Kunnen je oogbollen eruit vliegen door te hard te niezen? 7 vragen over de niesreflex

Het begin van de lente merk je niet alleen aan de bloeiende bomen en planten, maar ook aan de mensen met hooikoorts: zij zijn alweer volop aan het niezen. In 'De wereld van Sofie' op Radio 1 vertelt neus-keel-oorarts Joost van Dinther alles wat je altijd al had willen weten over niezen.

"Dat is niet aan te raden", zegt Van Dinther. "Wie een nies blokkeert, stuurt die energie naar andere kanalen, zoals de Buis van Eustachius, de sinussen en de keel. Die druk kan tot 20 keer hoger worden dan normaal. Dat kan heel wat gevolgen hebben. Nies dus liever in je elleboog."

"Niezen is een onvrijwillige, reflexmatige verdediging tegen vreemde partikels, zoals stof, pollen, bacteriën of virussen. Met een snelheid van 16 tot 35 km per uur worden per nies ongeveer 40.000 druppels uitgestoten in de vorm van aerosolen. Die vormen een onzichtbare nevel die tot wel 6 à 8 meter kan zweven en virussen verspreiden."

Luisteraars in 'De wereld van Sofie' getuigen: Werner brak zijn strottenhoofd door te niezen, Carine niesde zichzelf een hernia en Tino liep een scheurtje in een ader in zijn hoofd op. Is niezen dan gevaarlijk? "Meestal zal de nies op een of andere manier geblokkeerd zijn geweest. Als we een nies goed laten gaan, zouden die zaken niet mogen gebeuren", zegt de expert.

"Een hardnekkige medische mythe is dat je oogbollen eruit zouden kunnen vliegen als je niest met je ogen open. De druk kan inderdaad hoog oplopen, maar de ogen zitten stevig verankerd met 6 oogspieren en de oogzenuw. De kans dat zoiets gebeurt, is bijzonder klein."

Waarom sluiten we onze ogen dan automatisch tijdens het niezen? "Waarschijnlijk om ze te beschermen tegen de bacteriën die met hoge snelheid uit neus en mond worden uitgestoten."

Sommige mensen vergelijken de ontlading van een nies met een orgasme. Valt daar medisch iets voor te zeggen? "Daar zijn 3 verklaringen voor. De spanning die je hebt opgebouwd, geeft bij de ontlading een kleine hoeveelheid endorfine vrij. Dat geeft een kortstondig geluksgevoel, vergelijkbaar met de runner's high."

"Ook de fysieke ontspanning speelt een rol: het plots samentrekken en verslappen van de borst- en buikspieren biedt een directe, bevrijdende verlichting van de opgebouwde druk. Daarnaast kan de tiende hersenzenuw je hartslag kortstondig beïnvloeden, wat een kalmerend of zweverig gevoel kan veroorzaken."

"Het omgekeerde bestaat ook: sommige mensen niezen of krijgen een verstopte neus door seksuele opwinding, ook wel honeymoon rhinitis genoemd. Het autonome zenuwstelsel treedt dan in werking en laat bloedvaatjes opzwellen in de geslachtsorganen, maar soms ook in de neus. Via een parasympathische overloop kan dat een niesreflex uitlokken."

"Ja, dat klopt," zegt de NKO-arts. "Wanneer we ons volledig concentreren, stelt het centrale zenuwstelsel prioriteiten. Bepaalde reflexen, zoals de niesreflex, worden dan naar de achtergrond verdrongen. Dat is ook de reden dat een chirurg aan de operatietafel of een concertpianist niet snel zal niezen."

"Sommige producten, zoals paprika, kunnen de neus rechtstreeks prikkelen. Maar ook intense bittere smaken, zoals pure chocolade, en aroma's zoals koffie kunnen via de vijfde hersenzenuw het systeem activeren en een niesreflex uitlokken."

"Ook een volle maag kan een niesreflex uitlokken. Snatiation noemen we dat: niezen onmiddellijk na het eten van een copieuze maaltijd, wanneer de maag uitzet. Die reflex wordt uitgelokt door de nabijgelegen zenuwen", zegt Van Dinther.

"Dit wordt de fotische reflex genoemd en is eigenlijk een kleine afwijking: een soort 'elektrische lekkage' tussen de oogzenuw, die licht opvangt en signalen naar de hersenen stuurt, en de vijfde hersenzenuw, die de niesreflex aanstuurt. Bovendien blijkt deze reflex erfelijk te zijn.