Deze winter overleefde 1 op 4 honingbijen in Vlaanderen de winter niet. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Vlaamse Bijeninstituut. Grote boosdoener is de varroamijt. Voor de meesten wellicht een nobele onbekende, maar voor imkers een gevreesde vijand. En mogelijk komt er nog een vernietigendere mijt bij, weet professor Dirk de Graaf. "Dan is het hek echt van de dam."
De varroamijt is vijand nummer één van de honingbij, maar waarom is ze zo gevaarlijk?
Jens Van Reet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Deze winter overleefde 1 op 4 honingbijen in Vlaanderen de winter niet, blijkt uit cijfers van het Vlaamse Bijeninstituut. De grote boosdoener is de varroamijt, die bijen verzwakt door bloed te zuigen, weefsel te eten en virussen over te dragen.
De situatie verslechtert al decennia: bijen hebben geen natuurlijk verdedigingsmechanisme tegen de mijt en worden steeds kwetsbaarder. Professor Dirk de Graaf (UGent) waarschuwt: "Het gaat duidelijk de foute richting uit."
Mogelijk komt er nog een grotere bedreiging: de tropilaelapsmijt, die vijf keer sneller groeit dan de varroamijt. De Graaf roept imkers op om nu al aan selectie te doen: "Zo kunnen we de bijen veerkrachtig maken en de mijten bekampen."
Uit een steekproef bij meer dan 290 Vlaamse imkers blijkt dat in de winterperiode 2025-2026 de sterfte onder honingbijen 25 procent bedroeg. Dat is iets minder dan de 2 jaren ervoor, toen de bijensterfte rond respectievelijk 31 en 27 procent lag.
Toch is het cijfer dramatisch. "Het is niet goed gesteld met de bij in Vlaanderen", benadrukt Steven Verhaeghe van het Vlaams Bijeninstituut. "En dat is niet alleen het probleem van de imkers, maar van iedereen. Zonder bestuivers verliezen we 70 procent van wat er op ons bord ligt."
Om de honingbijenpopulatie in stand te houden, zou eigenlijk maximaal 10 procent van hen de winter niet mogen overleven. Dat streefdoel verwijst naar het percentage wintersterfte van vóór de komst van de varroamijt. Naast de Aziatische hoornaar vormt die weinig bekende mijt een groot gevaar. Maar waarom? Professor en bijenkenner Dirk de Graaf (UGent) geeft tekst en uitleg.
Wat is de varroamijt?
Op het eerste gezicht lijkt de varroamijt op een kleine spin. "Ze heeft 8 pootjes en is plat. Op die manier kunnen ze zich makkelijk tussen de schildjes van de honingbij nestelen en zo op zoek gaan naar het zachte weefsel", begint De Graaf. "Vervolgens beginnen ze bloed te zuigen en weefsel te eten. De mijt draagt zo virussen over, die veel sterfte veroorzaken."
"Ze doen dat dus bij volwassenen, maar vermeerderen zich ook in het broed van de bij", verduidelijkt de bijenexpert. Een gevaarlijk moment is de overgang van de open naar de gesloten broedfase. "In de open broedfase worden de larven gevoed door de werksters. Die moeten daar dus bij in de buurt kunnen komen. Maar op het moment dat de larve zich tot een ontwikkelt, om erna volwassen te worden, komt er een dekseltje bovenop de broedcel", legt hij uit.
Dan slaat de mijt toe. "Net voordat die dekseltjes verschijnen, kruipt de mijt binnen. Ze legt dan verschillende eitjes en zo komen er nakomelingen. Die zitten dus vast in de gesloten cel en slaan op hun beurt ook toe. Zo kan de mijt de bijen al in een heel vroege fase van de ontwikkeling beginnen te verzwakken en virussen overdragen."
En dat kan ernstige gevolgen hebben. "In erge gevallen komen de bijen dan met misvormingen uit de broedcel."
Waar komt de mijt vandaan?
In de vroege jaren 80 veroverde de mijt onze contreien. "De mijt komt van oorsprong op de Aziatische bij voor, bij wie de mijt veel minder schade toebrengt", weet De Graaf.
"Er waren bedrijven in Azië waar zowel Europese als Aziatische bijen werden gehouden. Daar is de mijt makkelijk kunnen overspringen naar de nieuwe ." De Europese honingbijen bleken er niet tegen opgewassen. "Die hadden geen verdedigingsmechanisme en ondervonden zo heel veel schade."
Stapsgewijs konden de mijten zich over de hele wereld verspreiden. Ze zijn dus ook al meer dan 40 jaar thuis in Europa. "Tot voor kort bleef Australië verschoond, maar ook daar heeft ze zich inmiddels gemanifesteerd."
Is het een toenemend probleem?
De mijt bezorgt imkers al decennialang kopzorgen, en het wordt er niet beter op.
"In het begin zetten imkers medicatie in om het te behandelen, maar daar werden de mijten tegen. Daarna zijn ze zuren beginnen te gebruiken en die in kasten gaan verdampen", legt De Graaf uit.
"Maar het kwalijke gevolg is dat de honingbij op geen enkele manier een verdedigingsmechanisme heeft kunnen ontwikkelen en ze alsmaar zwakker is geworden. Het gaat dus duidelijk de foute richting uit."
Wat kunnen imkers tegen de mijt doen?
De varroamijt is dus een groot probleem, dat niet makkelijk op te lossen valt. Helemaal machteloos staan imkers echter niet.
"Als imker moet je ervoor zorgen dat je bijen een goede genetische samenstelling hebben. Geen initiatief nemen en toekijken, is helemaal fout", waarschuwt De Graaf. Hij pleit daarom voor selectie: een imker gaat op zoek naar de bijen die zichzelf hebben aangeleerd om mijten in broedcellen te identificeren en te verhinderen dat ze zich voortplanten.
In Vlaanderen is daar al een gecoördineerde actie voor, aldus De Graaf, maar er is weinig respons. "Van de 4 à 5.000 imkers in ons land zijn er maar 40 die aan selectie doen. Ik roep de Vlaamse imkers daarom op zich aan te sluiten bij het selectiewerk. Zo kunnen we de bijen veerkrachtig maken en de mijten bekampen."
Is de varroamijt de enige gevaarlijke mijt?
Mogelijk staan imkers binnenkort niet alleen voor de uitdaging hun bijen tegen Aziatische hoornaars en de varroamijt te beschermen. Er ligt al nieuw gevaar op de loer: de tropilaelapsmijt.
"Die is ongeveer de helft kleiner dan de varroamijt. Ze vermeerdert zich wel 5 keer sneller en groeit dus enorm snel binnen een bijenkolonie", illustreert De Graaf.
Ze is nog niet bij ons gearriveerd, maar komt wel steeds dichterbij. "Ze is vanuit Azië al opgeschoven tot bij de grens met Turkije. Als ze eenmaal hier is, zal ze veel meer schade aanrichten dan de varroamijt, en die schade is al gigantisch. Het hek is dan echt van de dam."
Zover hoeft het echter niet te komen als er actie wordt ondernomen. "Als we nu volop inzetten op het selectiewerk bij de varroamijt, ontwikkelen de bijen beschermingsmechanismen die straks ook zullen werken tegen die nieuwe mijt", besluit de expert.
