Is China de stille winnaar van de oorlog in het Midden-Oosten?

Het was tijdens een plechtige ceremonie in 2021 in volle coronatijd dat China en Iran een opmerkelijk samenwerkingsakkoord ondertekenden. China beloofde Iran in de komende 25 jaar de fabelachtige som van 400 miljard dollar aan investeringen in ruil voor ongelimiteerde goedkope olie. De Chinese en Iraanse minister van Buitenlandse Zaken bezegelden het akkoord met een elleboogstoot.

Het strategische partnerschap was voor Iran een reddingsboei in tijden van wurgende internationale sancties. Naast investeringen is er ook sprake van militaire samenwerking. Iran en China houden gezamenlijke marineoefeningen en China levert - ondanks de sancties - ook geavanceerde militaire technologie. Een deel van de gesofisticeerde camera's en spionageapparatuur waarmee opposanten van het regime werden opgespoord, komt uit China.  

Maar Iraniërs die hadden gehoopt dat China hen ook militair te hulp zou schieten, bleven in de kou staan. Net zoals bij de Amerikaanse inval in Venezuela, nog zo'n 'strategische partner' van China, bleef het stil in Peking, op enkele beleefde dooddoeners na. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken veroordeelde de aanval als "een ernstige schending van de soevereiniteit van Iran". Deze week riep buitenlandminister Wang alle betrokken partijen op om te onderhandelen want "praten is beter dan vechten".

"De band tussen China en Iran is dan ook minder stevig dan we wel eens denken", zegt Midden-Oostenkenner Koert Debeuf. "Er is geen historische connectie tussen beide landen. Net zoals Rusland ook historisch eigenlijk een vijand is van Iran. Maar ze zitten alle 3 in de hoek van de landen die geviseerd worden door de Verenigde Staten en uiteindelijk ook Europa.”

De relatie tussen beide landen is vooral gebaseerd op pragmatisme. Dat zegt ook William Yang, expert bij de International Crisis Group, een onafhankelijke denktank met een hoofdkwartier in Brussel. "China is de belangrijkste exportbestemming voor Iraanse olie: meer dan 80 procent van alle olie uit Iran vloeit naar China, aan zwaar gereduceerde prijzen. China is dus maar al te blij om deze relatie te onderhouden". 

Toch is China beter bestand tegen de huidige ontregeling van de olie- en gastoevoer dan andere landen in Azië. Het heeft zich dan ook jaren voorbereid op dit scenario. "Het heeft een veel grotere oliereserve opgebouwd dan andere landen en het heeft andere leveranciers, met name Rusland", zegt William Yang. Tegelijkertijd zit China volop in een groene transitie, waardoor het op termijn steeds minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen. 

Dat wil niet zeggen dat China immuun is voor wat er gebeurt in het Midden-Oosten. "De stijgende olieprijzen baren ook Peking zorgen", zegt William Yang. Als er een wereldwijde recessie komt, zal ook China dat voelen. De Chinese economie blijft erg afhankelijk van de export, dus als de mondiale economie instort, dan kelderen ook de bestellingen in de Chinese fabrieken.  

Dat het vanuit China helemaal stil blijft, klopt trouwens niet, zegt Koert Debeuf. "Sinds het begin van dit conflict, maar ook heel recent, sturen ze de boodschap de wereld in dat het moet stoppen. Maar dat is geen harde taal, dus het wordt makkelijk overstemd.  En dat is de reden waarom het niet tot hier komt." 

Toch stellen veel mensen zich de vraag waarom China niet doortastender ingrijpt. Dat is niet iets wat China doet, zegt Koert Debeuf: "Wij bekijken dat vanuit een Westers perspectief: wij sluiten een bondgenootschap af met een land en dan geven we ook veiligheidsgaranties. Zo zit China niet in elkaar. Het is op de eerste plaats een handelsmacht die ervoor wil zorgen dat het land kan blijven groeien."

Maar er speelt nog iets mee, denkt William Yang. "China ziet dit in de eerste plaats als een Amerikaans-Israëlisch conflict. En het schrikt ervoor terug om zich daar dieper in te mengen omdat het wil vermijden rechtstreeks tegenover de VS te komen staan." Opnieuw primeren voor China de handelsbelangen. 

Toch komt dit conflict volgens sommigen China goed uit, en dan vooral op geopolitiek vlak. "Hoe dieper de VS verstrikt raken in het Midden-Oosten en hoe langer deze oorlog duurt, hoe minder druk China voelt in zijn eigen achtertuin, de Zuid-Chinese Zee en Taiwan", zegt William Yang. "Het belet de Amerikanen om hun defensiecapaciteit daar verder uit te bouwen, ook al omdat hun munitie- en raketvoorraad bijzonder snel slinkt." 

Tegelijkertijd poetst China zijn internationale imago op, zonder dat het daar veel moeite voor moet doen. In vergelijking met president Trump is Xi Jinping, een vredelievende en stabiele leider. "Door de onvoorspelbaarheid van de Verenigde Staten en de illegaliteit van deze oorlog, denk ik dat men wereldwijd, maar zeker in het Midden-Oosten, steeds minder op de Verenigde Staten zal rekenen. Wat natuurlijk de ruimte creëert voor een land als China", denkt Koert Debeuf.

Daar komt nog bij dat ook de Chinese munt - de yuan - meer glans krijgt. Zo stelde Iran voor dat schepen die nog door de Straat van Hormuz willen passeren hun lading moeten betalen in de Chinese munt en niet langer in dollar. "We weten niet of dat effectief al gebeurt, maar het dreigement alleen al is genoeg om de VS op de kast te jagen. Deze oorlog zou wel eens het begin kunnen zijn van een dijkbreuk". 

William Yang besluit: "China bevestigt zijn rol als een alternatieve wereldmacht waarmee andere landen nu betere relaties zullen moeten opbouwen, terwijl ze tegelijkertijd hun afhankelijkheid van de Verenigde Staten proberen te verminderen".