"Aanwijzingen van voortrekkerij", "slordige dossiers" en "geen enkel beleid rond vergoedingen": de heeft een vernietigend rapport geschreven over het vredegerecht in Zaventem, en meer bepaald hoe de bewindvoeringen daar geregeld worden.
"Voortrekkerij" en "instructies alleen op papier en post-its": vernietigend rapport over vredegerecht in Zaventem
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Hoge Raad voor Justitie (HRJ) heeft een vernietigend rapport gepubliceerd over het vredegerecht in Zaventem, dat structureel tekortschiet in de controle op bewindvoeringen.
De HRJ stelt "concrete aanwijzingen van voortrekkerij" vast: meer dan de helft van de dossiers gaat naar slechts 7 van de 51 professionele bewindvoerders, en één bewindvoerder wordt opvallend vaak aangesteld in dossiers met een groot vermogen.
De financiële controle schiet ernstig tekort: zo liep een achterstand van bijna 30.000 euro aan betalingen aan een woonzorgcentrum jarenlang onopgemerkt, en een bewindvoerder ontving meer dan 16.500 euro aan honoraria en kosten voor een reis naar Zwitserland, waarbij ook haar man meeging op kosten van de beschermde persoon.
De vrederechter reageert "diep verontwaardigd" op het rapport en wijst op een acuut personeelsgebrek. Hij noemt de beschuldiging van voortrekkerij "onredelijk en zelfs beledigend".
De HRJ deed aangifte bij de procureur-generaal van Brussel en bezorgde het rapport aan de minister van Justitie en het Parlement. "Het is bijzonder betreurenswaardig dat de noden van kwetsbare personen niet altijd bepalend waren", zegt HRJ-voorzitter Daniel Van den Bossche.
"Het vredegerecht te Zaventem voldoet structureel en op meerdere niveaus niet aan de kwaliteitsnormen die door de HRJ worden vooropgesteld voor de controle op bewindvoeringen. De vastgestelde tekortkomingen zijn niet occasioneel of geïsoleerd, maar vormen een samenhangend patroon van disfuncties."
De eerste 2 zinnen maken meteen duidelijk wat de toon is van het bijzonder onderzoek dat de Hoge Raad gevoerd heeft naar het vredegerecht in Zaventem. Kritisch, vernietigend zelfs.
Het onderzoek kwam er nadat er de voorbije jaren 13 klachten over het vredegerecht binnengelopen waren bij de HRJ, verschillende daarvan gingen ook specifiek over de .
De vastgestelde tekortkomingen zijn niet occasioneel of geïsoleerd, maar vormen een samenhangend patroon van disfuncties
En de resultaten zijn niet min. Er zijn volgens het rapport "disfuncties" in de selectie en aanwijzing van bewindvoerders, de administratieve opvolging, de financiële controle, de toekenning van vergoedingen en de aanpak van belangenvermenging en fraude. Er waren bovendien al eerder audits en aanbevelingen, maar daar werd niets mee gedaan.
Een bewindvoerder wordt aangesteld als een volwassene zelf niet meer in staat is om te beslissen over geldzaken. Het is de die zo'n bewindvoerder aanstelt (en moet controleren). Ofwel gaat het om een familiale bewindvoerder - een familielid of naaste dus, ofwel om een professionele - vaak een advocaat.
Nauwelijks selectiecriteria
Volgens het rapport begint het probleem al bij de selectiecriteria. Die zijn er niet of nauwelijks. "De vrederechter zegt dat hij bewindvoerders selecteert op basis van vertrouwen, persoonlijke ervaring en mensenkennis", klinkt het. Maar: "De noden van de beschermde persoon zijn niet altijd bepalend bij de keuze van de bewindvoerder."
