillende verklaringen die over 1 april de ronde doen", zegt professor De Wulf. "Zij verwijzen naar oorzaken die zich pas voordeden in de 16e eeuw."

Zo zou het een gevolg kunnen zijn van het 'nieuwe' Nieuwjaar.

"Nieuwjaar werd vroeger in de lente gevierd, rond de paasperiode. In de loop van de 16e eeuw werd Nieuwjaar 'verplaatst' naar 1 januari. Wie dan nog in de lente nieuwjaar vierde, maakte zich belachelijk. Maar omdat onze oudste bron 'Verzenderkesdag' of de aprilgrap al als een oude traditie aan het begin van de 16e eeuw vermeldt, kan die uitleg dus niet kloppen. De verschuiving van Nieuwjaar was toen nog niet gebeurd."

Volgens de professor is het veel waarschijnlijker dat de aprilgrap al eerder ontstaan is uit een mengeling van tradities waarbij mensen voor de gek worden gehouden. Een soort samenraapsel van foptradities. "Initieel waren die verschillende tradities niet per se aan een datum gebonden. Maar 1 april stond wel bekend als een ongeluksdag. In de volksoverlevering wordt die dag als een mogelijke geboortedag voor Judas gezien."

"Al bestaat daar ook geen 100 procent zekerheid over. Die data staan niet exact in de Bijbel. Maar ze maken wel al eeuwenlang deel uit van het volksgeloof. Het is dus goed mogelijk dat al die verschillende gebruiken om elkaar voor de gek te houden na verloop van tijd met een ongeluksdag werden geassocieerd. 1 april dus."

Een grap die je op 1 april uithaalt, heet een 'aprilvis'. En het heeft met valse vissen te maken. "De aprilvis zou een vis zijn die in die periode pas verkrijgbaar is. Je kunt een iemand die goedgelovig is dan naar de vismarkt sturen om die te gaan kopen. Maar die komt dan van een kale reis terug."

Tegenwoordig kan het volgens professor De Wulf even goed verwijzen naar een prototypische grap. "Een veel voorkomende grap is het hangen van een afbeelding van een vis op iemands rug. Zo maakt die persoon zichzelf belachelijk tot die dat ontdekt."

In heel Vlaanderen staat 1 april ook bekend als ‘Verzenderkesdag’. "Het 'verzenden' heeft te maken met een soort vaste grappen. Mensen worden vaak voor de gek gehouden door ze op pad te sturen met een onmogelijke opdracht of om iets onbestaands te gaan ophalen. Om ze dus te 'verzenden' naar ergens. Dat kan zo’n aprilvis zijn, maar er zijn nog vele andere varianten.

Nieuwe, jonge werknemers in een bedrijf worden om een niet bestaand werkinstrument gestuurd. Kinderen worden dan weer om een onbestaand huishoudelijk item verzonden. "Een bekend voorbeeld is de 'dakschaar', zogezegd om rieten daken af te knippen. Maar dat bestaat helemaal niet. Rieten daken worden bovendien in de nok geklopt en niet onderaan afgeknipt.”

"Andere voorbeelden hiervan zijn ‘olie van mierenpoten’, ‘gestampte muggentenen’, ‘moustachezaad’, ‘een glazen hamer’ of ‘paraplusaus’."