In de Kamer is de stemming over de programmawet uitgesteld. Die tekst wordt samen met de begroting ingediend in het parlement en voert de begrotingsmaatregelen uit. Door het uitstel lopen sommige maatregelen vertraging op. Zo zouden de accijnzen op gas en elektriciteit normaal begin volgende maand aangepast worden. Wat nu?
Wet die aardgas duurder maakt en stroom goedkoper (even) uitgesteld: wat nu?
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Wat is de programmawet?
De programmawet is een wet die de juridische uitvoering regelt van de begrotingsafspraken van de federale regering. Het is een bundeling van diverse maatregelen die nodig zijn om het beleid uit te voeren. De tekst wordt samen met de begroting ingediend in het parlement.
De belangrijkste maatregelen zijn de veelbesproken centenindex, een verhoging van de accijnzen op gas, stookolie en brandstoffen en de verlaging van de accijnzen op elektriciteit.
Die beslissingen dateren van november vorig jaar, toen de regering-De Wever na moeizame onderhandelingen een begrotingsakkoord bereikte.
Wat verandert er precies aan de accijnzen?
Bij de opmaak van de meerjarenbegroting besliste de regering om de accijnzen voor aardgas en stookolie vanaf 1 april te verhogen. Op dat moment was er van een nakende energiecrisis nog geen sprake.
Aan de andere kant dalen de accijnzen op elektriciteit. De regering wil zo de stimuleren, de verschuiving van fossiele brandstoffen naar elektriciteit.
Volgens berekeningen van de fiscale administratie zou een gemiddeld gezin van 4 dit jaar 19,5 euro extra moeten betalen voor aardgas als gevolg van de accijnsstijging.
Omdat de accijnzen op elektriciteit dalen, besparen ze daar 12,6 euro op, wat de netto stijging dus op ongeveer 7 euro brengt. Voor stookolie zou er dit jaar gemiddeld 15,6 euro bij komen op de factuur.
Ook voor benzine en diesel is er een accijnsverhoging voorzien, maar die gaat pas vanaf 2027 in.
Door de stijgende energieprijzen als gevolg van de Iran-oorlog verzetten oppositiepartijen Vlaams Belang, PS en PVDA zich fel tegen de geplande accijnsverhogingen.
Wat staat er nog in?
De centenindex dus. Die maatregel houdt in dat de indexering 2 keer beperkt wordt voor hogere lonen en uitkeringen. Het plafond ligt op 4.000 euro voor het bruto maandloon en op 2.000 euro bruto voor uitkeringen en pensioenen. Onder dat plafond blijft de automatische indexering gewoon bestaan.
De centenindex zou ingaan vanaf juni, en zich vanaf de zomer laten voelen in een aantal sectoren. In andere sectoren zal dat sowieso pas vanaf 2027 zijn. De index is een zeer complex systeem, met grote verschillen per sector.
Op zich heeft de regering dus nog wel tijd om de programmawet tijdig goed te keuren voor de centenindex.
Daarnaast regelt de programmawet nog een heel aantal kleinere fiscale en sociale maatregelen, zoals de aanpassing van belastingtarieven op effectenrekeningen en verzekeringen, strengere voorwaarden voor de kostenaftrek bij auteursrechten, en de staat die sneller slapende tegoeden kan opeisen. Heel wat van die maatregelen gaan eveneens later in.
Waarom is de stemming uitgesteld?
Normaal gezien zou de stemming over de programmawet morgen plaatsvinden. De Kamer kwam vandaag uitzonderlijk samen om het debat al te starten.
De oppositie diende meteen een motie in om de bespreking en stemming uit te stellen omdat er nog geen advies is afgeleverd door de Nationale Arbeidsraad (NAR), waarin werkgevers en vakbonden vertegenwoordigd zijn.
De regering had de sociale partners pas op 1 maart om dat advies gevraagd, en de normale termijn bedraagt 30 dagen. De motie kreeg de steun van de meerderheid en daardoor was de zitting na minder dan een halfuur al afgelopen.
"Het NAR-advies is niet op tijd gevraagd, dat kan gebeuren als je veel hervormt", zei N-VA-fractieleider Axel Ronse. "In de geest van goeie samenwerking willen we goeie ideologische debatten houden en een procedureslag vermijden."
Wat nu? Wanneer wordt dan wel gestemd?
De vraag is nu hoelang het uitstel zal duren, want mogelijk volgt die procedureslag toch. De meerderheid wil het debat aanvatten na 1 april, volgende week dus, wanneer de adviestermijn is verstreken.
Maar of er volgende week wel gestemd zal worden, valt nog af te wachten. Verschillende oppositiepartijen hebben al gedreigd om advies te vragen aan de op de die ze hebben ingediend op de programmawet.
Om zo'n bijkomend advies te vragen is de goedkeuring nodig van 50 parlementsleden. Er kan pas gestemd worden als het advies klaar is. Mogelijk zal de stemming dan verschuiven tot na de paasvakantie. De kans is groot dat de hogere accijnzen op aardgas en stookolie ingaan vanaf 1 mei.
Hoe vervelend is dit voor de regering?
Ook als de impact uiteindelijk beperkt blijft, is het uitstel wel vervelend voor de regering. Het is niet de eerste keer dat hervormingen vertraging oplopen. Onlangs nog moesten ook de arbeidsmarkthervormingen van de regering uitgesteld worden van 1 april tot 1 juni, omdat de teksten laattijdig naar het parlement werden gestuurd.
Vlaams Belang-fractieleidster Barbara Pas sprak vandaag van "puur geknoei van de regering-De Wever". "Eerst vraagt men aan de NAR op 1 maart om binnen de 30 dagen een advies te voorzien over de geplande accijnsverhogingen, terwijl men tegelijkertijd beoogt om op 1 april diezelfde accijnsverhogingen te laten ingaan. Dat is allesbehalve een logische gang van zaken."
"Dit is het zoveelste signaal uit de samenleving dat deze asociale Arizona-regering haar prioriteiten niet op orde heeft", zegt Groen-Kamerlid Jeroen Van Lysebettens. "Opnieuw mispakt de regering zich en wordt ze teruggefloten", besluit PVDA-voorzitter Raoul Hedebouw.