In de praktijk worden daardoor hoofdzakelijk professionele bewindvoerders aangesteld, familiale bewindvoerders worden nauwelijks omkaderd. Meer nog: er zijn in Zaventem 51 professionele bewindvoerders, en meer dan de helft van de dossiers gaat naar slechts 7 van hen. Er is zelfs 1 bewindvoerder die "opvallend vaak" aangesteld wordt in dossiers waar er sprake is van een groot vermogen. De HRJ heeft het expliciet over "concrete aanwijzingen van voortrekkerij".
Slordige en onoverzichtelijke dossiers
Ook over de administratie is de HRJ niet te spreken. "Er zit weinig systematiek in het dossierbeheer. Er is geen inventaris en het ontbreekt aan structuur en zorgvuldigheid. De dossiers zijn vaak onoverzichtelijk en slordig geordend, stukken ontbreken en soms bevatten ze documenten die eigenlijk in een ander dossier thuishoren."
De vrederechter, zo zegt de HRJ, werkt anno 2026 "nog volledig op papier" en "communiceert zijn instructies hoofdzakelijk via post-its". "Dit komt een degelijk dossierbeheer niet ten goede."
Ook bij de jaarverslagen duiken problemen op. Als er een uitstel wordt toegekend, dan wordt dat nauwelijks opgevolgd. Zo is er sprake van een dossier waar er sinds januari 2024 geen verslag meer is.
Nauwelijks financiële controle en boekhoudkundige kronkels
De financiële controle gebeurt enkel door de vrederechter zelf, zegt de HRJ. Maar, niet elk dossier wordt even goed gecontroleerd. In het rapport worden ook concrete voorbeelden gegeven, waarbij mistoestanden soms pas jaren later aan het licht komen.
Zo is er sprake van een achterstand van bijna 30.000 euro aan betalingen aan een woonzorgcentrum. Dat kwam pas aan het licht toen de bewindvoerder vervangen werd door een andere bewindvoerder. In een ander dossier betaalde de beschermde persoon onterecht 1.000 euro aan huur aan de vertrouwenspersoon. Ook dat werd pas opgemerkt toen de bewindvoering veranderde.
Soms deed de vrederechter ook een beroep op technische adviseurs om bijvoorbeeld rekeningen uit te pluizen. Het is eerst en vooral onduidelijk hoe die aangesteld werden, maar bovendien zijn hun verslagen "niet uniform, verschillen hun tarieven en blijven belangrijke tekortkomingen onopgemerkt".
Het gevolg daarvan is dat "de kern van de beschermingslogica, namelijk het bewaken van het vermogen van kwetsbare personen, ernstig ondergraven wordt".
Ook over de vergoedingen en onkosten is er "geen beleid". "Het lijkt er zelfs op dat in de praktijk toegekend wordt wat de bewindvoerder vraagt." Dat levert soms absurde situaties op: in één dossier werden twee onroerende goederen verkocht door twee verschillende bewindvoerders. De ene vroeg 1 procent op de helft van de verkoopprijs, de andere 3 procent op de hele prijs. Om dat in euro's uit te drukken: de ene vroeg en kreeg 1.165 euro, de andere 3.998,28 euro.
En het wordt nog hallucinanter. Diezelfde bewindvoerder reist in februari 2019 af naar Zwitserland voor de verkoop van een appartement. Voor die reis kreeg ze "royale vergoedingen", onder meer 11.000 euro aan honorarium en kosten en 5.500 euro aan vergoedingen. Volgens het rapport nam ze ook haar man mee. Iets wat terug te vinden is in de rekeningen: de restaurantkosten zijn voor 2 personen, de huurauto ook. De vrederechter vond dat ook "nuttig" omdat haar echtgenoot "de Duitse taal uitmuntend beheerste".
Hoe de uiteindelijke onkosten bepaald werden, is "weinig transparant". "Als staving zijn 9 pagina's met onzorgvuldige kopieën van rekeningen en bonnetjes toegevoegd (onder meer van hotels, huurwagen, brandstof, restaurantuitgaven, minibar en massage)", klinkt het. En dat passeert allemaal zonder boe of ba.
Ook voor een reis naar Ibiza kreeg ze 3.700 euro, al is het niet duidelijk of ze daar ook effectief geweest is, want bewijsstukken zijn er niet, benadrukt het rapport.
Belangenvermening
Soms treden er ook plaatsvervangende vrederechters als bewindvoerder op in zaken waar ze eerst zelf rechter waren. Dat is "af te raden", volgens de HRJ. "Er kan een perceptie van partijdigheid ontstaan."
Bovendien is er ook geen formele klachtenprocedure en dat is "problematisch". "Zonder een gestructureerd systeem voor registratie en opvolging van klachten bestaat er geen overzicht van de aard en frequentie van de problemen, waardoor structurele tekortkomingen niet worden gedetecteerd of aangepakt."
"Het risico op fraude en belangenvermenging wordt in Zaventem noch preventief, noch reactief op een afdoende wijze beheerst", klinkt het.
Het antwoord van de vrederechter
Onderaan het rapport is ook de repliek van de vrederechter opgenomen, op zijn uitdrukkelijke vraag. Die is "diep verontwaardigd" over het rapport. "Ik beschouw het als een schending van de goede reputatie die zovele jaren werd opgebouwd."
Hij wijst ook op het "acuut personeelsgebrek". "De reële personeelsbezetting is verschillend van de officiële."
Ook over de bewindvoerder die (vaak) ter sprake komt, wil hij nog iets zeggen. "Ik betreur dat zij niet gehoord werd. Deze dame werd weerhouden in belangrijke bewindvoeringen die bijzondere kwaliteiten vergen in hoofde van bewindvoerder, zeer arbeidsintensief zijn en zelfs verplaatsingen naar het buitenland eisten. Dat dit zich evenredig vertaalt in honoraria en kosten, is dan ook allerminst begrijpelijk. Hieruit "voortrekkerij" afleiden is onredelijk en zelfs beledigend. De insinuaties die geponeerd worden aan haar adres en onrechtstreeks aan het mijne, zijn niet alleen onjuist, maar tevens lasterlijk en eerrovend."
Ook de suggestie dat ze vaak wordt aangesteld in dossiers met een groot vermogen noemt hij "volledig onjuist".
Wat nu?
De Hoge Raad voor de Justitie heeft op basis van zijn onderzoek ook aangifte gedaan bij de van Brussel en de bevoegde korpschefs, die op vlak van straf- en tuchtrecht een bredere en uitgebreidere onderzoeksbevoegdheid hebben dan de Hoge Raad zelf.
Het verslag zelf is ook overgemaakt aan de minister van Justitie, het Parlement en de korpschefs van de hoven en van het .
"Momenteel kan de Hoge Raad voor de Justitie geen bijkomende stappen zetten", zegt Daniel Van den Bossche, magistraat en voorzitter van de Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie van de HRJ, aan Belga. "Wat wij in kaart konden brengen, hebben we opgevraagd, geanalyseerd en gerapporteerd. Het is hoe dan ook bijzonder betreurenswaardig dat in het vredegerecht in Zaventem de noden van kwetsbare personen niet altijd bepalend waren bij de aanpak van de bewindvoeringen."
Het is hoe dan ook bijzonder betreurenswaardig dat in het vredegerecht in Zaventem de noden van kwetsbare personen niet altijd bepalend waren bij de aanpak van de bewindvoeringen
"De pijnpunten die het bijzonder onderzoek blootlegt, mogen we als Hoge Raad en als samenleving dan ook niet aanvaarden", zegt de voorzitter van de Verenigde Advies- en Onderzoekscommissie. "Het is schrijnend te moeten vaststellen dat op een weinig empathische manier wordt omgegaan met de familiale bewindvoerders, temeer omdat Steunpunt Bewindvoering ondertussen vier jaar bestaat. Het Steunpunt Bewindvoering is op vrijwillige basis ontstaan en uitgebouwd door de vredegerechten, de advocatuur en de zorg- en welzijnssector."
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
